«Απέχουμε πολύ από τη θεραπεία»

«Ακόμη είναι νωρίς… Πολύ νωρίς… Δεν ξέρουμε αν έχει όντως πετύχει η
κλωνοποίηση ανθρώπου, ενώ η απόσταση που μας χωρίζει από τον “θεραπευτικό
στόχο” είναι μεγάλη»… Σε αυτό συμφωνούν όλοι σχεδόν οι επιστήμονες, Έλληνες
και ξένοι καθηγητές Γενετικής, αλλά και ο «πατέρας» της Ντόλι, ο καθηγητής Ian
Wilmut από το Ινστιτούτο Roslin της Μ. Βρετανίας.

Η τεχνική που χρησιμοποίησαν οι ερευνητές της Advanced Cell Technologies ήταν
ακριβώς η ίδια με αυτή που δημιούργησε την Ντόλι. Ο δημιουργός του πρώτου
κλωνοποιημένου ζώου όμως, ο Ian Wilmut, ήταν ο πρώτος που εξέφρασε τις
επιφυλάξεις τους χθες, λέγοντας πως «είναι ακόμη πολύ νωρίς για να πούμε αν οι
Αμερικανοί έχουν πετύχει ή όχι να κλωνοποιήσουν ένα ανθρώπινο έμβρυο. Δεν
έχουμε ακόμη ενδείξεις πως πρόκειται για αληθινούς κλώνους. Εκτός από μια
είδηση σε ένα ηλεκτρονικό ιατρικό περιοδικό, δεν διαβάσαμε μια εκτενή και
λεπτομερή επιστημονική ανακοίνωση για να μπορέσουμε να κρίνουμε την
προσπάθεια».

Όπως και να ‘χει, η επιστημονική συζήτηση που γεννήθηκε μετά την ανακοίνωση
της εταιρείας ACT αφορά καθαρά και μόνο την τεχνική. Αυτή δοκιμάζεται. Το πώς
θα χρησιμοποιηθεί για θεραπευτικούς σκοπούς είναι ένα ζήτημα που παραμένει
άλυτο. Οι επιστήμονες βρίσκονται ακόμη πολύ μακριά από τη διαδρομή που συνδέει
την τεχνική με τη θεραπεία, με τη δημιουργία ανθρώπινων ιστών ή οργάνων που θα
χρησιμοποιηθούν σε μεταμοσχεύσεις.

Άγνοια

Όπως εξηγεί ο κ. Σταμάτης Αλαχιώτης, καθηγητής Γενετικής στο Πανεπιστήμιο της
Πάτρας, «αυτό που γνωρίζουμε σήμερα είναι πως τα αρχέγονα βλαστικά κύτταρα
(αυτά δηλαδή που ανακοίνωσαν οι Αμερικανοί πως κατάφεραν να “απομονώσουν”)
είναι πολυδύναμα. Αυτό σημαίνει πως μπορούν να διαφοροποιηθούν με αμέτρητους
τρόπους, να σχηματίσουν ιστούς ή όργανα. Όμως, το πώς ακριβώς συμβαίνει αυτό,
το πώς διαφοροποιούνται, το πώς σχηματίζονται οι ιστοί ή το πώς μπορούμε να
“καθοδηγήσουμε” τα κύτταρα αυτά, είναι κάτι τελείως άγνωστο ακόμη. Άρα,
απέχουμε πολύ από τη “θεραπεία”. Ακόμη δεν ξέρουμε καλά καλά πώς λειτουργεί το
ανθρώπινο γονιδίωμα. Πώς εκφράζονται τα διάφορα γονίδια. Πώς προγραμματίζονται
για να εκφραστούν μέσα στον οργανισμό. Η γνώση αυτή ήταν και παραμένει
“άπιαστη”… Άρα μένουμε στην τεχνική. Αυτή είναι διαθέσιμη, είναι εύκολο να
δουλέψουμε εκεί, προσπαθούμε να την τελειοποιήσουμε. Από μόνη της όμως αυτή η
τεχνική, χωρίς τη γνώση της διαδικασίας, δεν μπορεί να φανεί χρήσιμη».

Αρκετοί είναι και οι επιστήμονες που σημειώνουν πως δεν μας χρειάζεται καν η
συγκεκριμένη ­ και τόσο αμφιλεγόμενη ­ τεχνική. Ναι, αυτά τα «αρχέγονα
βλαστικά κύτταρα» προσφέρουν τη δυνατότητα να καλλιεργηθούν, να εξελιχθούν με
αμέτρητους πιθανούς τρόπους, έχουν την ικανότητα να μετατραπούν σε κάθε είδους
ιστό. Αντίθετα, όσο ο άνθρωπος μεγαλώνει και τα κύτταρα διαφοροποιούνται και
αναπτύσσονται, ορισμένα γονίδια «κλειδώνουν» ­ άρα η «ικανότητα» των κυττάρων
περιορίζεται.

Στο ίδιο αποτέλεσμα

Αλλά… (και αυτό το «αλλά»… έρχεται να τονίσει ο κ. Τάσος Κουράκης,
αναπληρωτής καθηγητής Γενετικής, στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης)
«τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί τεχνικές και μέθοδοι που επιτρέπουν το
“ξεκλείδωμα” γονιδίων σε βλαστικά κύτταρα ενήλικων ανθρώπων και ζώων.
Σημαντικές επιστημονικές έρευνες έχουν δείξει πως ακόμη και τα κύτταρα
ενηλίκων μπορούν να “επαναπρογραμματισθούν”, να μετατραπούν σε διαφορετικά
είδη ιστού και, άρα, να οδηγήσουν στο ίδιο, επιθυμητό αποτέλεσμα».

Αυτό σημαίνει, σύμφωνα με τον κ. Κουράκη, πως, στην πραγματικότητα, ίσως να μη
συντρέχουν οι λόγοι που επικαλούνται οι δημιουργοί των πρώτων «ανθρώπινων
κλώνων». «Τη στιγμή που υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις, εναλλακτικές τεχνικές,
που οδηγούν στον ίδιο στόχο, στη θεραπεία, δεν έχουμε κανένα λόγο να δεχθούμε
μια αμφιλεγόμενη και προκλητική για την ηθική μας μέθοδο, μόνο και μόνο επειδή
παρουσιάζεται ως ικανή να ανακουφίσει τον ανθρώπινο πόνο. Τη στιγμή που
μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε βλαστικά κύτταρα ενήλικων ανθρώπων, δεν έχουμε
κανέναν απολύτως λόγο να πειραματιζόμαστε με γονιμοποιημένα ωάρια και
ανθρώπινους κλώνους. Κάθε γονιμοποιημένο ωάριο είναι ένας δυνάμει ζωντανός
οργανισμός. Και οι χειρισμοί που θα γίνουν στο σύνολο ή σε κύτταρα αυτού του
οργανισμού, οι οποίοι ενδεχομένως να βάζουν σε κίνδυνο την ακεραιότητα της
ύπαρξής του, δημιουργούν δεοντολογικά προβλήματα και ηθικές προκλήσεις. Αν
υπάρχουν επιστημονικοί δρόμοι που θα οδηγήσουν στο ίδιο σημείο, στη θεραπεία,
δεν έχουμε κανένα λόγο να δημιουργήσουμε έναν οργανισμό μόνο και μόνο για να
πειραματιστούμε ή για να τον χρησιμοποιήσουμε».