Επιτόκια έως 8,6% για δανεισμό μετοχών

Φανταστείτε ένα χαρτοφυλάκιο με μετοχές, τον Γενικό Δείκτη να σημειώνει
απώλειες και τον κάτοχο των μετοχών αυτών να κερδίζει αφορολόγητα έσοδα (εκτός
από το μέρισμα) και χωρίς ρίσκο. Όσο και αν όλα αυτά φαίνονται αντιφατικά,
συμβαίνουν στο Χρηματιστήριο Παραγώγων. Βέβαια, η ικανοποίηση αντιφατικών
περιορισμών πληρώνεται με μικρή απόδοση. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούν να
προσφερθούν μεγάλες αποδόσεις που θα υπερσκελίσουν μεγάλες απώλειες σε
μετοχικά χαρτοφυλάκια.

Όλα αυτά γίνονται στο Χρηματιστήριο Παραγώγων με το προϊόν του Δανεισμού
Τίτλων (stock repos και stock reverse repos). Με απλά λόγια, το προϊόν αυτό
λειτουργεί ως εξής: Ένας επενδυτής που έχει μετοχές τις δανείζει στην ΕΤΕΣΕΠ.
Αυτή είναι η Εταιρεία Εκκαθάρισης Συναλλαγών επί Παραγώγων, η οποία στη
συνέχεια τις δανείζει σε άλλους επενδυτές, που θέλουν να πουλήσουν ανοικτά,
δηλαδή να πουλήσουν μετοχές που δεν έχουν, για να επωφεληθούν από την πτώση
των τιμών.

Το επιτόκιο

Επειδή, όμως, ο επενδυτής που δανείζει τις μετοχές του πρέπει να κερδίσει
κάτι, τού προσφέρεται μία απόδοση ­ κάτι σαν ενοίκιο ­ η οποία προκύπτει κάθε
φορά ανάλογα με την προσφορά και τη ζήτηση. Δηλαδή, αν έχει μετοχές μιας
εταιρείας που τις ζητούν πολλοί, για να τις πουλήσουν ανοικτά, τότε το ενοίκιο
θα είναι μεγαλύτερο σε σχέση με άλλες μετοχές, για τις οποίες δεν υπάρχουν
πολλοί ενδιαφερόμενοι. Δηλαδή, η απόδοση του επενδυτή αυξάνεται όσο μεγαλύτερη
είναι η πρόθεση άλλων επενδυτών να πουλήσουν τις μετοχές του και όχι να τις
αγοράσουν.

Τι λέει η μελέτη

Σύμφωνα με μελέτη του Χρηματιστηρίου Παραγώγων Αθηνών, «το προϊόν Δανεισμού
Τίτλων από τους επενδυτές προς την ΕΤΕΣΕΠ (stock repos) αποτελεί πλέον μία
ελκυστική επένδυση για τον μακροπρόθεσμο επενδυτή (θεσμικό ή ιδιώτη), διότι
προσφέρει ένα επιπλέον σημαντικό έσοδο, πέραν του μερίσματος, χωρίς κανένα
ρίσκο. Ιδιαίτερα για τις μετοχές του FTSE ASE-20, που πρόκειται να αποτελέσουν
υποκείμενο τίτλο για τα Συμβόλαια Μελλοντικής Εκπλήρωσης (ΣΜΕ), οι
ετησιοποιημένες αποδόσεις του Οκτωβρίου για τους δανειστές ήταν της τάξης του
0,3%, ενώ για τη μετοχή του ΟΤΕ φτάνουν το 2%». Υπενθυμίζεται ότι τον Νοέμβριο
του 2001, όταν εκπονήθηκε η συγκεκριμένη μελέτη, εισήχθησαν τα ΣΜΕ σε μετοχές.

Το κέρδος

Από τη μελέτη προκύπτει ότι το μέσο ετησιοποιημένο έσοδο για τους δανειστές
κυμαίνεται μεταξύ 1% και 2%. Το έσοδο αυτό προκύπτει ως εξής: Οι δανειστές
δίνουν τις μετοχές τους στην ΕΤΕΣΕΠ (στο «καλάθι»). Για τις μετοχές αυτές, οι
δανειζόμενοι προσφέρουν διάφορα επιτόκια και παίρνουν τις μετοχές. Για
παράδειγμα, τον Νοέμβριο, για τις μετοχές του ΟΤΕ, το επιτόκιο είχε φτάσει στο
8,6%. Το «καλάθι» συγκεντρώνει για έναν μήνα όλα τα έσοδα από αυτούς που
δανείστηκαν τις μετοχές. Στο τέλος, μοιράζει τα συνολικά έσοδα στους
δανειστές, ανάλογα με το ποσοστό που συμμετείχε ο καθένας στο «καλάθι». Έτσι,
προκύπτει το μέσο ετησιοποιημένο έσοδο, που κυμαίνεται μεταξύ 1% και 2% για
τους δανειστές.

Οι τάσεις

Η διαπραγμάτευση συμβολαίων σε μετοχές (ΣΜΕ επί μετοχών) συμβάλλει στην αύξηση
των αποδόσεων για τους δανειστές μετοχών. Ένας από τους λόγους είναι το
γεγονός ότι αυτός που τις δανείζεται έχει την υποχρέωση της φυσικής παράδοσής
τους, όταν λήξει το συμβόλαιο. Πιστεύουμε ότι το ολοένα και αυξανόμενο έσοδο
για τον δανειστή θα αποτελέσει σημαντικό κίνητρο για την παροχή μετοχών στο
«καλάθι» (pool) της ΕΤΕΣΕΠ από θεσμικούς επενδυτές. Θα πρέπει να τονίσουμε ότι
ο θεσμικός επενδυτής έχει ένα επιπλέον ενδιαφέρον να δανείσει τις μετοχές του
στο «καλάθι» διότι εξασφαλίζει έτσι θετικό περιθώριο ασφάλισης για πράξεις σε
παράγωγα, κάτι που του επιτρέπει να αντισταθμίσει το χαρτοφυλάκιό του χωρίς να
χρειάζεται επιπλέον ρευστότητα.

Τα οφέλη

Μάλιστα, το ποσοστό για το περιθώριο ασφάλισης για stock repos και reverse
stock repos πάνω σε μετοχές, που αποτελούν ταυτόχρονα τον υποκείμενο τίτλο στα
ΣΜΕ επί μετοχών, είναι 82% και 118%, αντίστοιχα (τα ΣΜΕ επί μετοχών έχουν
περιθώριο ασφάλισης 18%). Αυτό σημαίνει ότι ένας δανειστής μετοχών προς την
ΕΤΕΣΕΠ σε τίτλους που αποτελούν την υποκείμενη αξία ΣΜΕ επί μετοχών (δηλαδή σε
ΟΤΕ, Εθνική, Άλφα, 3Ε και Πάναφον), θα έχει αποτίμηση για αυτές τις μετοχές
στο 82% επί της τιμής κλεισίματος, ενώ αν αντί να τις δάνειζε τις
χρησιμοποιούσε απλώς σαν ενέχυρο, θα είχε αποτίμηση στο 65% της ημερήσιας
αξίας τους.

Πώς δημιουργήθηκε το προϊόν

Τα προϊόντα Δανεισμού Τίτλων (stock repos και stock reverse repos) ξεκίνησαν
να διαπραγματεύονται στην αγορά του Χρηματιστηρίου Παραγώγων Αθηνών αρχικά
μόνο για τις μετοχές του FTSE ASE-20, μέσα στο 2000, με σκοπό να επιτρέψουν
κυρίως την αντιστάθμιση κινδύνου και την εξισορρόπηση των τιμών μεταξύ της
αγοράς αξιών και παραγώγων (arbitrage) για τους Ειδικούς Διαπραγματευτές τύπου
Β. Έτσι, αρχικά, μόνο οι συγκεκριμένοι Ειδικοί Διαπραγματευτές μπορούσαν να
προχωρήσουν σε ανοικτές πωλήσεις στη Σοφοκλέους υπό προϋποθέσεις.

Μπορούν όλοι

Ύστερα από ένα χρόνο λειτουργίας στην αγορά, υπήρξε πλήρης αναπροσαρμογή των
χαρακτηριστικών των προϊόντων αυτών για την επέκταση σε 75 μετοχές της Κύριας
Αγοράς του ΧΑΑ, αλλά και για να δίνεται πλέον η δυνατότητα δανεισμού και
ανοικτών πωλήσεων στο σύνολο των επενδυτών και όχι μόνο στους Ειδικούς
Διαπραγματευτές.

Τα προϊόντα ξεκίνησαν να διαπραγματεύονται με τα νέα τους χαρακτηριστικά τον
Ιούνιο του 2001, με σκοπό την κάλυψη των ανοικτών πωλήσεων στο ΧΑΑ, αλλά και
των υποχρεώσεων φυσικής παράδοσης τίτλων, που θα προκύπτουν από θέσεις και
πράξεις σε παράγωγα προϊόντα επί μετοχών.