Ο Ναστούλης έφυγε, ο Γρηγοράκος ήρθε

Ναστούλης – Γρηγοράκος. Οι δύο από τους πλέον σκληρούς κρατούμενους. Από την πρώτη στιγμή της κράτησής τους έγιναν «οι αρχηγοί». Το παρελθόν τους προκαλούσε δέος στους υπόλοιπους, οι οποίοι δήλωσαν γρήγορα «υποταγή»

΄Ηταν η δεύτερη ημέρα στις φυλακές ανηλίκων του Αυλώνα. Περίμενε στην ουρά για
να τηλεφωνήσει. Ξαφνικά ένας εύσωμος κρατούμενος αγνόησε τους πάντες και
πέρασε πρώτος. Προσπάθησε κάτι να πει. Ένα χαστούκι τον προσγείωσε στην
πραγματικότητα. Άλλωστε, από την πρώτη ημέρα είχε καταλάβει τι θα ακολουθούσε.
Ένας Αλβανός τού πήρε κάτι φόρμες που είχε. Τα βράδυ στο κελί με άλλους
τέσσερις είδε ότι «ο άλλος κόσμος» τον τραβούσε βίαια στην κόλαση, όπως έλεγε
στον δικηγόρο του. Ο Κ.Π. κατάλαβε γρήγορα πως σαν κλείσουν οι πόρτες των
κελιών, ανοίγουν αυτές της κόλασης.

Το περιστατικό με το τηλέφωνο δεν ήταν και δεν είναι παρά μία από τις πολλές
απλές περιπτώσεις που συμβαίνουν καθημερινά σε όλες τις φυλακές. Ο «ισχυρός»
πάντα έχει το πάνω χέρι, παρά τις προσπάθειες που καταβάλλουν οι φύλακες να
διατηρήσουν τον έλεγχο.

Ελέγχουν τα πάντα

Τα ναρκωτικά, τα ημερομίσθια, ο έλεγχος αρκετών δραστηριοτήτων βρίσκονται στο
επίκεντρο του ενδιαφέροντος των «σκληρών», οι οποίοι μέσα από συνεχείς
συγκρούσεις εξελίσσονται σε κυρίαρχοι του παιχνιδιού. Παλαιότερα ο Ναστούλης
(τώρα έχει μεταφερθεί στη Θεσσαλονίκη) είχε καταφέρει να ελέγχει μεγάλο αριθμό
κρατουμένων. Είχε φθάσει στο σημείο να διαπραγματεύεται με τη Διοίκηση των
φυλακών. Να προτείνει «δικούς του» για ημερομίσθια με αντάλλαγμα την ηρεμία.
Σήμερα στον Κορυδαλλό ένα από τα «ισχυρά» ονόματα είναι ο Γρηγοράκος.
Κρατείται στη Δ’ πτέρυγα, στην οποία η συντριπτική πλειονότητα είναι
αλλοδαποί.

«Στη φυλακή λειτουργεί η λογική της αντιστρόφου πυραμίδας. Όποιος έχει κάνει
τα πιο πολλά εγκλήματα “επιβάλλεται” πιο εύκολα. Ο νόμος του ισχυρού βεβαίως
και λειτουργεί. Το θέμα είναι οι επιλογές που κάνεις ως Διοίκηση των φυλακών.
Εάν αποφασίσεις να εξασφαλίσεις την ηρεμία στη φυλακή με τη βοήθεια των λίγων
κρατουμένων, μοιραία ο κάθε Ναστούλης και ο κάθε Γρηγοράκος αυτοανακηρύσσεται
σε αρχηγό. Εάν όμως θέλεις να στηριχθείς στην πλειονότητα (όπως τουλάχιστον
κάνω εγώ), τότε μειώνεις τα περιθώρια να αναδειχθούν μέσα στη φυλακή κυρίαρχοι
στις πτέρυγες οι λεγόμενοι σκληροί κρατούμενοι», λέει ο πρόεδρος των
σωφρονιστικών υπαλλήλων κ. Αντώνης Αραβαντινός.

Σύμφωνα με πρώην στέλεχος της διεύθυνσης των Φυλακών Κορυδαλλού, οι «αρχηγοί»
είναι «απαραίτητοι για την ηρεμία στα σωφρονιστικά καταστήματα». Αυτοί είναι
που ελέγχουν τη διακίνηση των ναρκωτικών, που έρχονται σε συζητήσεις με τους
αρμοδίους για να έχουν ευνοϊκή μεταχείριση, που διεκδικούν ορισμένες θέσεις
εργασίας για τους «κολλητούς τους».

Η τελική επικράτηση

Η επικράτησή τους δεν είναι εύκολη. Από την πρώτη ημέρα και για ένα μεγάλο
χρονικό διάστημα οι διάφορες ομάδες συγκρούονται μεταξύ τους. Ύστερα από καιρό
ο «νικητής» απολαμβάνει την ιδιότυπη εξουσία, όπως έκανε παλιά ο Ναστούλης και
μάλιστα σε μια δύσκολη για τους Έλληνες κρατουμένους εποχή, αφού οι ξένοι
είχαν το πάνω χέρι. Ο αρχηγός πλαισιώνεται από άτομα που παίζουν τον ρόλο του
μπράβου (!), τα οποία για λογαριασμό του επιβάλλουν την άποψή του. Όσοι
διαφωνούν ξυλοκοπούνται, εκβιάζονται και τελικά υπακούουν.

Ο μύθος που ακολουθεί τον κάθε κρατούμενο βοηθάει να επιβληθεί, όπως είναι η
περίπτωση του Γρηγοράκου, ο οποίος αν και κρατείται στην πτέρυγα με τους
αλλοδαπούς έχει «εξασφαλίσει την ηρεμία του».

Εκτός αυτών – οι οποίοι «προκαλούν δέος» κυρίως μεταξύ των αλλοδαπών
κρατουμένων και κυρίως των Αλβανών – πάντα υπάρχει ένας επικεφαλής που συνήθως
αποφασίζει για έναν μεγάλο αριθμό συμπατριωτών του. Οι συγκεκριμένοι
κρατούμενοι παίζουν σημαντικό ρόλο στις συγκρούσεις με ομάδες, κυρίως
Ρουμάνων. Τα φαινόμενα αυτά (συγκρούσεις κ.λπ.) τα συναντά κανείς στην πτέρυγα
Δ’, αλλά και στη Β’ όπου κρατούνται οι τοξικομανείς. Εκεί (το παραδέχονται και
οι φύλακες) η διακίνηση ναρκωτικών είναι μάλλον εύκολη υπόθεση.

Στις γυναικείες

Ανάλογη είναι η κατάσταση στις γυναικείες φυλακές. Εκεί όμως όπου η βία
ξεπερνάει κάθε φαντασία είναι το Σωφρονιστικό Κατάστημα Ανηλίκων στον Αυλώνα.
«Ήταν λίγο μετά την έναρξη της λειτουργίας της φυλακής. Κάποιοι Αλβανοί
κρατούμενοι προσπάθησαν να αποδράσουν. Όταν έφθασαν σε ένα σημείο όπου υπήρχε
αγκαθωτό σύρμα, έκαναν κάτι που δεν το χωράει ανθρώπου νους. Έριξαν πάνω έναν
συγκρατούμενό τους, πάτησαν πάνω του και έφυγαν», θυμάται ένας φύλακας. Και
όπως λέει «η βία μεταξύ των ανηλίκων είναι ενα καθημερινό φαινόμενο. Είναι
νέοι, βράζει το αίμα τους», εξηγεί. Διατηρεί ωστόσο τις επιφυλάξεις του κατά
πόσον οι κρατούμενοι εκεί είναι όλοι ανήλικοι. «Με τους αλλοδαπούς δεν μπορείς
να ξέρεις. Πολλοί δεν έχουν χαρτιά, αλλά και πολλοί άλλοι έχουν πλαστά. Αυτό
είναι ένα από τα βασικά προβλήματα, αφού μπορεί να συνυπάρχουν 15άρηδες με
25άρηδες με ό,τι αυτό συνεπάγεται». Παλιοί και νέοι συγκρούονται καθημερινά
ακόμη και για απλά πράγματα. «Εμείς κρατούσαμε το τηλεκοντρόλ και αλλάζαμε
κανάλια», λέει ένας νεαρός κρατούμενος ο οποίος μίλησε για την έρευνα στις
ελληνικές φυλακές, των Νέστορα Κουράκη και Φωτεινής Μηλιώνη. Μια άλλη νεαρή
περιγράφει ανάλογες αντιδράσεις. «Επειδή μιλούσα με τους γονείς μου στο
τηλέφωνο ήρθε μία και μου τράβηξε το μαλλί. Τι να πεις. Μέσα βιάζουν, κλέβουν.
Βιάζουν… βλέπαμε τις άλλες. Τι να πεις…».

Στην Αγγλία τους φυλακίζουν και σε πλοία

Ο υπερπληθυσμός εξακολουθεί να παραμένει για τις ελληνικές φυλακές το
μεγαλύτερο πρόβλημα. Στον Κορυδαλλό υπάρχει η δυνατότητα κράτησης 450 ατόμων.
Και σήμερα κρατούνται 2.500. Ανάλογη κατάσταση επικρατεί στις φυλακές του
Αγίου Στεφάνου, την Πάτρα και τη Θεσσαλονίκη. Αυτό σε συνδυασμό και με την
παρουσία χιλιάδων αλλοδαπών (από τις 8.500 του συνόλου των κρατουμένων
περισσότεροι από 5.000 είναι ξένοι – έχουν καταγραφεί 120 εθνικότητες!)
καθιστά το έργο των σωφρονιστικών υπαλλήλων ιδιαίτερα δύσκολο.

Το πρόβλημα βεβαίως δεν είναι ελληνικό. Ανάλογη είναι η κατάσταση στην Ιταλία
και τη Γαλλία. Στην Αγγλία έχουν μετατρέψει σε φυλακές ακόμη και πλοία ενώ σε
περιπτώσεις, όπου ο κρατούμενος δεν έχει τελέσει σοβαρά αδικήματα,
περιορίζεται στο σπίτι του φορώντας ένα «ηλεκτρονικό βραχιόλι» με το οποίο
ελέγχονται οι κινήσεις του.

Στην Ιταλία και τη Γαλλία βεβαίως υπάρχουν και οι εναλλακτικές ποινές, γεγονός
που βοηθά στην αποσυμφόρηση αλλά και στον σωφρονισμό των καταδικασθέντων.

Στην Αμερική πλέον υπάρχουν και οι ιδιωτικές φυλακές ενώ για απλά αδικήματα
λειτουργεί και η λίστα αναμονής. Μέχρι να έρθει η σειρά του, όποιος έχει
καταδικαστεί παραμένει στο σπίτι του. Προτάσεις για την ανέγερση ιδιωτικών
φυλακών έχουν γίνει και στην Ελλάδα, αλλά δεν έχει γίνει καμία συζήτηση για το
θέμα επίσημα. Σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Δικαιοσύνης, από το σύνολο
των αποφυλακισθέντων ένα ποσοστό 65-70% επιστρέφει αφού διαπράττει και νέα
αδικήματα. Το ποσοστό αυτό είναι σχεδόν το ίδιο σε όλες τις χώρες, ακόμη και
στις πιο προηγμένες.

Όμως σ’ αυτές ήδη έχουν αρχίσει να εφαρμόζονται ειδικά σωφρονιστικά
προγράμματα. Λειτουργούν σχολεία, γυμναστήρια, σχολές για επαγγελματική
κατάρτιση.

Προσπάθειες γίνονται και στην Ελλάδα όπου παρατηρείται τον τελευταίο διάστημα
θεαματική βελτίωση στο φαγητό. Όμως η στενότητα του χώρου πολλαπλασιάζει άλλα
προβλήματα.

Υπάρχουν περιπτώσεις σε ένα κελί για δύο άτομα να κρατούνται πέντε. «Τα πόδια
τού ενός ακουμπούν στο κεφάλι του άλλου. Αυτό από μόνο του δημιουργεί
εντάσεις. Και καταλαβαίνει κανείς ότι τα θύματα σ’ αυτές τις περιπτώσεις είναι
οι αδύνατοι. Όσοι έχουν νοητικά προβλήματα και γενικά οι περιθωριακοί της
φυλακής, οι οποίοι πολλές φορές πέφτουν και θύματα βιασμού», τονίζει στέλεχος
του υπουργείου Δικαιοσύνης.

Σύμφωνα με τον κ. Αραβαντινό, ο συνωστισμός κρύβει και άλλους κινδύνους για
την υγεία των κρατουμένων. «Όταν κάποιος έχει ηπατίτιδα, καταλαβαίνει κανείς
πόσο δύσκολο και πόσο επικίνδυνο είναι να συνυπάρχει με άλλους».