ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πολιτικές επί χάρτου

Η νέα χωροταξική πολιτική, όπως αποτυπώνεται στον νόμο για τον «Χωροταξικό
σχεδιασμό και την αειφόρο ανάπτυξη» (1999) θέτει στο επίκεντρο μια σειρά από
στρατηγικούς στόχους για την ορθολογική οργάνωση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων
στον χώρο, στο πλαίσιο της προστασίας του περιβάλλοντος και της βιώσιμης ανάπτυξης.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν, κατά τη γνώμη μας, οι καινοτόμοι στόχοι που αναφέρουν
ότι η νέα χωροταξική πολιτική οφείλει να διαμορφώνεται στη βάση του διαλόγου,
της συμμετοχής και της διαβούλευσης και να συνδέεται οργανικά με τις τομεακές
πολιτικές που ασκούνται παράλληλα από άλλους φορείς. Παράλληλα, η νέα
χωροταξική πολιτική θα πρέπει να δημιουργήσει συστηματικούς μηχανισμούς
τεχνογνωστικής υποστήριξης (π.χ. δίκτυα πληροφοριών, εθνικό παρατηρητήριο
χωροταξίας), ώστε να ανταποκριθεί στις νέες απαιτήσεις και στα ευρωπαϊκά
δεδομένα (π.χ. Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Χωροταξικού Σχεδιασμού). Πέρασαν ήδη
δύο χρόνια από την ψήφιση του νόμου και αποδεικνύεται ότι ελάχιστα προωθήθηκαν
οι ανώτεροι στόχοι. Εξαίρεση αποτελεί η εκπόνηση του Γενικού Πλαισίου του
Χωροταξικού Σχεδιασμού, και η καθυστερημένη συγκρότηση του Εθνικού Συμβουλίου
Χωροταξίας.

Αναφέρουμε ενδεικτικά:

1. Την παντελή προώθηση ειδικών πλαισίων (εθνικές οδηγίες) χωροταξικού
σχεδιασμού (με εξαίρεση τις φυλακές για τις οποίες πρόσφατα γνωμοδότησε το
Εθνικό Συμβούλιο) για την παραθεριστική κατοικία, τις ακτές, την ύπαιθρο –
αγροτικός χώρος, τις υδατοκαλλιέργειες, τον τουρισμό κ.ά.

2. Τη μη θεσμοθέτηση των Περιφερειακών Πλαισίων Χωροταξικού Σχεδιασμού
για τις 12 Περιφέρειες και τη μη ολοκλήρωση της επικαιροποίησης του
Ρυθμιστικού Σχεδίου της Αθήνας και του στρατηγικού σχεδίου.

3. Τη μη προώθηση πολιτικών εφαρμογών σε ειδικές περιοχές (π.χ.
ολοκληρωμένες Αστικές Παρεμβάσεις, άρθ. 11-14 Ν. 2742/99).

4. Τέλος, τη μη προώθηση του Εθνικού Παρατηρητηρίου Χωροταξίας και των
συναφών δράσεων που προβλέπονται στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα του
Περιβάλλοντος.

Η μη προώθηση αυτών των ενεργειών οφείλεται στο ότι δεν δόθηκε προτεραιότητα
στη χωροταξία και στο περιβάλλον, αλλά στα μεγάλα έργα υποδομής και στα
Ολυμπιακά Έργα, ενώ παράλληλα καθυστέρησαν η έναρξη και η υλοποίηση του Γ’ ΚΠΣ
και ειδικά του Επιχειρησιακού Προγράμματος για το Περιβάλλον, το οποίο
αποτελεί δυστυχώς ­ ελλείψει εθνικών πόρων ­ τη βασική πηγή χρηματοδότησης της
νέας χωροταξικής πολιτικής.

Οι συνέπειες της καθυστέρησης άσκησης της νέας χωροταξικής πολιτικής είναι
δραματικές για τη συνεχόμενη υποβάθμιση του περιβάλλοντος, καθ’ όσον:

* Προωθούνται ad hoc χωροθετήσεις και κατασκευές μεγάλων έργων υποδομής
(π.χ. Ολυμπιακών εγκαταστάσεων) χωρίς να υπάρχουν θεσμοθετημένα Περιφερειακά
Σχέδια ή επικαιροποιημένο Ρυθμιστικό Σχέδιο για την Αθήνα.

* Προωθούνται τομεακές πολιτικές άλλων υπουργείων (για τα δάση,
μεταφορές κ.ά.) και τα Επιχειρησιακά Αναπτυξιακά Προγράμματα του Γ’ ΚΠΣ, ενώ
τα ειδικά χωροταξικά πλαίσια (εθνικές οδηγίες) δεν έχουν ακόμη θεσμοθετηθεί.

* Καθυστερεί ο ολοκληρωμένος χωροταξικός σχεδιασμός ειδικών περιοχών,
με αποτέλεσμα να προβάλλονται με ένδικα μέσα οι ad hoc χωροθετήσεις έργων και
μεμονωμένων χρήσεων γης.

Θεωρούμε απαραίτητο να επαναφέρουμε στον δημόσιο διάλογο τους καινοτόμους
στόχους: α) της διαβούλευσης και της ενεργοποίησης της κοινωνίας των
πολιτών και των ΜΚΟ στις διαδικασίες χωροταξικού και περιβαλλοντικού
σχεδιασμού και β) της δημιουργίας ολοκληρωμένων δικτύων χωροταξικών
πληροφοριών που θα βοηθήσει τον εξορθολογισμό των αποφάσεων της διοίκησης και
της αυτοδιοίκησης. Η προώθηση των ανωτέρω ενεργειών αποτελεί απαραίτητη
προϋπόθεση για την ουσιαστική άσκηση της νέας χωροταξικής πολιτικής, αν δεν
επιθυμούμε μόνο τη διατύπωση «πολιτικών και σχεδίων επί χάρτου».

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.