o υποψήφιος Μισό απομνημόνευση, μισό κρίση

«Η προετοιμασία των υποψηφίων για τα Αρχαία είναι μισό απομνημόνευση και
μισό κρίση. Το απαιτεί ο νόμος, που ορίζει λεπτομερώς τα των εξετάσεων.
Έγκαιρα το ξεκαθαρίζει αυτό και ο υποψήφιος, και το παίρνει απόφαση ­ και
συστηματικά και νηφάλια ετοιμάζεται», τονίζει ο κ. Ιωάννης Καζάζης, ο οποίος
είναι ανάμεσα σε αυτούς που επέλεξαν τα θέματα των Αρχαίων Ελληνικών τα
τελευταία τρία χρόνια.

Ο κ. Καζάζης

«Σημαντική και αναπόφευκτη η επάρατος Αποστήθιση. Αλλά γλωσσικό μάθημα δεν
σημαίνει αποστήθιση της μετάφρασης των κειμένων. Σημαίνει ότι:

1. Μαθαίνεις το λεξιλόγιο των αρχαίων κειμένων της εξεταστέας ύλης σαν
να επρόκειτο για γλώσσα ξένη ­ λέξη λέξη, εντός και εκτός συμφραζομένων, από
λίστες που φτιάχνεις μόνος σου. Γιατί πολλές είναι οι παγίδες από τις
επιφανειακές ομοιότητες μεταξύ νέας και αρχαίας· κρύβονται πίσω και από τις
κοινότερες λέξεις: σεμνός και “σεμνός”, καλός και “καλός” κ.ο.κ.

2. Αποστηθίζεις τα κλιτικά παραδείγματα που δίνει η Γραμματική. Για
καθένα συντακτικό σχήμα, αντί φλύαρων εξηγήσεων, αφού απομονώσεις τις
σαφέστερες ­ και ικανοποιητικότερες για την προσληπτική σου ικανότητα ­
διατυπώσεις του εγχειριδίου και κατανοήσεις “τη σχετική θεωρία”, πάλι
μαθαίνεις απ’ έξω ένα παράδειγμα για κάθε περίπτωση.

Ο Μονταίν, που παραπονούνταν για την ασθενική του μνήμη, κολλούσε παντού στο
σπουδαστήριό του χαρτάκια με παραθέματα από τα αρχαία αναγνώσματά του, που τον
είχαν εντυπωσιάσει και τα θεωρούσε εκμεταλλεύσιμα. Εντυπωσιάζει ο θησαυρός της
σοφίας που έχει ενσωματωθεί στα περίφημα δοκίμιά του. Διαβάζοντάς τα,
αναρωτιόμαστε γιατί δεν είχαμε κι εμείς, όταν διαβάσαμε τον παλαιό συγγραφέα,
σταματήσει στη λεπτομέρεια που απομόνωσε εκείνος, γιατί κι εμείς δεν είχαμε
δει τον φανερό θησαυρό.

Δεν υπάρχει αδιάφορος αναγνώστης, αν αποφασίσει να διαβάζει έτσι ­ ακόμη και
την ύλη των εξετάσεών του, με το μάτι του αποδελτιωτή και με μολύβι στο χέρι.
Κάτι ουσιαστικό θα συγκρατηθεί στη μνήμη μας, και μετά την πάροδο… του
κινδύνου».

Απαραίτητο ένα εγχειρίδιο λογικής

«Το άλλο μισό της προετοιμασίας είναι Κρίση. Η άπιαστη θεότητα που επιβάλλει
ανάγνωση ακριβείας. Οι λεγόμενες “ερμηνευτικές ερωτήσεις” (το δεύτερο μισό της
εξέτασης) απαιτούν επέμβαση λογικής χειρουργικής. Ο νόμος ζητεί σταθερά να
απαντήσεις ένα δύο ερωτήματα, με βάση τα δεδομένα μιας μικροενότητας (ή,
συνδυαστικά, δύο ενοτήτων). Το μάτι πρέπει να ασκηθεί να διακρίνει τα
ονοματικά στοιχεία του λόγου ως έννοιες που, χάρη στα ρήματα, δένονται
κλιμακωτά σε πρόταση και σε «παράγραφο» (ή άλλη μικρομονάδα συγκροτημένου
λόγου).

Όσο κι αν δεν διδάσκεται πλέον η λογική στα σχολεία μας, είναι απαραίτητο να
βρει κανείς ένα εγχειρίδιο λογικής (του Παπανούτσου ή του Τατάκη, λ.χ.), για
να εξοικειωθεί με τα απολύτως βασικά. Τι λογής έννοιες υπάρχουν και με ποιους
τρόπους κατασκευάζεται από αυτές η πρόταση· επαγωγή και παραγωγή. Ασκούμενος
να “διαβάζεις για νόημα”, κατανοείς πόσο αυστηρά ακολουθεί ένα συγκροτημένο
κείμενο μία κάθε φορά από τις δυνατές λογικές πορείες. Θα σου ζητηθεί να
ξαναπερπατήσεις τον δρόμο αυτόν. Και το είδος των εξεταζομένων αρχαίων
κειμένων προσφέρεται κατ’ εξοχήν για τέτοια “αποδόμηση” και “αναδόμηση”:
Ρήτορες, ιστορικοί, φιλόσοφοι, τραγικοί ­ όλα τα είδη ποίησης,
συμπεριλαμβανομένης και της λυρικής!