Ο Τσόμσκι «κραυγάζει πάνω από τις στέγες»

Το ελληνικό εξώφυλλο του βιβλίου του Νόαμ Τσόμσκι

«Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι το κύριο τρομοκρατικό κράτος». Όποιος θα τολμούσε
να προφέρει σήμερα αυτή τη φράση θα θεωρείτο τουλάχιστον επικίνδυνος (και αν
ζούσε στην Αμερική, θα κινδύνευε να συλληφθεί και να δικαστεί από στρατοδικείο
με συνοπτικές διαδικασίες). Αυτό δεν ισχύει όμως για τον κορυφαίο γλωσσολόγο
Νόαμ Τσόμσκι, ο οποίος επαναλαμβάνει αυτή την άποψη εδώ και πολλές δεκαετίες.
Ό,τι κι αν συμβεί: από τον πόλεμο του Βιετνάμ και την αποσταθεροποίηση της
Νικαράγουας μέχρι τις σφαγές της Βοσνίας και την πείνα στον Τρίτο Κόσμο. Δεν
αποτελεί λοιπόν έκπληξη ότι το ίδιο «μότο» προβάλλει ο Αμερικανός συγγραφέας
και πολιτικός ακτιβιστής σε σχέση με τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Στο
καινούργιο του βιβλίο με τον λακωνικό όσο και εύγλωττο τίτλο «11/9», που
αποτελεί μια συλλογή συνεντεύξεων και θα κυκλοφορήσει σε λίγες ημέρες στην
Ελλάδα από τον εκδοτικό οίκο ΑΓΡΑ, σε μετάφραση Σάββα Μιχαήλ, ο Τσόμσκι
προσπαθεί (ξανά) να αφυπνίσει συνειδήσεις. «Αυτά τα γεγονότα αφαιρέθηκαν
εντελώς από την ιστορία. Πρέπει κανείς κυριολεκτικά να τα κραυγάσει πάνω από
τις στέγες», τονίζει. Κι όταν λέει «γεγονότα», δεν εννοεί βέβαια τις επιθέσεις
που έδωσαν τον τίτλο στο βιβλίο, αλλά αυτά που προηγήθηκαν και ­ κατά τη γνώμη
του ­ οδήγησαν στις τρομοκρατικές επιθέσεις. Έτσι κι αλλιώς, ο λόγος του είναι
γοητευτικός. Κι έχει πάντα ενδιαφέρον.

Πρώτη φορά τα όπλα στράφηκαν στην αντίθετη κατεύθυνση

ΤΣΟΜΣΚΙ: Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου ήταν ένα γεγονός μεγάλης σημασίας
και πράγματι άλλαξε τη γεωπολιτική σκηνή, αλλά, κατά τη γνώμη μου, όχι με τους
τρόπους που συνήθως υποθέτουν. Έχω προσπαθήσει αλλού να εξηγήσω τους λόγους
στους οποίους εγώ αποδίδω αυτό το γεγονός και τις αλλαγές που επέφερε και δεν
πρόκειται να επανέλθω σ’ αυτούς τώρα.

Ερώτηση: Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου δεν προκάλεσε θύματα, αλλά
άλλαξε βαθιά τη γεωπολιτική σκηνή. Νομίζετε ότι οι επιθέσεις της 11ης
Σεπτεμβρίου θα μπορούσε να έχουν ένα παρόμοιο αποτέλεσμα;

ΤΣΟΜΣΚΙ: Οι τρομερές φρικαλεότητες της 11ης Σεπτεμβρίου είναι κάτι εντελώς
καινούργιο στις παγκόσμιες υποθέσεις, όχι λόγω της κλίμακας ή του χαρακτήρα
τους, αλλά λόγω του στόχου τους. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι η πρώτη φορά
από τον Πόλεμο του 1812 που το εθνικό έδαφος βρέθηκε υπό επίθεση ή έστω
απειλήθηκε. Πολλοί

σχολιαστές προέβαλαν την αναλογία με το Περλ Χάρμπορ, αλλά κάτι τέτοιο είναι
αποπροσανατολιστικό. Στις 7 Δεκεμβρίου 1941, οι στρατιωτικές βάσεις σε δύο
αμερικανικές αποικίες δέχτηκαν επίθεση ­ αλλά όχι το εθνικό έδαφος, που ποτέ
δεν απειλήθηκε. Οι ΗΠΑ προτιμούσαν να αποκαλούν τη Χαβάη «έδαφός» τους, αλλά
στην πραγματικότητα ήταν αποικία. Στη διάρκεια των περασμένων αιώνων οι
Ηνωμένες Πολιτείες εξολόθρευσαν τον ιθαγενή πληθυσμό (εκατομμύρια ανθρώπους),
κατέκτησαν το μισό Μεξικό (στην πραγματικότητα, τα εδάφη ιθαγενών λαών, αλλά
αυτό είναι ένα άλλο ζήτημα), έκαναν βίαιες επεμβάσεις στη γύρω περιοχή,
κατέκτησαν τη Χαβάη και τις Φιλιππίνες (σκοτώνοντας εκατοντάδες χιλιάδες
Φιλιππινέζους), και, ιδιαίτερα στον τελευταίο μισό αιώνα, επεξέτειναν την
προσφυγή στη βία στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου. Ο αριθμός των θυμάτων είναι κολοσσιαίος.

Για πρώτη φορά τώρα τα όπλα στρέφονται στην αντίστροφη κατεύθυνση. Πρόκειται
για μια δραματική αλλαγή. Το ίδιο ισχύει, και μάλιστα ακόμα πιο δραματικά, για
την Ευρώπη. Η Ευρώπη έχει υποφέρει από φονική καταστροφή, αλλά λόγω εσωτερικών
πολέμων. Εν τω μεταξύ οι Ευρωπαϊκές Δυνάμεις κατέκτησαν το μεγαλύτερο μέρος
του κόσμου ασκώντας την πιο ακραία βία. Με σπανιότατες εξαιρέσεις, ποτέ δεν
δέχτηκαν επίθεση από τα θύματά τους στο εξωτερικό. Η Αγγλία δεν δέχτηκε
επίθεση από την Ινδία ούτε το Βέλγιο από το Κονγκό ούτε η Ιταλία από την
Αιθιοπία ούτε η Γαλλία από την Αλγερία (παρ’ όλο που την τελευταία η Γαλλία
δεν τη θεωρούσε «αποικία»).

Δεν είναι έκπληξη λοιπόν που η Ευρώπη συγκλονίστηκε με τα τρομοκρατικά
εγκλήματα της 11ης Σεπτεμβρίου. Δυστυχώς, και πάλι, όχι λόγω της κλίμακάς
τους.

(Από συνέντευξη στην ιταλική εφημερίδα «Ιλ Μανιφέστο», 19/9/2001).

Οι συμμαχίες και τα συμφέροντα που διακυβεύονται

ΤΣΟΜΣΚΙ: Οι κυβερνήσεις επιθυμούν διακαώς να συμπράξουν στον αμερικανικό
«πόλεμο κατά της τρομοκρατίας» για να κερδίσουν υποστήριξη στη δική τους
κρατική τρομοκρατία, συχνά σε μια κλίμακα που σοκάρει

Ερώτηση: Για να σχηματίσουν μια διεθνή συμμαχία, οι ΗΠΑ
άλλαξαν απότομα θέσεις για ορισμένες χώρες στη Μέση Ανατολή, την Αφρική
και την Ασία, προσφέροντας μια ποικιλία από πολιτικά,
στρατιωτικά και οικονομικά πακέτα, με αντάλλαγμα διάφορες μορφές
υποστήριξης. Πώς αυτές οι απότομες κινήσεις μπορούν να επηρεάσουν την
πολιτική δυναμική στις εν λόγω περιοχές;

ΤΣΟΜΣΚΙ: Η Ουάσιγκτον κάνει τα βήματά της πολύ προσεκτικά. Πρέπει να θυμηθούμε
τι διακυβεύεται: τα μεγαλύτερα αποθέματα ενέργειας στον κόσμο, πρωταρχικά στη
Σαουδική Αραβία, αλλά και σ’ όλη την περιοχή του Κόλπου, μαζί και τα καθόλου
ευκαταφρόνητα αποθέματα στην Κεντρική Ασία. Παρ’ ότι αυτό είναι ένας
μικρότερης σημασίας παράγοντας, το Αφγανιστάν είχε συζητηθεί για χρόνια σαν
πιθανός τόπος διέλευσης αγωγών που θα βοηθούσαν την Αμερική στις πολύπλοκες
μανούβρες της για τον έλεγχο των αποθεμάτων της Κεντρικής Ασίας. Βορείως του
Αφγανιστάν, τα κράτη είναι εύθραυστα και αυταρχικά. Το Ουζμπεκιστάν είναι το
πιο σημαντικό. Έχει καταδικαστεί από το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
για σοβαρές φρικαλεότητες και βρίσκεται σε πόλεμο με την εξέγερση των
ισλαμιστών στο εσωτερικό. Το Τατζικιστάν είναι παρόμοιο και συνάμα είναι ένας
μείζων δίαυλος λαθρεμπορίας ναρκωτικών στην Ευρώπη, πρωταρχικά σε σύνδεση με
τη Βόρεια Συμμαχία, η οποία ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος των συνόρων ανάμεσα
στο Αφγανιστάν και το Τατζικιστάν και υπήρξε η μεγαλύτερη πηγή ναρκωτικών από
τότε που οι Ταλιμπάν εξάλειψαν σχεδόν την παραγωγή παπαρούνας. Η φυγή των
Αφγανών προς τον Βορρά θα μπορούσε να προκαλέσει διάφορα εσωτερικά προβλήματα.
Το Πακιστάν, το οποίο ήταν ο κύριος υποστηρικτής των Ταλιμπάν, έχει ένα ισχυρό
εσωτερικό ριζοσπαστικό κίνημα ισλαμιστών. Η αντίδρασή του είναι απρόβλεπτη και
εν δυνάμει επικίνδυνη, εάν το Πακιστάν χρησιμοποιηθεί οφθαλμοφανώς σαν βάση
για τις αμερικανικές επιχειρήσεις στο Αφγανιστάν. Και υπάρχει πολύ
δικαιολογημένη ανησυχία για το γεγονός ότι το Πακιστάν έχει πυρηνικά όπλα. Οι
Πακιστανοί στρατιωτικοί, παρ’ ότι θέλουν διακαώς να αποκτήσουν στρατιωτική
βοήθεια από τις ΗΠΑ (που ήδη την υποσχέθηκαν), ανησυχούν λόγω των ταραγμένων
παλαιότερα σχέσεων κι ακόμα ανησυχούν για ένα εν δυνάμει εχθρικό Αφγανιστάν
που θα συμμαχούσε με τον εχθρό τους στα ανατολικά, την Ινδία. Δεν τους αρέσει
που η Βόρεια Συμμαχία καθοδηγείται από Τατζίκους, Ουζμπέκους και άλλες
αφγανικές μειονότητες εχθρικές στο Πακιστάν και υποστηριζόμενες από την Ινδία,
το Ιράν και τη Ρωσία, και τώρα από τις ΗΠΑ επίσης.

Στην περιοχή του Κόλπου, ακόμα και πλούσιοι και εκκοσμικευμένα στοιχεία
νιώθουν πικρία για την αμερικανική πολιτική και συχνά εκφράζουν σιωπηρά την
υποστήριξή τους στον Μπιν Λάντεν, τον οποίο κατά τα άλλα απεχθάνονται, σαν «τη
συνείδηση του Ισλάμ» (New York Times, 5 Οκτωβρίου, όπου παρατίθεται
δήλωση ενός δικηγόρου διεθνών υποθέσεων των πολυεθνικών, εκπαιδευμένου στις
ΗΠΑ). Το κάνουν σιωπηρά γιατί πρόκειται για πολύ καταπιεστικά κράτη, και ένας
παράγοντας για τη γενικευμένη πικρία απέναντι στις ΗΠΑ είναι η υποστήριξή τους
σ’ αυτά τα καθεστώτα. Η εσωτερική σύγκρουση μπορεί να απλωθεί εύκολα, με
συνέπειες που θα μπορούσε να είναι τεράστιες, ειδικά εάν απειληθεί ο
αμερικανικός έλεγχος πάνω στα πελώρια αποθέματα της περιοχής. Παρόμοια
προβλήματα επεκτείνονται στη Βόρεια Αφρική και τη Νοτιοανατολική Ασία,
ιδιαίτερα την Ινδονησία. Ακόμα και πέρα από τις εσωτερικές συγκρούσεις, μια
αύξηση της ροής των εξοπλισμών στις χώρες της περιοχής αυξάνει την πιθανότητα
ένοπλης σύγκρουσης και διαρροής όπλων προς τις τρομοκρατικές οργανώσεις και
τους λαθρεμπόρους ναρκωτικών. (Από συνεντεύξεις στον Michael Albert,
30/9/2001, και στον Greg Ruggievo, 5/10/2001 ).

Στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου οι ΗΠΑ θεωρούνται τρομοκρατικό κράτος

ΤΣΟΜΣΚΙ: Όπως και με κάθε έγκλημα ­ είτε είναι μια ληστεία στους δρόμους είτε
κολοσσιαίες φρικαλεότητες ­, υπάρχουν λόγοι και συνήθως βρίσκουμε ότι μερικοί
από αυτούς είναι σοβαροί και πρέπει να αντιμετωπιστούν.

Ερώτηση: Μπορεί να κερδηθεί ο λεγόμενος πόλεμος του έθνους κατά της
τρομοκρατίας; Εάν ναι, πώς; Εάν όχι, τότε τι θα
έπρεπε να κάνει η κυβέρνηση Μπους για να αποτρέψει επιθέσεις σαν αυτές που
έπληξαν τη Νέα Υόρκη και την Ουάσιγκτον;

ΤΣΟΜΣΚΙ: Εάν θέλουμε να εξετάσουμε σοβαρά αυτό το ζήτημα θα έπρεπε να
αναγνωρίσουμε ότι στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου οι Ηνωμένες Πολιτείες
θεωρούνται ­ και πολύ εύλογα μάλιστα ­ ως κύριο τρομοκρατικό κράτος. Πρέπει να
συγκρατήσουμε στο μυαλό μας π.χ. ότι το 1986 οι ΗΠΑ καταδικάστηκαν από το
Διεθνές Δικαστήριο για «παράνομη χρήση βίας» (διεθνή τρομοκρατία) και στη
συνέχεια άσκησαν βέτο σε μια απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας που καλούσε όλα
τα κράτη (εννοώντας τις ΗΠΑ) να υπακούσουν στο διεθνές δίκαιο. Αυτό είναι
μόνον ένα από αναρίθμητα παραδείγματα.

Αλλά για να μείνουμε στο πιο άμεσο ερώτημα ­ την τρομοκρατία των άλλων εις
βάρος μας ­ ξέρουμε πολύ καλά πως το πρόβλημα πρέπει να αντιμετωπιστεί, εάν
θέλουμε να μειώσουμε την απειλή και όχι να την κλιμακώσουμε. Όταν έσκαγαν
βόμβες του IRA στο Λονδίνο, δεν υπήρχαν εκκλήσεις να βομβαρδιστεί το Δυτικό
Μπέλφαστ ή η Βοστώνη, η πηγή της μεγαλύτερης οικονομικής στήριξης του IRA.
Αντίθετα, γίνονταν βήματα για τη σύλληψη των εγκληματιών και προσπάθειες να
αντιμετωπιστεί αυτό που βρισκόταν πίσω από την προσφυγή στην τρομοκρατία.

Όταν ένα ομοσπονδιακό κτίριο ανατινάχτηκε στην Οκλαχόμα υπήρξαν εκκλήσεις να
βομβαρδιστεί η Μέση Ανατολή, και πιθανώς αυτό θα γινόταν εάν η προέλευση ήταν
από εκεί.

Όταν βρέθηκε ότι ήταν ντόπια, με δεσμούς με τις ακροδεξιές πολιτοφυλακές, δεν
υπήρξαν εκκλήσεις να εξαλειφθούν από τον χάρτη η Μοντάνα και το Άινταχο.
Αντίθετα, υπήρξε έρευνα για τον δράστη, που ανακαλύφθηκε, προσήχθη στο
δικαστήριο και καταδικάστηκε, και έγιναν προσπάθειες να κατανοηθεί η
δυσαρέσκεια που βρίσκεται πίσω από τέτοια εγκλήματα και να αντιμετωπιστούν τα
προβλήματα.

Υπάρχουν οι κατάλληλοι και νόμιμοι τρόποι να προχωρήσουμε στην περίπτωση
εγκλημάτων, οποιασδήποτε κλίμακας. Και υπάρχουν προηγούμενα. Ένα ξεκάθαρο
παράδειγμα είναι αυτό που μόλις προανέφερα, κάτι που θα έπρεπε να είναι πέρα
από κάθε αμφισβήτηση, μια και επρόκειτο για αντίδραση των ανώτατων διεθνών
αρχών.

Η Νικαράγουα, τη δεκαετία του ’80, είχε υποστεί τη βίαιη επίθεση των ΗΠΑ.
Δεκάδες χιλιάδες πέθαναν. Η χώρα ουσιαστικά καταστράφηκε. Ίσως δεν θα μπορέσει
να συνέλθει ποτέ. Η διεθνής τρομοκρατική επίθεση συνοδεύτηκε από έναν
καταστροφικό οικονομικό πόλεμο που μια μικρή χώρα, απομονωμένη από μια
εκδικητική και σκληρή υπερδύναμη, μόλις που θα τον άντεχε. Τα αποτελέσματα στη
χώρα είναι πολύ πιο βαριά ακόμα και από τις τραγωδίες στη Νέα Υόρκη πρόσφατα.
Δεν ανταπάντησαν με το να βάλουν βόμβες στην Ουάσιγκτον. Πήγαν στο Διεθνές
Δικαστήριο, το οποίο έβγαλε απόφαση υπέρ τους, διατάσσοντας τις ΗΠΑ να πάψουν
τις ενέργειές τους και να πληρώσουν σημαντικές αποζημιώσεις.

Οι ΗΠΑ αγνόησαν περιφρονητικά την απόφαση του δικαστηρίου, απαντώντας με άμεση
κλιμάκωση της επίθεσης. Έτσι η Νικαράγουα πήγε τότε στο Συμβούλιο Ασφαλείας,
το οποίο εξέδωσε μια απόφαση που καλούσε τα κράτη να σέβονται το διεθνές
δίκαιο. Μόνον οι ΗΠΑ άσκησαν βέτο.

(Από συνεντεύξεις στο περιοδικό Hartford Courant και στον David Barsamian, 20
και 21/9/2001.