ΓΝΩΜΗ Το υπ’ αριθμόν ένα πολιτικό ζήτημα της εποχής μας

«Να ενεργείς έτσι ώστε να μεταχειρίζεσαι την ανθρωπότητα, τόσο στο πρόσωπό σου
όσο και στο πρόσωπο καθενός άλλου, πάντοτε σαν σκοπό, και ποτέ απλώς σαν
μέσο”. Αυτή είναι η περίφημη κατηγορηματική προσταγή του Καντ. Σύντομη,
ανθρωποκεντρική, βαθύτατα φιλοσοφημένη και εδώ και μερικές μέρες απίστευτα
απηρχαιωμένη.

Το πείραμα της Advanced Cell Technology απέτυχε, αυτό όμως δεν έχει καμιά
σημασία. Κάποιο από τα επόμενα θα πετύχει. Και τι άλλο είναι η απόπειρα
κλωνοποίησης του ανθρώπινου εμβρύου από την ­ κατά Καντ ­ χρήση της
ανθρωπότητας σαν μέσο και όχι σαν σκοπό;

Ο Φρανκ Σίρμαχερ έγραψε στη “Φρανκφούρτερ Αλγκεμάινε” ότι οι επιστήμονες
δείχνουν αποφασισμένοι να κατεδαφίσουν την αντίληψη πως ο άνθρωπος είναι στο
επίκεντρο των αξιών, με τον ίδιο τρόπο που ο Γαλιλαίος κατέρριψε την πίστη ότι
η Γη στέκεται στο κέντρο του κόσμου. Και παραφράζοντας τον Τρότσκι ­ που ούτως
ή άλλως θεωρούσε την κατηγορηματική προσταγή “κενό γράμμα” ­ θα μπορούσε να
πει κανείς ότι “η αλληλεγγύη των γενετιστών και των μοριακών βιολόγων είναι
ασύγκριτα κατηγορηματικότερη από τη γενικής φύσεως αλληλεγγύη της
ανθρωπότητας”. Η κλωνοποίηση ανθρώπινων όντων είναι μια αλλαγή, παραδείγματος
χάριν, ανάλογη με την επίσης απαγορευμένη νεκροτομή των ανθρώπινων πτωμάτων,
στον Μεσαίωνα. Οι ανθρώπινοι κλώνοι μάς γνέφουν από το άμεσο μέλλον.

Το ζήτημα που δημιουργείται δεν είναι πια ηθικής φύσεως. Οι ηθικές αντιλήψεις
έχουν ρόλο όπου είναι κοινά αποδεκτές, όπου είναι δεσμευτικές. Στη
συγκεκριμένη περίπτωση, όχι μόνον αυτό δεν συμβαίνει, αλλά κάποιοι έχουν
αποφασίσει να κατεδαφίσουν τον ακρογωνιαίο λίθο της τρέχουσας ηθικής, την
αντίληψη ότι ο άνθρωπος είναι σκοπός και όχι μέσο. Δεν είναι υπόθεση του
ιατρικού συλλόγου, ούτε των επιφανών νομικών και επιστημόνων. Είναι ζήτημα
εξόχως πολιτικό. Είναι το υπ’ αριθμόν ένα πολιτικό θέμα της εποχής μας.

Χωρίς κατηγορηματική προσταγή, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα φυσικά δικαιώματα,
η δημοκρατία, βρίσκονται στον αέρα. Κακά τα ψέματα, η βασική αρχή της
σύγχρονης δημοκρατίας, το “ένας άνθρωπος μία ψήφος”, δεν πατάει πουθενά χωρίς
την αντίληψη ότι ο άνθρωπος είναι μια ιερή μοναδικότητα, είτε τον
αντιλαμβανόμαστε ως έργο του Θεού ή το ανώτατο στάδιο της εξέλιξης, έργο της
μητέρας φύσης.

Τι γίνεται όμως με τον άνθρωπο, έργο ανθρώπου; Ισχύει δίπλα στο “ένας άνθρωπος
μία ψήφος”, το “ένας κλώνος μία ψήφος;”. Και ποιος κυβερνά; Ποιος είναι ο
κυρίαρχος λαός; Οι “αυθεντικοί” άνθρωποι ή οι άνθρωποι και οι κλώνοι; Και αν
υποθέσουμε ότι θα είναι μόνον οι άνθρωποι που δημιουργούνται με “φυσικό
τρόπο”, με βάση ποιο κριτήριο είναι “πολυτιμότεροι” από τους κλώνους. Ακόμα
χειρότερα, γιατί να τους αναγνωρίσουμε την “ιερή μοναδικότητα”, αφού θα
μπορούμε να παράγουμε το αντίγραφο τους στο εργαστήριο;

Ούτε η ηθική ούτε οι επιστήμες είναι σε θέση να απαντήσουν τέτοια ερωτήματα.
Οι αξιωματικές τους κατηγορίες έχουν ξεπεραστεί. Μόνο η πολιτική μπορεί να
παρέμβει με ρυθμιστικό τρόπο, να διαμορφώσει τη διαδικασία βάσει της οποίας
μια “ανθρωπότητα” υπό αμφισβήτηση θα συμβιώσει με ένα τέτοιο μέλλον. Εκτός αν
το απορρίψει, αλλά αυτό θα πρέπει να το αποφασίσει τώρα. Η αντιπαράθεση τρέχει
και η απορία που προκαλεί το ερώτημα, να συνταχτεί κανείς με την “πρόοδο” ή με
τη συντήρηση, ποτέ δεν υπήρξε μεγαλύτερη…