Η ελληνική ιστορία σε… περίληψη

Το μεγαλύτερο μέρος της συζήτησης του υπουργικού συμβουλίου της 31ης Ιανουαρίου 1996 για τα Ίμια έχει καταστραφεί!

Στις 31 Ιανουαρίου του 1996 η κυβέρνηση Σημίτη συνήλθε για τρίτη φορά σε
υπουργικό Συμβούλιο. Είχε προηγηθεί η πανηγυρική συνεδρίαση της 22ας
Ιανουαρίου, μετά την ορκωμοσία, καθώς και ένα ακόμη υπουργικό Συμβούλιο στις
29 του μηνός με αντικείμενο τις προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης.
Ωστόσο, το μάτι σταματάει στις 31 Ιανουαρίου για έναν αυτονόητο λόγο: το θέμα.
Την ημέρα εκείνη το υπουργικό Συμβούλιο ασχολήθηκε με «Εξέταση γεγονότων στα
Ίμια». Τα ερωτηματικά για το τι έγινε ακριβώς στις βραχονησίδες του Αιγαίου
παραμένουν. Ο ιστορικός του μέλλοντος προσδοκά μέρος των απαντήσεων και από τα
επίσημα πρακτικά του υπουργικού Συμβουλίου.

Η καταγραφή

Σύμφωνα με τον Κανονισμό Λειτουργίας του, που ψηφίστηκε το 1990, τα πρακτικά
«είναι απόρρητα για τριάντα χρόνια». Άρα το 2026 μάς επιφυλάσσει αποκαλύψεις.
Είναι όμως έτσι; Σύμφωνα με τον Κανονισμό «οι συζητήσεις που διεξάγονται στο
υπουργικό Συμβούλιο καταγράφονται με το στενογραφικό σύστημα και ταυτόχρονα
μαγνητοφωνούνται. Με βάση το στενογραφημένο και απομαγνητοφωνημένο κείμενο των
συζητήσεων, ο γραμματέας του υπουργικού Συμβουλίου συντάσσει τα επίσημα
πρακτικά, τα οποία φέρουν συνεχή, κατ’ έτος, αρίθμηση». Τα επίσημα πρακτικά
«επικυρώνονται απο τον Πρωθυπουργό και υπογράφονται από αυτόν και τον
Γραμματέα του υπουργικού Συμβουλίου». Οι μεν βιβλιοδετημένοι τόμοι παραμένουν
απόρρητοι και φυλάσσονται. Το δε στενογραφημένο κείμενο και οι μαγνητοταινίες
«καταστρέφονται από τριμελή επιτροπή, αποτελούμενη από τον Γραμματέα του
υπουργικού Συμβουλίου και δύο υπαλλήλους της Γραμματείας. Για την στροφή αυτή
συντάσσεται και υπογράφεται πρακτικό».

Ελλιπή πρακτικά

Ασφαλώς, η καταστροφή των τεκμηρίων είναι λυπηρή. Οι μαγνητοταινίες
καταγράφουν ιστορικές πληροφορίες κρίσιμες: τον τόνο της φωνής των ομιλούντων,
τις παύσεις, τους εκνευρισμούς. Εφόσον όμως υπάρχουν τα πρακτικά, οι διάλογοι
έχουν διασωθεί. Σωστά; Λάθος. Γιατί τα πρακτικά δεν καταγράφουν τις
συνεδριάσεις verbatim, «λέξη προς λέξη», όπως θα περίμενε κανείς. Σύμφωνα με
το άρθρο 7 του Κανονισμού, τα πρακτικά περιλαμβάνουν «σύντομη περίληψη των
εισηγήσεων, προτάσεων και ανακοινώσεων των μελών της κυβέρνησης, των γνωμών
και των απόψεων που διατυπώθηκαν κατά τη συζήτηση των τελικών συμπερασμάτων».
Στην πράξη, σύμφωνα με καλά ενημερωμένες πηγές, τούτο σημαίνει ότι αν η
απομαγνητοφώνηση αριθμεί περί τις 50 ή 60 σελίδες, τα επίσημα πρακτικά συνήθως
δεν ξεπερνούν τις 10 -12. Στα επίσημα έγγραφα, η ελληνική Ιστορία αποτυπώνεται
σε περίληψη! Το μεγαλύτερο μέρος της πρωτότυπης συζήτησης της 31ης Ιανουαρίου
στο υπουργικό Συμβούλιο για τα Ίμια έχει καταστραφεί για πάντα!

Διακομματική… συναίνεση

Συνωμοσία σιωπής; Πάντως, ο Κανονισμός Λειτουργίας του υπουργικού Συμβουλίου
φαίνεται να εκφράζει διακομματική συναίνεση. Ψηφίστηκε το 1990 επί
πρωθυπουργίας Κωνσταντίνου Μητσοτάκη. Ίσχυσε και τηρήθηκε ευλαβικά έκτοτε από
τις κυβερνήσεις του Ανδρέα Παπανδρέου και του Κώστα Σημίτη. Για μια σειρά από
κρίσιμα υπουργικά συμβούλια της δεκαετίας του ’90, η Ιστορία προσφέρεται σε
περίληψη. Οι πρωτότυπες συζητήσεις έχουν καταστραφεί και η αποκατάστασή τους
επαφίεται στη μνήμη, τον πατριωτισμό και τη διάθεση όσων συμμετείχαν σε αυτές.

Οι απώλειες είναι σημαντικές. Δεν έχει κανείς παρά να σταχυολογήσει. Στις 4
Δεκεμβρίου του 1991 η κυβέρνηση Μητσοτάκη συζητά «Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής
(Διάσκεψη κορυφής στο Μάαστριχ – Πολιτική στα Βαλκάνια).

Στις 22 Ιανουαρίου και στις 15 Μαίου του 1992 ο τότε πρωθυπουργός Κ.
Μητσοτάκης ενημερώνει το υπουργικό Συμβούλιο για συσκέψεις των πολιτικών
αρχηγών υπό τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας για τα εθνικά θέματα ­ ιδίως δε «για
το θέμα της ονομασίας των Σκοπίων». Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει, από πλευράς
θέματος, και το υπουργικό Συμβούλιο της 16ης Φεβρουαρίου 1994, με πρωθυπουργό
πλέον τον Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος ενημερώνει τα μέλη της κυβέρνησης για τη
«διακοπή της λειτουργίας του Γενικού Προξενείου στα Σκόπια, τη διακοπή της
διακίνησης εμπορευμάτων από και προς τα Σκόπια από το λιμάνι της Θεσσαλονίκης,
με εξαίρεση τα απολύτως αναγκαία για ανθρωπιστικούς λόγους, όπως τρόφιμα και
φάρμακα». Με μια λέξη: Εμπάργκο!

Επί Σημίτη, ιστορικό χαρακτήρα έχει σαφώς το υπουργικό Συμβούλιο της 23ης
Ιουνίου του 1996 με θέμα: «Απώλεια του προέδρου του ΠΑΣΟΚ Ανδρέα Γ.
Παπανδρέου». Στις 14 Μαρτίου του 1998 θέμα είναι η «ένταξη της δραχμής στον
Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών της ΕΕ». Η τεχνική διατύπωση υποκρύπτει
τον σάλο που είχε προκαλέσει τότε η απροσδόκητη ανακοίνωση της υποτίμησης.
Ζοφερή ατμόσφαιρα υποβάλλει και το υπουργικό Συμβούλιο της 28ης Σεπτεμβρίου
του 2000 με θέμα: «Ναυάγιο του Επιβατηγού πλοίου ΕΞΠΡΕΣ ΣΑΜΙΝΑ». Επί
πρωθυπουργίας του κ. Σημίτη ενδιαφέρουσες είναι και αρκετές συνεδριάσεις της
κυβερνητικής επιτροπής ή του ΚΥΣΕΑ με αλλεπάλληλες συζητήσεις για εξοπλιστικά,
ελληνοτουρκικές σχέσεις, συνόδους κορυφής όπως αυτή του Ελσίνκι, τα Καζίνο και
πολλά άλλα.

Μυστικές για πάντα

Η καταστροφή των ιστορικών τεκμηρίων της λειτουργίας του υπουργικού Συμβουλίου
αποτελεί ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ελληνικού πολιτικού συστήματος. Κρίσιμες
διαβουλεύσεις παραμένουν αδιαφανείς και μυστικές για πάντα. Αποτέλεσμα είναι ο
ακρωτηριασμός της ιστορικής μνήμης. Δεν είναι κάτι που συνηθίζεται παντού. Οι
αγωνιώδεις συνεδριάσεις στον Λευκό Οίκο υπό τον Τζων Κέννεντυ στη διάρκεια της
κουβανικής «κρίσης των πυραύλων» του 1962 διασώζονται σε μαγνητοταινίες (τα
περίφημα «Kennedy tapes») και έχουν εκδοθεί ακόμη και σε βιβλίο. Το ίδιο
συμβαίνει και με τον Λίντον Τζόνσον, αλλά και τον Νίξον. Η παράνοια του
τελευταίου και μηχανορραφίες του «Γουοτεργκέιτ» καταγράφονται στις
απομαγνητοφωνήσεις των πρακτικών που τηρούνταν από τις συνεδριάσεις του Λευκού
Οίκου, την περίοδο 1968-74. Ο Νίξον υποχρεώθηκε να παραιτηθεί γιατί ο
αμερικανικός νόμος απαγόρευε την καταστροφή τους. Φυσικά, αν ο Νίξον ήταν
Έλληνας θα την είχε γλιτώσει, αφού θα υπήρχαν μόνο περιλήψεις, τα δε πρακτικά
θα καταστρέφονταν νομίμως!

Υπουργικών συμβουλίων … στατιστικά

Το προφίλ της κυβερνητικής λειτουργίας τα χρόνια της Μεταπολίτευσης
αποτυπώνεται χάρη σε μια πρωτοβουλία της Γενικής Γραμματείας του υπουργικού
Συμβουλίου. Ο κ. Σωκ. Κοσμίδης έχει συγκροτήσει ένα αρχείο-ευρετήριο όλων των
κυβερνητικών συνεδριάσεων από το 1974 μέχρι σήμερα. Καταγράφονται αναλυτικά
όλα τα υπουργικά συμβούλια κατά ημερομηνία και θέμα. Ειδική μνεία γίνεται
επίσης σε υπουργικά συμβούλια που έγιναν «διά περιφοράς» και όχι με παρουσία
των μελών της κυβέρνησης. Στις περιπτώσεις αυτές οι πράξεις υπουργικού
συμβουλίου πήγαιναν από τον ένα υπουργό στον άλλο για υπογραφή χωρίς να έχει
προηγηθεί συζήτηση ­ δηλαδή μια τυπική διαδικασία χωρίς πολιτικά
χαρακτηριστικά. Το αρχείο-ευρετήριο του κ. Κοσμίδη θα αξιοποιηθεί ασφαλώς από
τον ιστορικό του μέλλοντος. Παρέχει όμως και δυνατότητα για συμπεράσματα επί
του παρόντος. Στις κυβερνήσεις Καραμανλή της δεκαετίας του ’70 τα υπουργικά
συμβούλια πραγματοποιούνταν ανά δίμηνο – τρίμηνο. Παραδείγματος χάριν, το 1975
πραγματοποιούνται δέκα συνεδριάσεις του υπουργικού Συμβούλιου, ενώ υπάρχουν 44
περιπτώσεις περιφοράς. Ο Ανδρέας Παπανδρέου συγκαλούσε συχνότερα τους
υπουργούς του σε συμβούλιο. Το 1985 έχουμε 23 υπουργικά συμβούλια και εννέα
περιπτώσεις περιφοράς. Μετά το Χέρφιλντ όμως και τις περιπέτειες της υγείας
του ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ, ο ρυθμός συνάντησης της κυβέρνησης χαλαρώνει. Το 1988
αναφέρονται οκτώ υπουργικά συμβούλια και 16 περιφορές. Πολύ χειρότερη είναι η
εικόνα τη διετία ’93-95. Το 1994 έχουμε τρεις συνεδριάσεις (αρνητικό ρεκόρ της
Μεταπολίτευσης) και 35 περιφορές, με τους αριθμούς να δικαιώνουν την εντύπωση
ότι η χώρα κυβερνάτο από την Εκάλη.

Το αρχείο επιβεβαιώνει την εικόνα του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη ως ακατάβλητου
πρωθυπουργού. Το 1991 το υπουργικό Συμβούλιο συνεδριάζει 23 φορές, ενώ
υπάρχουν μόλις τέσσερις περιπτώσεις περιφοράς. Ρεκόρ εργασιομανίας για τον
Κώστα Σημίτη. Σύμφωνα με το αρχείο Κοσμίδη, υπάρχει μια συνεδρίαση
κυβερνητικού οργάνου την εβδομάδα, ενώ ανάλογα με την ύλη συγκαλείται το
υπουργικό Συμβούλιο, η κυβερνητική Επιτροπή ή το ΚΥΣΕΑ. Οι περιφορές είναι
ελάχιστες και αφορούν συγκεκριμένα θέματα, ενώ εξαιρετικά μειωμένες είναι και
οι πράξεις υπουργικού συμβουλίου που από το 1996 και μετά είναι 60 – 70 τον
χρόνο, ενώ ο μέσος όρος της Μεταπολίτευσης είναι 190. Αρνητικό ρεκόρ και πάλι
για τον Ανδρέα Παπανδρέου με 493 και 511 πράξεις υπουργικού συμβουλίου το 1994
και 1995.