ΠΡΟΣΩΠΑ Στην παράδοση των Εγκυκλοπαιδιστών

Στα 80 του, έπειτα από μια σιωπή που κράτησε σχεδόν μια δεκαετία, ο Εντγκάρ
Μορέν εξέδωσε πρόσφατα τον πέμπτο τόμο της “Μεθόδου” του.

Εντγκάρ Μορέν. Κυκλοφορούν ο πέμπτος τόμος της «Μεθόδου» και η πρώτη βιογραφία του

Κοινωνιολόγος, φιλόσοφος και συγγραφέας, ο Εντγκάρ Μορέν επιχειρεί εδώ και
περισσότερο από μισό αιώνα να διεισδύσει στο μυστήριο του Homo Sapiens,
ανασυνθέτοντας, σαν πραγματικός εγκυκλοπαιδιστής, απόγονος του Ντιντερό, τις
γνώσεις που υπάρχουν διασκορπισμένες στις ανθρωπιστικές επιστήμες, τη βιολογία
και την ανθρωπολογία. “Η ανθρωπιά της ανθρωπότητας” (L’ Humanite de l’
humanite), που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Seuil, είναι ο πέμπτος
τόμος της “Μεθόδου” του, προτελευταία πτυχή ενός κολοσσιαίου εγχειρήματος το
οποίο ξεκίνησε το 1977 με στόχο να ανασυνθέσει ένα συνολικό όραμα για την
ανθρωπότητα σε σχέση με τη φύση αναλαμβάνοντας ένα ρόλο γεφυροποιού, ρίχνοντας
γέφυρες ανάμεσα στις κοινωνικές και τις “καθαυτό” επιστήμες.

Αυτός ο πέμπτος τόμος συνέπεσε με την κυκλοφορία της πρώτης βιογραφίας του,
την οποία συνέγραψε μια μαθήτρια του γάλλου στοχαστή, η Φρανσουάζ Μπιανσί. Με
τίτλο “Το νήμα των ιδεών” (Le Fil des idees, εκδ. Seuil), η Μπιανσί αφηγείται
πώς γεννήθηκαν τα έργα των πρώτων τριάντα χρόνων της ζωής του Εντγκάρ Μορέν-
πρόκειται να εκδοθεί και ένας δεύτερος τόμος. Η βιογραφία αυτή δεν παίρνει
κάποια κριτική απόσταση από το έργο του, φωτίζει ωστόσο την εντυπωσιακή
διαδρομή αυτού του πρωτοπόρου.

Ο Εντγκάρ Ναούμ, όπως είναι το πραγματικό του όνομα, ήταν 18 χρόνων όταν
ξέσπασε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος. Στρατεύθηκε αμέσως στην αντίσταση και
αγωνίσθηκε από τις τάξεις του Κομμουνιστικού Κόμματος, από το οποίο όμως θα
αποπεμφθεί το 1951 και θα κάνει την αυτοκριτική του σ’ ένα βιβλίο με αυτόν
ακριβώς τον τίτλο. Εργάσθηκε ως κοινωνιολόγος στο γαλλικό Εθνικό Κέντρο
Κοινωνικών Ερευνών (CNRS) και διεξήγαγε εκστρατεία κατά του πολέμου στην
Αλγερία. Στη δεκαετία του ’60 ασχολήθηκε με ζητήματα που δεν είχαν γίνει ακόμη
της μόδας – τον θάνατο, τους νέους, τον μοντερνισμό. Και το 1969, την εποχή
που εργάσθηκε για ένα χρονικό διάστημα στο Ινστιτούτο Salk του Σαν Ντιέγκο,
ξεκίνησε τον διεπιστημονικό στοχασμό του, ο οποίος θα τον οδηγήσει στη
συγγραφή της “Μεθόδου”.

Στο μνημειώδες αυτό έργο, ο Μορέν αποκαλύπτει τα κίνητρα της σκέψης του,
αναφερόμενος ανοικτά στα γεγονότα της προσωπικής ζωής του. Επινοεί εξαρχής,
ακολουθώντας την παράδοση του Μοντένιου, μια συνολική αναλυτική αρχή, η οποία
εγκλείει τον ίδιο τον παρατηρητή στο αντικείμενο της έρευνάς του. Η μεγάλη του
αναζήτηση της ανθρώπινης φύσης πλησιάζει σήμερα στο τέλος της: ήδη ετοιμάζει
τον έκτο τόμο, με τον οποίο ολοκληρώνεται η εποποιία της “Μεθόδου” και ο
οποίος θα είναι αφιερωμένος στην ηθική.