Το… ηθικό δίλημμα των βασανιστηρίων

Η ανάκριση. Ηθοποιοί αναπαριστούν διαδικασία ανάκρισης με τη χρήση βασανιστηρίων

Δεν είναι λίγοι οι Αμερικανοί οι οποίοι, αν και δεν επιτρέπουν σε κανέναν να
αμφισβητήσει τον πατριωτισμό τους, έχουν αρχίσει να αναρωτιούνται τι έχει
συμβεί στη χώρα τους μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Να, εκείνη η
τεράστια σημαία στην αυλή του γείτονα, τι ακριβώς σημαίνει; Συμπαράσταση προς
τα θύματα; Εν λευκώ αποδοχή του προέδρου Μπους; Και αυτή η εριστική διάθεση,
«ο παροξυσμός τεστοστερόνης» όπως λέει ένας νομικός, που έχει κυριεύσει τη
χώρα; Και η στρατολόγηση των παιδιών στον πόλεμο εναντίον της τρομοκρατίας, η
επιστροφή του όρκου υπακοής στη σημαία στα σχολεία;

Η «δύσκολη ερώτηση»

Μεταξύ αυτών των «ανατροπών», περισσότερο ανησυχητική είναι η δημόσια συζήτηση
για τα βασανιστήρια. Εκτυλίχθηκε κατά κύριο λόγο τον Νοέμβριο, τότε που οι
επιστολές με τα βακτήρια άνθρακα είχαν σπείρει τον τρόμο στους πολίτες. Η
«Atlantic Monthly», όμως, μία φιλελεύθερη επιθεώρηση που απευθύνεται στους
ανθρώπους της διανόησης, την ανακινεί και πάλι στο τελευταίο της τεύχος. Κάνει
ένα αφιέρωμα στις «δύσκολες ερωτήσεις»: «Πρέπει να παραμείνουν υπερδύναμη οι
ΗΠΑ;» «Πρέπει να καταφεύγουμε σε βασανιστήρια;» Η συζήτηση ξεκίνησε τον
περασμένο Οκτώβριο, με αφορμή ένα άρθρο του ιστορικού Τζέι Γουίνικ στην «Wall
Street Journal». Ο Γουίνικ περιέγραψε τον τρόπο με τον οποίο αποφεύχθηκαν
καμιά δεκαριά αεροπειρατείες αμερικανικών αεροσκαφών από καμικάζι χάρη στην
ομολογία που απέσπασαν, με βασανιστήρια, οι Αρχές των Φιλιππίνων από τον
ύποπτο Αμπντούλ Χακίμ Μουράντ. «Εύλογα αναρωτιέται κανείς τι θα είχε συμβεί αν
ο Μουράντ είχε συλληφθεί στις ΗΠΑ»…

Ένα μήνα αργότερα, το περιοδικό «Newsweek» δημοσίευε ένα κείμενο
με τον τίτλο «Είναι καιρός να σκεφτούμε τα βασανιστήρια». «Αυτό το φθινόπωρο
της οργής, ακόμη και ένας φιλελεύθερος μπορεί να δει το μυαλό του να στρέφεται
προς τα βασανιστήρια», έγραφε ο Τζόναθαν Άλτερ. «Προς κάτι που θα έδινε μία
ώθηση σε μία στάσιμη έρευνα γύρω από το μεγαλύτερο έγκλημα στην Ιστορία της
Αμερικής». Ο αρθρογράφος δεν πρότεινε, βέβαια, την καταφυγή σε ηλεκτροσόκ. Δεν
θα μπορούσαμε, όμως, τουλάχιστον -αναρωτήθηκε- να υποβάλλουμε τους υπόπτους
«σε ψυχολογικά βασανιστήρια»; «Σε κασέτες με επιθανάτιους ρόγχους κουνελιών ή
με ραπ μουσική στη διαπασών;»

Σειρά είχαν τα τηλεοπτικά δίκτυα. Με το ίδιο πάθος που επιδεικνύει όταν
εξετάζει τα υπέρ και τα κατά ενός σχεδίου μείωσης της φορολογίας, ο Τύπος
βάλθηκε να «ανακρίνει» τους οπαδούς και τους πολέμιους των βασανιστηρίων. Δεν
βρήκε, φυσικά, δεδηλωμένους ή ευτυχείς για τη θέση τους οπαδούς. Βρήκε, όμως,
έναν επαρκή αριθμό σχολιαστών πρόθυμων να εκφραστούν γύρω από ένα θέμα που
εθεωρείτο επί μακρόν «απαγορευμένο». «Τα βασανιστήρια είναι άσχημα», είπε ο
χρονογράφος Τάκερ Κάρλσον στο CNN. «Θυμηθείτε, όμως: υπάρχουν και χειρότερα.
Και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αναγκαστούμε να επιλέξουμε το μικρότερο
εκ των κακών».

Η Ιστορία

Η προσέγγιση του θέματος γινόταν κάθε φορά βάσει του «ηθικού διλήμματος»:
μπορούμε να βασανίσουμε έναν άνθρωπο για να σώσουμε χιλιάδες άλλους; Η Ιστορία
επιστρατεύτηκε πλειστάκις ως μάρτυρας. Η Κριστιάν Αμανπούρ, η
δημοσιογράφος-σύμβολο του «επαγγελματισμού» του CNN, έθεσε ακόμη ένα ερώτημα:
κατά πόσο πρέπει να καταπιάνεται ο Τύπος με το θέμα των βασανιστηρίων την ώρα
που η κυβέρνηση τηρεί, επισήμως, σιγήν ιχθύος; Στη συζήτηση κλήθηκαν να
συμμετάσχουν (το επέβαλε ο επαγγελματισμός) και εκπρόσωποι οργανώσεων για τα
ανθρώπινα δικαιώματα. Οι οποίοι ενημέρωσαν με χαρά τους Αμερικανούς ότι τα
βασανιστήρια είναι απαγορευμένα, και αυτό βάσει μίας διεθνούς συνθήκης.