ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μετρώντας τα ρέστα

Είναι πολύ δυσάρεστο για ένα παιδί όταν βλέπει πως αρχίζει ένα παιχνίδι κοντά
του και δεν το καλούν να πάρει μέρος σ’ αυτό. Το ίδιο, κατά κάποιον τρόπο,
ισχύει και για μια μικρή χώρα. Το να μη σε παίζουν είναι ανυπόφορο, αν
αισθάνεσαι πως έχεις τα κότσια να τα βγάλεις πέρα, παρ’ όλο που οι άλλοι
αμφιβάλλουν γι’ αυτό. Ιδού, τα ανακλαστικά της χώρας μας απέναντι στην
πρόκληση του ευρώ.

Με έκπληξη, που δύσκολα κρύβεται, διαπίστωσαν πολλοί (και ανάμεσά τους
κρατικοί ιθύνοντες) πως ο ελληνικός πληθυσμός προσαρμόστηκε ταχύτατα. Αντί να
οπισθοχωρήσει μπροστά στη δυσκολία, κινήθηκε προς το μέρος της, με τον τρόπο
που η περιέργεια απλώνει το χέρι της ακόμη και εκεί που μπορεί να καεί. Γιατί
είναι αδύνατο να μείνει με σταυρωμένα χέρια περιμένοντας υπομονετικά την
εξομάλυνση, τη λεπτομερή ενημέρωση, τους ελέγχους των τιμών.

Ακόμη και η κερδοσκοπία εναντίον του δεν μπόρεσε να βάλει φραγμό στην προθυμία
του απλού ανθρώπου να δει από κοντά, να ψηλαφήσει, τι σημαίνει να
συναλλάσσεται με το καινούργιο νόμισμα. Το να εμπλακεί σ’ αυτή την υπόθεση
αποδεικνύεται πως είναι πιο σημαντικό γι’ αυτόν από το να μετρήσει τα συν και
τα πλην. Ακριβώς δε, η ιδέα ότι θα πρέπει να προσέχει τα ρέστα του καταντάει
να είναι απωθητική όσο περισσότερο του λένε πως είναι απαραίτητη.

Δεν θέλει ο Έλληνας πολίτης να μετράει συνέχεια τα «ψιλά» ­, όχι φυσικά γιατί
περιφρονεί το χρήμα, αλλά γιατί περιφρονεί το να εξαντλείται εκεί η νοημοσύνη
του. Γι’ αυτό και ακούσαμε κάμποσες φορές τελευταία τον πελάτη να λέει στον
πωλητή μισο-αστεία, μισο-σοβαρά: «Δεν πιστεύω να με κοροϊδεύεις…».

Υπάρχει λοιπόν η παλιά και δικαιολογημένη ώς έναν βαθμό δυσπιστία. Υπάρχει η
επιφύλαξη απέναντι στον δόλο που φωλιάζει στην κλειστή χούφτα ορισμένων
εμπόρων. Από την άλλη πλευρά, όμως, παραμένει ισχυρή η εντύπωση πως όταν
κανείς υπολογίζει την κάθε δεκάρα και δεν ασχολείται παρά μόνο με το πώς θα
γλιτώσει την απατεωνιά, στο τέλος τον καταπίνουν τα δευτερεύοντα. Κάπου αλλού
διαδραματίζονται τα κύρια, ενώ αυτός χάνει τον καιρό του.

Ποια είναι, άραγε, αυτά τα κύρια; Κανείς δεν μπορεί να το πει πια, ούτε και
έχει το σθένος να πάει πολύ μακριά για να το βρει. Πριν από μερικές δεκαετίες,
όταν, για παράδειγμα, έμπαινε στη ζυγαριά των αξιών αυτό που λεγόταν «ανοιχτή
καρδιά» ήταν σίγουρο πως βάραινε πολύ. Μερικές φορές, πιο πολύ και απ’ ό,τι
μια παχιά δέσμη με χαρτονομίσματα. Εν πάση περιπτώσει, ανάμεσα σ’ αυτό «που
συμφέρει» και σ’ αυτό «που χαροποιεί» παιζόταν ακόμη ένα παιχνίδι με έκβαση
που δεν ήταν πάντα υπέρ του πρώτου.

Τι άλλαξε από τότε; Άλλαξε το στοίχημα που τίθεται. Με δεδομένο ότι τα ισχυρά
αισθήματα της οικειότητας και της κοινωνικότητας αναπηδούν όλο και πιο σπάνια,
απομένει ως μόνο διεγερτικό γι’ αυτόν τον άκρως κοινωνικό πληθυσμό, η
συμμετοχή σ’ έναν «χορό» εκτός συνόρων.

Πληροφορήθηκαν όλοι πως δοκιμάζονται ήδη τα νέα βήματα και οι φιγούρες σ’
εκείνες τις ευρωπαϊκές πόλεις με τις οποίες οι ημέτερες συνδέονται πλέον και
επίσημα. Είναι κάτι καινούργιο από το οποίο θα ήταν άχαρο να μείνει κάποιος
μακριά. Μπαίνει επομένως στον χορό για να δείξει πως δεν υστερεί καθόλου και
για να διαψεύσει όσους προεξοφλούν ότι όπως συνέβη και στους χιονισμένους
δρόμους έτσι θα κολλήσει και εδώ. Αν αποχαιρετά στα γρήγορα τη δραχμή, δεν
είναι γιατί πιστεύει ακράδαντα πως στο ευρώ βρίσκεται το μέλλον του. Πιστεύει
μάλλον πως γύρω από το νέο νόμισμα στροβιλίζεται ένα παρόν που το μοιράζεται
αναγκαστικά με άλλους.

Μπορεί να χορεύει κανείς ενθουσιασμένος. Ή να σέρνει τα βήματά του με το ζόρι.
Αλλά μπορεί και βρίσκεται μέσα στον κύκλο, απλώς επειδή δεν αντέχει να μένει
καθιστός.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.