Δημοσιονομική χαλάρωση με άλλοθι την ύφεση

Ο υπουργός Οικονομίας κ. Νίκος Χριστοδουλάκης αποφάσισε να κάνει τη μικρή του
«επανάσταση» στην επικαιροποίηση του προγράμματος σταθερότητας, προσγειώνοντας
στα νέα οικονομικά δεδομένα της παγκόσμιας ύφεσης τα αρχικά σχέδια για υψηλά
πλεονάσματα τα επόμενα χρόνια. Η απόφαση αυτή περικλείει έναν κίνδυνο. Να
δεχθεί η Ελλάδα – και ο ίδιος ο κ. Χριστοδουλάκης – την κριτική των συναδέλφων
του, όταν το πρόγραμμα θα έρθει για συζήτηση στο Συμβούλιο Υπουργών
Οικονομίας, τον Ιανουάριο ή τον Φεβρουάριο.

Μια πρόγευση πήρε, άλλωστε, ήδη από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, το οποίο
δεν έμεινε καθόλου ικανοποιημένο από την περικοπή του προβλεπόμενου
πλεονάσματος στον προϋπολογισμό του τρέχοντος και του επόμενου έτους. Η
αντιπροσωπεία του ΔΝΤ, που επισκέφθηκε τον περασμένο μήνα την Αθήνα, κατέληξε
στο συμπέρασμα ότι η Ελλάδα δεν είχε κανέναν ιδιαίτερο λόγο να τροποποιήσει
τις προβλέψεις της για το πλεόνασμα, αφού η διεθνής ύφεση δεν την έπληξε με
ιδιαίτερη ένταση. Άλλωστε, κατά την άποψη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, η
μείωση των εσόδων λόγω της παγκόσμιας ύφεσης μπορεί να αντισταθμισθεί από
περικοπές δαπανών, για τις οποίες πιστεύει ότι υπάρχουν πολλά περιθώρια στον
προϋπολογισμό της Ελλάδας.

Τέτοιου είδους κριτική είναι πιθανό να επαναληφθεί στις Βρυξέλλες, κατά τη
συζήτηση του προγράμματος σταθερότητας. Και αυτό, γιατί το πλεόνασμα του 2002
περιορίσθηκε, από το αρχικό 1,5% του ΑΕΠ στο 0,8% του ΑΕΠ, του 2003 από το
1,5% στο 1% και του 2004 από το 1,7% στο 1,5%. Μπορεί, μάλιστα, κανείς να
προβλέψει από τώρα πού θα στηρίξει η Επιτροπή την επιχειρηματολογία της: στο
υψηλό δημόσιο χρέος, το οποίο επιβάλλει στην Ελλάδα να έχει πλεονασματικούς
προϋπολογισμούς, για να μπορέσει σιγά – σιγά να το περιορίσει.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος

Όμως, ο υπουργός Οικονομίας αποφάσισε, προφανώς, να αψηφήσει τον κίνδυνο αυτής
της κριτικής, η οποία – ελπίζει ότι – δεν θα έχει ευρύτερες συνέπειες,
προκειμένου να αποφύγει τον μεγαλύτερο, για τον ίδιο, κίνδυνο της
εσωκομματικής κριτικής και της αντιπαράθεσης με τα συνδικάτα, σε περίπτωση που
θα αποφάσιζε να βάλει βαθύτερα το μαχαίρι στις δημόσιες δαπάνες. Πράγματι, οι
εργαζόμενοι βγαίνουν, έστω και οριακά, ωφελημένοι από την επιλογή αυτή. Κατ’
αρχάς, οι μισθολογικές αυξήσεις που επιτρέπει να δοθούν στους δημοσίους
υπαλλήλους είναι πλέον αξιοπρεπείς. Κυμαίνονται στο 2,3% -2,5% πάνω από τον
πληθωρισμό, σύμφωνα τουλάχιστον με όσα αναφέρει το πρόγραμμα. Και όπως είναι
γνωστό, η μισθολογική πολιτική στο Δημόσιο αποτελεί τον οδηγό και για τον
ιδιωτικό τομέα.

Δεύτερον, η συγκράτηση του πλεονάσματος επιτρέπει να εφαρμοσθεί το πακέτο των
φοροαπαλλαγών που αποφασίσθηκαν ήδη, αλλά και αυτών που θα αποφασισθούν στο
μέλλον. Και είναι σίγουρο, ότι και το δεύτερο πακέτο θα περιέχει ελαφρύνσεις,
αφού δεν νοείται σε προεκλογική περίοδο, όπως θα είναι το 2003, να
εφαρμόζονται φορομπηχτικά μέτρα.

Αμφισβήτηση

Η ουσία, όμως, της επιλογής αυτής ξεπερνά τα εσωκομματικά οφέλη, τα οποία
ασφαλώς και βάρυναν στην απόφαση. Η ουσία της αγγίζει, έστω και χωρίς να
ομολογείται, την αμφισβήτηση των ιερών και οσίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και
ιδίως της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, αφού κινείται σαφώς στην
κατεύθυνση της δημοσιονομικής χαλάρωσης.

Η ύφεση, που έχει δείξει πλέον τα δόντια της σε όλη την Ευρώπη, αποτέλεσε την
αφορμή να φανούν οι αδυναμίες της εμμονής στις αυστηρές πολιτικές α λα
Μάαστριχτ. Όταν οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες, το προπύργιο του
φιλελευθερισμού, εγκαταλείπουν χωρίς αναστολές τα προσχήματα και ενισχύουν με
τονωτικές ενέσεις τους κλάδους της οικονομίας τους που υποφέρουν, δεν έχει
νόημα να επιμένει η Ευρώπη στη λιτότητα, ανατροφοδοτώντας την ύφεση.

Δεν είναι τυχαίο ότι η Γερμανία, η οποία προβλέπει πλέον ρυθμό ανάπτυξης από
0,75% έως 1,25% τον επόμενο χρόνο, προειδοποίησε τους υπουργούς Οικονομίας στο
Συμβούλιό τους της περασμένης Τρίτης, ότι ίσως να μην μπορέσει να εξασφαλίσει
ισοσκελισμένο προϋπολογισμό ούτε έως το 2006. Και αυτό, ενώ όλα τα κράτη μέλη
έχουν ατύπως δεσμευθεί ότι μεσοπρόθεσμα θα φροντίσουν να ισοσκελίσουν τους
προϋπολογισμούς τους, παρά την ύφεση.

Είναι φανερό ότι, όσο τα σύννεφα συνεχίζουν να συσσωρεύονται στον διεθνή
οικονομικό ορίζοντα, οι γραφές του Συμφώνου Σταθερότητας θα χάνουν τη σημασία
τους, αφού πάντα η πραγματική οικονομία έχει μεγαλύτερη σημασία από τη θεωρία
και τις αρχές.

Ομοιόμορφη πολιτική

Υπάρχουν πολλοί που πιστεύουν, λοιπόν, ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα εγκαταλείψει
το 2002 τα προσχήματα που εξακολουθεί να κρατά και θα επιτρέψει τη χαλάρωση
των δημοσιονομικών πολιτικών των κρατών μελών. Άλλωστε, σύμφωνα με απόψεις που
έχουν ήδη αρχίσει να διατυπώνονται από ορισμένες πλευρές, για την ομαλή
λειτουργία της ζώνης του ενιαίου νομίσματος δεν έχει τόσο σημασία η
δημοσιονομική αυστηρότητα όσο η εφαρμογή ομοιόμορφης πολιτικής εκ μέρους των
κρατών μελών της.

Βεβαίως, θα ήταν μεγάλο λάθος αν ερμήνευε κανείς τη χαλάρωση αυτή της
δημοσιονομικής πολιτικής ως μία τάση επιστροφής στις πολιτικές του
παρελθόντος, των παροχών με δανεικά, που εξοφλούνται στη συνέχεια πολύ ακριβά.
Στην πραγματικότητα, η πολιτική του Μάαστριχτ ήταν, υπό μία έννοια, σωτήρια
για την Ελλάδα, αφού την υποχρέωσε να λειτουργήσει με αυτοπειθαρχία και να
βάλει σε μια στοιχειώδη τάξη τη δημοσιονομική της πολιτική. Η αλήθεια αυτή,
όμως, δεν σημαίνει ότι οι κανόνες μιας Συνθήκης που διατυπώθηκε πριν από οκτώ
χρόνια δεν μπορούν να ερμηνευθούν τώρα με διαφορετικό τρόπο, αν όχι να
επαναδιατυπωθούν.

Μια δόση αναπτυξιακής ώθησης, μέσω της ζήτησης, ένα πλαίσιο χαλαρότερης
εισοδηματικής πολιτικής και κάποια περιθώρια φορολογικών ελαφρύνσεων στην
Ελλάδα, δεν μπορεί δα να θέσουν σε κίνδυνο την σταθερότητα της ευρωζώνης. Πόσο
μάλλον, αν η ίδια η Ελλάδα εφαρμόζει ένα πρόγραμμα διαρθρωτικών αλλαγών, με
ιδιωτικοποιήσεις και παρεμβάσεις στο Ασφαλιστικό. Αλλά αυτές οι τελευταίες
είναι ακόμη στα λόγια.