ΠΡΟΣΩΠΑ Σύμβολο ένος αγώνα και ενός λαού

Είναι επικριτής του Αραφάτ και της Χαμάς. Καθώς και της πολυσυζητημένης
«σύγκρουσης των πολιτισμών». «Και τι γίνεται με τον δυτικό φονταμενταλισμό;»
αναρωτιέται.

Έντουαρντ Σαΐντ: ο οραματιστής με τα «δυτικά» μάτια

Ελάχιστοι ακαδημαϊκοί συγκεντρώνουν στις ομιλίες τους τα πλήθη που συρρέουν σε
συναυλίες ροκ. Ο Έντουαρντ Σαΐντ, καθηγητής Αγγλικής και Συγκριτικής
Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Κολούμπια, ανήκει στις εξαιρέσεις. Δύσπιστος
στη στάση που εμπλέκει θρησκεία και πολιτική, αν και «κατηγορήθηκε» ως
υπέρμαχος του Ισλάμ, προκάλεσε ο ίδιος τον ισλαμικό δογματισμό εντός έδρας:
«Ήμουν ο πρώτος Άραβας που υπερασπίστηκε τον Σαλμάν Ρούσντι στο Κάιρο το
1989!».

«Ο κόσμος ξεχνά ότι οι περισσότεροι δεν είναι έτσι. Διαβάζεις στον Τύπο για
την κυριαρχία της Χαμάς, όμως οι περισσότεροι Παλαιστίνιοι δεν είναι ούτε υπέρ
του Αραφάτ ούτε υπέρ της Χαμάς». Διαφώνησε με τον Αραφάτ για τις συμφωνίες του
Όσλο. Και ο Παλαιστίνιος ηγέτης προσπάθησε να απαγορεύσει την κυκλοφορία των
βιβλίων του. Το γραφείο του στη Νέα Υόρκη κάηκε. Από ποιους άραγε;

Ο Σαΐντ γεννήθηκε στην Ιερουσαλήμ το 1935 από γονείς Παλαιστίνιους
Χριστιανούς. Έζησε και στην Αίγυπτο και φοίτησε σε αγγλικά και αμερικανικά
σχολεία. Προορισμός διακοπών η Βηρυτός, όμως θυμάται ακόμη τον Ταρζάν, ως
κύριο πρωταγωνιστή των ταινιών που παρακολουθούσε. Από 16 ετών ζει στις
Ηνωμένες Πολιτείες και, αν και χαρακτηρίζει τη Νέα Υόρκη «την πιο ενδιαφέρουσα
πόλη στον κόσμο», πιστεύει ότι ο ρατσισμός που διαπιστώνει κατά των Αράβων ή
των Παλαιστινίων εκεί υφίστατο πολύ καιρό πριν από τις 11 Σεπτεμβρίου.

«Είμαι αδύναμος» παραδέχεται, μιλώντας για την απογοήτευση του διανοούμενου σε
έναν κόσμο «που κυριαρχείται από συμβούλους κυβερνήσεων». Το συγγραφικό του
έργο για την Παλαιστίνη, υποστηρίζει, «έχει το ύφος ενός μάρτυρα γεγονότων που
διαφορετικά δεν θα είχαν καταγραφεί». Θεωρεί πως παρέχει «πηγές ελπίδας. Το
κάνω με το αίσθημα του προσωπικού ενδιαφέροντος. Και έχει το κόστος του. Δεν
το απολαμβάνω. Είμαι 66 ετών και δεν είμαι καλά».

Ο Έντουαρντ Σαΐντ πάσχει από λευχαιμία. Μοιάζει κουρασμένος και καθώς μιλάει
αποκαλύπτεται ένας δύσκολος συνδυασμός πολιτικής και προσωπικής απόγνωσης.
Υποστηρικτής της απαλλαγής του πνεύματος από θρησκευτικές επιρροές, θεωρεί το
Κοράνι «από πολλές απόψεις ένα υπέροχο βιβλίο. Όχι όμως οδηγό για τα
περίπλοκα». Όταν ακούει μάλιστα ότι ο Τόνι Μπλερ ισχυρίζεται πως το διάβασε,
ξεσπά σε ένα σπάνιο ζωντανό γέλιο: «Καμία αμφιβολία για τη σύγχυσή του!».

Αυτές τις ημέρες η ακούραστη ευφυΐα του αντιστέκεται ακόμη και στον ύπνο. Η
κατάσταση περιγράφεται στα απομνημονεύματά του ως μορφή θανάτου… Και ο
ίδιος, έχει καταλήξει, δεν πιστεύει στη μετά θάνατον ζωή. Για πολλούς,
επικριτές και θαυμαστές του, αυτός ο γλυκομίλητος, έξυπνος και μαζί ευάλωτος
άνθρωπος, παραμένει σύμβολο ενός αγώνα και ενός λαού.