ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Έτοιμες απαντήσεις δεν υπάρχουν

«Η ηθική, προκειμένου να γίνει σεβαστή, χρειάζεται τον νόμο. Αλλά ο νόμος,
προκειμένου να εφαρμοστεί, χρειάζεται την ηθική».

«Τα πράγματα ήταν πολύ διαφορετικά στο αγρόκτημα όταν ήμουν στην ηλικία σου, Κέννυ» (από τον «Νιου Γιόρκερ»)

Το αξίωμα αυτό του Μακιαβέλλι χρησιμοποιεί η Ισπανίδα φιλόσοφος Βικτόρια Καμπς
για να προσεγγίσει μερικά από τα κρίσιμα προβλήματα της εποχής μας. Είναι
θεμιτό να αφήσεις κάποιον να πεθάνει; Πρέπει να νομιμοποιηθεί η κλωνοποίηση;
Τι γίνεται με τα γενετικά μεταλλαγμένα προϊόντα; Τι σημαίνει για τη ζωή μας η
αποκωδικοποίηση του γονιδιώματος; Στα ερωτήματα αυτά δίνουν απαντήσεις μόνον
οι θρησκείες. Γι’ αυτές, το δικαίωμα στη ζωή αποτελεί το θεμελιώδες δικαίωμα,
τελεία και παύλα. Για τους οικολόγους, πάλι, αυτό που προέχει είναι η
προστασία της φύσης. Έχουμε περάσει από μια ανθρωποκεντρική αντίληψη του
κόσμου σε μια αντίληψη βιοκεντρική και κοσμοκεντρική. Αντί να εξετάζουμε έτσι
τις επιπτώσεις των γενετικά μεταλλαγμένων προϊόντων στον άνθρωπο, προβάλλουμε
διάφορες ηθικές αντιρρήσεις για τις επιπτώσεις τους στη φύση. Μα το
αντικείμενο της Ηθικής, την οποία διδάσκει η Καμπς στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο
της Βαρκελώνης, είμαστε εμείς, οι άνθρωποι. Το τι θα κάνουμε λοιπόν με τη
φύση, αν θα την αφήσουμε ως έχει για να την κληρονομήσουν οι απόγονοί μας ή αν
θα την εκμεταλλευθούμε, εξαρτάται από τις δικές μας ανάγκες και τα δικά μας
συμφέροντα.

Για να μπορέσουμε να συνεχίσουμε να μιλάμε για λαϊκή (δηλαδή μη θρησκευτική)
ηθική, σημειώνει η Ισπανίδα φιλόσοφος και πρώην γερουσιαστής σε συνέντευξή της
στην «Ελ Παΐς», πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι δεν έχουμε έτοιμες
απαντήσεις στις προκλήσεις της εποχής. Τις απαντήσεις τις βρίσκουμε στην
πορεία. Την αξία που δίνουμε στη ζωή, για παράδειγμα, την αποφασίζουμε εμείς.
Η ζωή αξίζει άραγε πάντα περισσότερο από τον θάνατο; Να ένα ερώτημα που θέτει
η ευθανασία. Υπάρχουν τρεις βασικές αρχές, τρία θεμελιώδη ανθρώπινα
δικαιώματα, τα οποία όλοι προσυπογράφουμε: το δικαίωμα στην ελευθερία, στην
ισότητα και στη ζωή. Αυτές τις τρεις ιδέες πρέπει όμως να τις προσαρμόζουμε
στην πραγματικότητα της κοινωνίας μας. Και το μόνο εργαλείο που διαθέτουμε
είναι η δημοκρατία. Οι απαγορεύσεις δεν λειτουργούν. Ο μόνος τρόπος να
αντιμετωπιστούν τα προβλήματα της βιοηθικής είναι ο αυτοέλεγχος. Ο μόνος
τρόπος να αναμορφωθεί ηθικά μια κοινωνία είναι να αναλάβει την ευθύνη για τις
αποφάσεις που λαμβάνει και για τις συνέπειες των αποφάσεων αυτών.

Ορισμένα ζητήματα έχουν ήδη λυθεί. Το να πάψεις, για παράδειγμα, να ταΐζεις
έναν ασθενή που δεν θέλει να σιτιστεί, δεν θεωρείται πλέον ούτε καν παθητική
ευθανασία. Η προσπάθεια «ανάστασης» ενός ανθρώπου κλινικά νεκρού βρίσκει
σύμφωνους όλο και λιγότερους γιατρούς. Στο μέλλον, καταλήγει η Καμπς, τα
μεγάλα προβλήματα θα έχουν να κάνουν με τους ηλικιωμένους. Από τεχνική άποψη,
είναι δυνατόν να διατηρηθεί ένα πτώμα στη ζωή για όσο χρόνο χρειάζεται. Η
τελική απόφαση ανήκει έτσι στην οικογένεια. Και το ύστατο κριτήριο είναι ο
σεβασμός της αυτονομίας του ανθρώπου.