Το τέλος της εγκυμοσύνης

«Η μήτρα είναι ένα σκοτεινό και επικίνδυνο μέρος, ένα περιβάλλον γεμάτο
κινδύνους», έγραφε ο συγχωρεμένος Τζόζεφ Φλέτσερ, καθηγητής Ηθικής της
Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια.

Αυτά είναι τα λόγια που στοίχειωσαν, για πάρα πολλά χρόνια, τον επιφανή
οικονομολόγο Τζέρεμι Ρίφκιν, και που επανέρχονται λόγω της προοπτικής-που
αναμένεται να υλοποιηθεί πάρα πολύ σύντομα-κλωνισμού ενός ανθρώπου και χρήσης
εμβρυονικών βλαστοκυττάρων για να δημιουργηθούν συγκεκριμένα ανθρώπινα μέλη
για τη θεραπεία πολλών νόσων.

«Όσο όμως και να σοκάρουν αυτές οι εξελίξεις», γράφει, φανερά συγκλονισμένος,
ο Τζέρεμι Ρίφκιν, συγγραφέας των βιβλίων «Ο Αιώνας της Βιοτεχνολογίας» και «Το
Τέλος της Εργασίας», και πρόεδρος του Foundation on Economic Trends, σε
εκτενέστατο άρθρο του που δημοσιεύεται στην «Guardian», «υπάρχει ακόμα μία
βιολογική βόμβα που είναι έτοιμη να εκραγεί. Και αυτή η νέα βόμβα της
βιοτεχνολογίας θα αλλάξει διά παντός τον τρόπο με τον οποίο συλλαμβάνουμε την
ανθρώπινη ζωή».

Και αυτή η νέα βόμβα δεν είναι άλλη από την τεχνητή μήτρα. Μάλιστα. Καλά
καταλάβατε. Όπως αποκαλύπτει τώρα ο Τζέρεμι Ρίφκιν, οι επιστήμονες ήδη από
καιρό εργάζονται πυρετωδώς για τη δημιουργία μιας τεχνητής μήτρας. Πριν από
λίγες εβδομάδες, μία ομάδα επιστημόνων από την Ιατρική Σχολή του αμερικανικού
Πανεπιστημίου του Κορνέλ ανακοίνωσαν ότι κατόρθωσαν, για πρώτη φορά, να
δημιουργήσουν το εσωτερικό κάλυμμα για μια τεχνητή μήτρα. Ο στόχος της ομάδας
αυτής των επιστημόνων είναι να βοηθήσουν ακόμα περισσότερο τα ζευγάρια που
αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα τεκνοποίησης, μέσω της δημιουργίας μιας
ολόκληρης τεχνητής μήτρας που θα μπορούσε, έπειτα, να μεταφυτευθεί σε μια
γυναίκα.

Αυτή όμως δεν είναι παρά μόνον η αρχή. Τελικά, όπως λένε πολλοί επιστήμονες,
θα είναι δυνατή η ανάπτυξη ενός εμβρύου μέσα σε μια εξ ολοκλήρου τεχνητή
μήτρα. Αυτό σημαίνει ότι θα γίνει ακόμα ευκολότερη η δημιουργία «κατά
παραγγελίαν» παιδιών, καθότι έτσι θα είναι πολύ ευκολότερο να γίνουν γενετικές
διορθώσεις και αλλαγές στο κυοφορούμενο σε τεχνητή μήτρα έμβρυο. Μιλάμε δηλαδή
για το… τέλος της εγκυμοσύνης! Πώς το τέλος… της εγκυμοσύνης ενδέχεται να
επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το φύλο και τον ρόλο των
γυναικών στην κοινωνία, είναι ένα θέμα που παραμένει ανοιχτό προς συζήτηση.
Ορισμένες φεμινίστριες επιχειρηματολογούν υπέρ αυτής της εξέλιξης, τονίζοντας
ότι κάτι τέτοιο θα σημάνει επιτέλους την απελευθέρωση των γυναικών.

Χαρακτηριστικό είναι ότι πριν από χρόνια, η φεμινίστρια συγγραφέας Σουλαμίθ
Φάιρστοουν έγραφε ενθουσιωδώς για την προοπτική δημιουργίας μιας τεχνητής
μήτρας: «Η εγκυμοσύνη είναι η προσωρινή παραμόρφωση του σώματος της γυναίκας
για χάρη της διαιώνισης του είδους. Σημειωτέον, η γέννα είναι μία διαδικασία
με πάρα πολύ πόνο, η οποία βλάπτει την υγεία της γυναίκας που γεννάει.
Τουλάχιστον η εξέλιξη μιας εναλλακτικής λύσης στη γέννα, θα πρέπει να κάνει
πιθανή μια ειλικρινή εξέταση της αρχαίας αξίας της μητρότητας».

Ανδρική κυριαρχία

Άλλες φεμινίστριες, σημειώνει ο Ρίφκιν, αντιμετωπίζουν την τεχνητή μήτρα ως
την τελική περιθωριοποίηση του γυναικείου είδους που στερεί από αυτές τον
πρωταρχικό τους ρόλο να διαιωνίζουν το είδος. Η τεχνητή
μήτρα-επιχειρηματολογούν-γίνεται η πιο ουσιαστική έκφραση της ανδρικής
κυριαρχίας. Οπλισμένοι λοιπόν με την τεχνητή μήτρα, την ασεξουαλική τεχνολογία
κλωνοποίησης και τα βλαστοκύτταρα προκειμένου να παράγουν όλα τα ανθρώπινα
μέλη που απαιτούνται, οι άνδρες θα μπορούσαν με αυτόν τον τρόπο να
απελευθερωθούν από την εξάρτησή τους από τις γυναίκες!

Οι δύο όψεις του νομίσματος

Η τεχνητή μήτρα αντιπροσωπεύει την ολοκλήρωση μιας ακόμα μακρύτερης ιστορικής
διαδικασίας που ξεκίνησε πριν από περίπου τέσσερις αιώνες, στην αυγή της
επιστημονικής εποχής. Ήταν ο Φράνσις Μπέικον, μάλιστα, ο πατέρας της σύγχρονης
επιστήμης, ο οποίος αναφέρθηκε στη φύση ως «κοινή πόρνη». Απηύθυνε έκκληση
στις μελλοντικές γενιές να «υποτάξουν, να σφίξουν, να πλάσουν και να
διαμορφώσουν» τη φύση, ώστε να μπορεί «ο άνθρωπος να γίνει αφέντης της και
αδιαμφισβήτητος κυρίαρχος του φυσικού κόσμου».

Αναμφισβήτητα, ορισμένοι θα αντιμετωπίσουν την τεχνητή μήτρα ως τον τελικό
θρίαμβο της σύγχρονης επιστήμης. Άλλοι θα τη θεωρήσουν την οριστική ανθρώπινη
τρέλα. Το μεγαλύτερο δυνατό λάθος που ο άνθρωπος θα μπορούσε να διαπράξει.

Πολλοί άνθρωποι μπορεί να πουν: προς τι όλη αυτή η ανησυχία; Σίγουρα η τεχνητή
μήτρα βρίσκεται ακόμα στο μέλλον, πολύ μακριά από μας. Καλά. Πριν από πέντε
χρόνια πιστεύαμε ακριβώς το ίδιο για την κλωνοποίηση ανθρώπων και τη χρήση
βλαστοκυττάρων για παραγωγή ανθρωπίνων μελών…