42 εκατ. για το Νταχάου

«Ο πατέρας μου είναι από τους ελάχιστους που κατάφεραν να δραπετεύσουν από
το κολαστήριο του Νταχάου. Είμαι περήφανη γι’ αυτό».

Αγγελίνα Ραδίση. «Ο πατέρας μου είναι από τους ελάχιστους που κατάφεραν να δραπετεύσουν από το κολαστήριο του Νταχάου» λέει η κ. Ραδίση που διεκδικεί αποζημίωση από το Γερμανικό Δημόσιο για όσα πέρασε ο πατέρας της

Η κ. Αγγελίνα Ραδίση βουρκώνει καθώς περιγράφει όλα όσα πέρασε ο πατέρας της,
Νικόλαος Ραδίσης, στα χέρια των ναζί σε ηλικία μόλις 21 ετών. «Δεν με
ενδιαφέρει η αποζημίωση αλλά η δικαίωση και η ηθική ικανοποίηση. Θέλω να
προχωρήσει αυτή η υπόθεση για τη μνήμη του. Ο θάνατός του από πνευμονία το
1985 οφείλεται, όπως λέει η ίδια, στα βασανιστήρια και στα καταναγκαστικά έργα
που υπέστη από τους ναζί σε νεαρή ηλικία.

Σήμερα, η οικογένεια του Νικόλαου Ραδίση ζητώντας δικαίωση διεκδικεί το ποσό
των 42 εκατομμυρίων δραχμών από το Γερμανικό Δημόσιο για τα μεροκάματα των
εργασιών, την ψυχική οδύνη και ηθική βλάβη από τον θάνατό του, που επήλθε,
όπως υποστηρίζει, εξαιτίας των δυσμενών συνθηκών υπό τις οποίες έζησε. Η αγωγή
που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης, από τη σύζυγο του
Νικόλαου Ραδίση, Έρρικα, και την κόρη του Αγγελίνα, είναι η πρώτη για τα
καταναγκαστικά έργα που επέβαλε την περίοδο της Κατοχής το Γ’ Ράιχ.

Η σύλληψη στο μπλόκο

Όπως αναφέρουν οι συγγενείς του στην αγωγή, ο μόλις 21 ετών το 1942 Νικόλαος
Ραδίσης συνελήφθη σε μπλόκο των ναζί στη Γερμανία. Οδηγήθηκε με τρένο στο
Μόναχο, όπου κρατήθηκε από τις 19 Μαρτίου 1942 έως τις 2 Οκτωβρίου του ίδιου
έτους. Στη συνέχεια υποχρεώθηκε σε καταναγκαστικά έργα σε εργοστάσιο του
Μονάχου μέχρι και τις 19 Δεκεμβρίου. Εργαζόταν ως εργάτης-σκλάβος επί 15 και
πλέον ώρες ημερησίως χωρίς αργίες και χωρίς αμοιβή και αφού αναγκάστηκε να
υπογράψει δήλωση παραίτησης από το δικαίωμα κοινωνικής ασφάλισης έκανε βαριές
και ανθυγιεινές εργασίες στους κλιβάνους του εργοστασίου. Ερχόταν σε επαφή με
αναθυμιάσεις από θείο και άλλα επικίνδυνα τοξικά υλικά.

Στο κολαστήριο

Η συνέχεια όμως ήταν ακόμα πιο δύσκολη για τον νεαρό Έλληνα από τη
Θεσσαλονίκη. Οδηγήθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Νταχάου. Η κόρη του,
μιλώντας χθες στα «ΝΕΑ», έφερε ξανά στη μνήμη της όσα της είχε διηγηθεί ο
πατέρας της για τις βασανιστικές μέρες που πέρασε στο γερμανικό κολαστήριο ως
την περιπετειώδη και κινηματογραφική απόδρασή του. «Είναι μία ιστορία που
πόνεσε πάρα πολύ τον πατέρα μου. Θυμάμαι ότι ο ίδιος μου έλεγε ότι δεν υπάρχει
χειρότερο πράγμα απ’ το Νταχάου. Τους έβγαζαν γυμνούς στο χιόνι επί ώρες. Τους
βασάνιζαν. Μου είχε διηγηθεί ακόμα και τις φρικιαστικές σκηνές που
εκτυλίσσονταν μπροστά του, όταν ναζί τραβούσαν τα νύχια και τα δόντια από
άλλους κρατούμενους.

Όμως τα κατάφερε. Ακολουθώντας ένα τούνελ μαζί με δύο Ρώσους συγκρατούμενούς
του δραπέτευσε. Ο ίδιος μου είχε περιγράψει με λεπτομέρειες πώς κρύφτηκε στο
δάσος που βγήκαν. Χωρίστηκε με τους άλλους δύο. Κάποια στιγμή άκουσε σκυλιά να
γαβγίζουν. Ήταν οι Γερμανοί που τους κυνηγούσαν. Κρύφτηκε μέσα σε ένα χαντάκι
με νερό και έβαλε και φύλλα από πάνω. Σε λίγο άκουγε πυροβολισμούς. Όπως μου
είπε, μάλλον είχαν πιάσει τους Ρώσους».

Η περιπέτειά του δεν τελείωσε εκεί. Κυνηγημένος, ζούσε για ένα μεγάλο διάστημα
στο ύπαιθρο, σαν αγροίκος. «Έπρεπε να μακρύνουν τα μαλλιά του, αφού στο
Νταχάου ήταν όλοι ξυρισμένοι. Προσπαθώντας να αποφύγει τα μπλόκα πήγαινε από
σπίτι σε σπίτι και από πόλη σε πόλη. Ευτυχώς υπήρχαν και οι καλοί Γερμανοί. Αν
δεν υπήρχαν αυτοί, τώρα δεν θα ζούσε ο πατέρας μου…»

Ευτυχώς βρήκε καταφύγιο

Νικόλαος Ραδίσης. Έκανε καταναγκαστικά έργα και βασανίστηκε από τους Γερμανούς στο Νταχάου. Σήμερα, η οικογένειά του ζητεί αποζημίωση από το Γερμανικό Δημόσιο γι’ αυτά που πέρασε ο άνθρωπός τους

Χρησιμοποιώντας ψεύτικα χαρτιά, όπως λέει η κ. Αγγελίνα, φτάνει στο Βερολίνο.
Η συνέχεια της συγκλονιστικής ιστορίας του θυμίζει κινηματογραφικό σενάριο. Ο
κυνηγημένος Θεσσαλονικιός μαθαίνει από έναν Γερμανό ότι μία γερμανική
οικογένεια προφέρει καταφύγιο και σε άλλους κυνηγημένους Εβραίους, Αμερικανούς
και Άγγλους. Η οικογένεια που τον έκρυψε από τους ναζί ήταν οι άνθρωποι που σε
λίγο έμελλε να γίνουν τα πεθερικά του! «Εκεί γνώρισε τη μητέρα μου, την
Έρρικα, την οποία αργότερα παντρεύτηκε» λέει συγκινημένη η κ. Αγγελίνα.

Επέστρεψε στην Ελλάδα τη δεκαετία του ’60. Θέλοντας να δικαιωθεί για όσα
πέρασε, το 1980 στέλνει στο διεθνές κέντρο ερευνών του Αρόλσε Ελβετίας
επιστολή με την οποία ζητεί να τον ενημερώσουν αν υπάρχουν στοιχεία για την
κράτησή του απ’ τους ναζί. Η απάντηση ήρθε την ίδια χρονιά. «Υπήρχαν επίσημα
έγγραφα ότι είχε κρατηθεί στο Νταχάου. Όχι όμως και ότι είχε καταδικαστεί σε
θάνατο και θεωρούνταν άκρως επικίνδυνος εθνικά. Στεναχωρήθηκε πάρα πολύ που
δεν υπήρχαν αποδείξεις για όσα είχε περάσει», λέει η κόρη του.

Τώρα, με την αγωγή που έχουν καταθέσει οι συγγενείς του, διεκδικούν από το
Γερμανικό Δημόσιο τα μεροκάματα των 67 ημερών των καταναγκαστικών έργων,
βασισμένοι στο Διεθνές Ποινικό Δίκαιο. Σύμφωνα με το οποίο «την αστική ευθύνη
για τις πράξεις των οργάνων του Γ’ Ράιχ, οι οποίες συνιστούν εγκλήματα, φέρει
σήμερα η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, η οποία το διαδέχθηκε και
συνεπώς νομιμοποιείται παθητικώς».

Ακόμη, όπως υποστηρίζουν η σύζυγος και η κόρη του, λόγω των κακουχιών που
πέρασε από τα βασανιστήρια, τα καταναγκαστικά έργα και την περίοδο που
κρυβόταν αντιμετώπισε προβλήματα υγείας με συνέπεια να πεθάνει στην Αθήνα από
πνευμονία τον Ιούλιο του 1985. Αυτός είναι και ο λόγος που οι συγγενείς του
διεκδικούν αποζημίωση για ψυχική οδύνη και ηθική βλάβη.