Η κλωνοποίηση είναι… τέχνη

Όταν η Advanced Cell Technology, αυτή η μικρή εταιρεία βιοτεχνολογίας στο
Γουόρτσεστερ της Μασαχουσέτης, ανακοίνωνε την Κυριακή ότι είχε κάνει τα πρώτα
βήματα προς τη δημιουργία ανθρώπινων εμβρύων μέσω της κλωνοποίησης, δεν
μπορούσε να κάνει λόγο για μία επιτυχία με διάρκεια· όλα τα έμβρυα που
δημιούργησε είχαν πεθάνει.

Το «τζίνι». (Σκίτσο από τους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς»)

Δεν μπορούσε καν να ισχυριστεί ότι είχε χρησιμοποιήσει επαναστατικές τεχνικές·
οι μέθοδοί της είχαν ήδη χρησιμοποιηθεί σε ζώα.

Κάποιοι επιστήμονες έφτασαν στο σημείο να πουν ότι αυτό που έκανε η εταιρεία
δεν ήταν καν κλωνοποίηση.

Αν, όμως, υπάρχει ένα μέλλον στην ανθρώπινη κλωνοποίηση, είτε για
αναπαραγωγικούς είτε για ιατρικούς σκοπούς, οι άνθρωποι μπορεί να λένε μια
μέρα ότι ξεκίνησε στο Γουόρτσεστερ.

Η εμπειρία των επιστημόνων με τα ζώα έχει δείξει ότι η κλωνοποίηση είναι ένα
είδος τέχνης. Δεν υπάρχουν κανόνες ούτε συνταγές. Η επιτυχία, όταν έρχεται,
μπορεί να είναι απρόβλεπτη και σχεδόν ανεξήγητη. Η ανθρώπινη κλωνοποίηση
μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά δύσκολη, ίσως χρειαστούν χρόνια και χιλιάδες
προσπάθειες για να επιτύχει. Υπάρχει όμως και η πιθανότητα μια απλή αλλαγή
στην εργαστηριακή διαδικασία να μετατρέψει την αποτυχία σε επιτυχία.

Οι προσπάθειες

Η Advanced Cell Technology έχει ήδη στο ενεργητικό της αρκετές επιτυχίες στον
τομέα της κλωνοποίησης ζώων. Διαθέτει πολυάριθμα διπλώματα ευρεσιτεχνίας στον
τομέα της καλλιέργειας κυττάρων. Και απασχολεί μερικούς από τους
επιφανέστερους ερευνητές του κόσμου.

Τι έκαναν λοιπόν αυτοί οι ερευνητές; Ακολουθώντας μία τυποποιημένη διαδικασία,
αφαίρεσαν το γενετικό υλικό από ένα μη γονιμοποιημένο ωάριο και το
αντικατέστησαν με το DNA ενός ενήλικου κυττάρου. Θεωρητικά, το ωάριο
χρησιμοποιεί στη συνέχεια τα γονίδια από το ενήλικο κύτταρο για να κατευθύνει
την ανάπτυξή του, εξελισσόμενο σε ένα έμβρυο που αποτελεί το ακριβές γενετικό
αντίγραφο του δότη του ενήλικου κυττάρου.

Η εταιρεία χρησιμοποίησε δύο τύπους ενήλικων κυττάρων: δερματικά και θυλακικά.
Προσέθεσε δερματικά κύτταρα σε 11 ωάρια: κανένα δεν διαιρέθηκε. Προσέθεσε
θυλακικά κύτταρα σε οκτώ ωάρια: τα τρία διαιρέθηκαν μία ή δύο φορές.

Τα βλαστικά κύτταρα, όμως, εμφανίζονται μόνον αφότου το έμβρυο αναπτυχθεί για
περίπου πέντε ημέρες και σχηματίσει ένα βλαστικό κυστίδιο. Τα έμβρυα που
δημιούργησε η Advanced Cell Technology μέσω της κλωνοποίησης δεν πλησίασαν καν
αυτό το αναπτυξιακό στάδιο.

Στην πραγματικότητα, λένε οι επιστήμονες, τα ωάρια μπορεί να διαιρεθούν
μερικές φορές χωρίς να χρησιμοποιήσουν τα γονίδιά τους. Κατά συνέπεια, το
γεγονός ότι μερικά ωάρια διαιρέθηκαν μερικές φορές δεν σημαίνει ότι ο στόχος
του πειράματος ­ να προστεθεί σε ένα ωάριο μια νέα ομάδα γονιδίων ­ επετεύχθη.

Στον τομέα της κλωνοποίησης, όμως, επαναλαμβάνουμε, οι αποτυχίες μπορεί
ξαφνικά να μετατραπούν σε επιτυχίες.

Το πιστοποιεί, μεταξύ άλλων, ο δρ Ράνταλ Πράδερ, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο
του Μισούρι. Προσπαθούσε επί χρόνια να κλωνοποιήσει έναν χοίρο. Τα κύτταρα,
όμως, πέθαιναν, όπως ακριβώς συνέβη και στην Advanced Cell Technology. Τώρα,
αυτός και άλλοι μπορούν να κλωνοποιούν χοίρους. Αλλά ο Πράδερ δεν ξέρει ποιες
αλλαγές στην εργαστηριακή διαδικασία έκαναν τη διαφορά.

Το ερώτημα τώρα είναι γιατί η Advanced Cell Technology έκανε την ανακοίνωση
που έκανε, προκαλώντας τόσες και τόσες αντιδράσεις, ενώ δεν μπορούσε να
μιλήσει (ακόμη) για ουσιαστική επιτυχία. Ο πρόεδρος της, δρ Μάικλ Γουεστ,
υποστηρίζει ότι η εταιρεία νιώθει υποχρεωμένη να ενημερώνει το κοινό για το
έργο της σε έναν τόσο επίμαχο τομέα. Ομολογεί, όμως, ότι έπαιξε ρόλο και ο
ανταγωνισμός, η φιλοδοξία να είναι εκείνη «η πρώτη». Όπως ομολογεί και ότι «θα
χρειαστούμε εκατοντάδες εκατομμύρια σε επενδύσεις ώστε να συνεχίσουμε το έργο
μας». Η Advanced Cell Technology, άλλωστε, είναι μία μικρή, ιδιωτική εταιρεία
βιοτεχνολογίας, η οποία, όπως και όλες οι όμοιές της, προσελκύει τους
επενδυτές με υποσχέσεις.

Αποφασιστικοί οι Βρετανοί, δισταγμός στις ΗΠΑ

Μπορεί οι ισχυρισμοί της Advanced Cell Technology ότι κατάφερε να κλωνοποιήσει
ένα ανθρώπινο έμβρυο να αποδείχθηκαν κάπως… υπερβολικοί, οι πολιτικοί
ηγέτες, όμως, δεν άφησαν ανεκμετάλλευτη τη δημοσιότητα που προκλήθηκε για να
διαδηλώσουν την αντίθεσή τους σε παρόμοια σχέδια. Ο πρόεδρος Μπους κάλεσε την
αμερικανική Γερουσία να ψηφίσει υπέρ της απαγόρευσης της κλωνοποίησης για
οποιονδήποτε λόγο, ακόμα και για τους θεραπευτικούς σκοπούς που επικαλείται η
εταιρεία. Στο πλευρό του στάθηκε και ο γενικός γραμματέας του Συμβουλίου της
Ευρώπης, Βάλτερ Σβίμερ, υπογραμμίζοντας την έλλειψη ηθικής βάσης παρόμοιων
εγχειρημάτων. Οι Αμερικανοί γερουσιαστές, πάντως, εμφανίζονται μάλλον
απρόθυμοι να καταπιαστούν άμεσα με το θέμα και προτιμούν να δώσουν εαυτούς
περιθώριο να το σκεφτούν μέχρι την επόμενη χρονιά. Τα μέλη της βρετανικής
Βουλής των Λόρδων κινήθηκαν πιο αποφασιστικά: ψήφισαν ήδη, το βράδυ της
Δευτέρας, ένα προσχέδιο νόμου που απαγορεύει την ανθρώπινη κλωνοποίηση για
αναπαραγωγικούς σκοπούς και προβλέπει για τους παραβάτες ανώτατη ποινή
φυλάκισης δέκα ετών.

Η ελληνική κυβέρνηση

Για το θέμα της ανθρώπινης κλωνοποίησης και τα ηθικά ερωτήματα που εγείρει,
μίλησε χθες και ο υπουργός Υγείας και Πρόνοιας κ. Αλέκος Παπαδόπουλος, μεταξύ
άλλων, δήλωσε: «Η θέση της κυβέρνησης είναι σαφής, είμαστε αντίθετοι στα
θέματα της κλωνοποίησης του ανθρώπου. Τίθενται όμως ζητήματα όπως είναι εάν
επιτρέπεται ή όχι η χρήση αυτών των σύγχρονων μεθόδων για θεραπευτικούς
σκοπούς. Υπάρχουν χώρες οι οποίες το αποκλείουν, άλλες το σκέφτονται ή έχουν
ήδη αποφασίσει τη χρήση για θεραπευτικούς σκοπούς, όμως τίθενται αμείλικτα
ερωτήματα: Τι σημαίνει για θεραπευτικούς σκοπούς; Μέχρι πού φτάνει ο
θεραπευτικός σκοπός και τα μέσα; Βεβαίως σε ό,τι αφορά τη χώρα μας η θέση μας
είναι καθαρή. Πρώτον, περιμένουμε τις σκέψεις των ειδικών όπως είναι η Εθνική
Επιτροπή Βιοηθικής, δεύτερον ­ κι αυτή η θέση είναι σταθερή και καθαρή ­,
είναι ζήτημα υπερεθνικό και τουλάχιστον πρέπει να αντιμετωπισθεί στο πλαίσιο
της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γιατί θα ήταν τραγελαφικό εάν για ένα θέμα που αφορά
συστήματα αξιών, όχι μόνο ηθικών αλλά και πολιτικών, οικονομικών, κοινωνικών,
δεν μπορεί να εξασφαλιστεί ενιαία και συλλογική στάση».

LINKS:

* www.advancedcell.com/

* www.nytimes.com

* www4.nationalacademies.org/nas/nashome.nsf