Κυνηγώντας τον Μπιν Λάντεν στους… κυβερνολαβύρινθους

Οι τρομοκρατικές προσομοιώσεις λειτουργούν όπως το παιχνίδι των Sims, όπου οι χαρακτήρες του παιχνιδιού εξελίσσονται, αποφασίζουν και πράττουν αυτόνομα, εκπλήσσοντας συχνά τους παίκτες-δημιουργούς τους

Ο Μπιν Λάντεν είναι «περιζήτητος» αυτές τις μέρες. Όχι μόνο στις αχανείς
σπηλιές του Αφγανιστάν, αλλά και στους λαβυρινθώδεις σκληρούς δίσκους των
υπολογιστών του αμερικανικού στρατού. Εκεί, δηλαδή, όπου τα εικονικά ομοιώματα
του ηγέτη της Αλ Κάιντα και των πιστών του κινούνται, εξελίσσονται,
αποφασίζουν και δρουν σε ένα περιβάλλον προσομοίωσης, πανομοιότυπο με αυτό του
δημοφιλούς παιχνιδιού στρατηγικής «The Sims».

Οι Αμερικανοί επιστήμονες ακολουθούν ως μοντέλο τούς «Sims», για να
δημιουργήσουν νέα πολεμικά παιχνίδια, με στόχο την προσομοίωση των απρόβλεπτων
μεθόδων που χρησιμοποιούν οι τρομοκράτες. Τροφοδοτώντας τους υπολογιστές με
όλα τα μέχρι τώρα στοιχεία για τους τρομοκράτες, την προσωπικότητα και τη
δράση τους, πολλά σενάρια και ακόμα περισσότερες παραλλαγές τους, βλέπουν πώς
εξελίσσονται τα πράγματα στη μικρή οθόνη. Αλλάζοντας ορισμένα δεδομένα κάθε
φορά, δοκιμάζουν το ίδιο σενάριο σε χιλιάδες παραλλαγές και βλέπουν τις
επικρατέστερες αντιδράσεις και εξελίξεις.

Σύμφωνα με τους «Los Angeles Times», τα σημαντικότερα πειράματα γίνονται στο
πιο προηγμένο επιστημονικό εργαστήριο των ΗΠΑ, στο Μοντερέι της Καλιφόρνιας.
Πρόκειται για το Ινστιτούτο Μοντελοποίησης, Εικονικού Περιβάλλοντος και
Προσομοίωσης, που ανήκει στο Μεταπτυχιακό Πανεπιστήμιο του Πολεμικού Ναυτικού.
Παρόμοιες προσπάθειες βρίσκονται σε εξέλιξη σε αντίστοιχα ινστιτούτα του
Πενταγώνου στη Βιρτζίνια και του αμερικανικού στρατού στο Ορλάντο.

Παρ’ όλο που πολλά είναι τα αναπάντητα ερωτήματα γύρω από την οργάνωση της Αλ
Κάιντα και τον ίδιο τον Μπιν Λάντεν, δεν απαιτούνται πολλές λεπτομέρειες για
να λειτουργήσουν τα ηλεκτρονικά προγράμματα. Οι ειδικοί τροφοδοτούν τους
υπολογιστές με τα γενικά χαρακτηριστικά της δράσης τους. Οι λεπτομέρειες της
στρατηγικής τους σχεδιάζονται από τις προσομοιώσεις, οι οποίες επεξεργάζονται
εκατομμύρια πιθανές κινήσεις των τρομοκρατών καταλήγοντας στις πιο απειλητικές
και καταστροφικές.

Οι τρομοκρατικές προσομοιώσεις λειτουργούν όπως το παιχνίδι των Sims, το πιο
προηγμένο παιχνίδι στρατηγικής, όπου οι παίκτες δημιουργούν τους δικούς τους
ψηφιακούς κόσμους, στους οποίους κατοικούν χαρακτήρες που εξελίσσονται,
αποφασίζουν και πράττουν αυτόνομα, εκπλήσσοντας συχνά τους παίκτες-δημιουργούς
τους.

Οι Αμερικανοί επιστήμονες υποπτεύονται ότι παρόμοιες απλές αλλά απρόβλεπτες
αλληλεπιδράσεις, που κάνουν τους Sims τόσο αληθοφανείς, έχουν τη δυνατότητα να
φωτίσουν τις κινήσεις των τρομοκρατών. Περνούν, δηλαδή, από το «Sim City» στο
«Sim Osama»… Ο Γουίλ Ράιτ, δημιουργός του παιχνιδιού, εξηγεί στους «Los
Angeles Times» ότι «μερικά από τα καλύτερα παιχνίδια έχουν πάρα πολύ απλούς
κανόνες. Αλλά, εκπληκτικά πολύπλοκες στρατηγικές αναδύονται εκεί που δεν
μπορείς να τις προβλέψεις».

Οι επιστήμονες στο Μοντερέι δημιουργούν έναν ηλεκτρονικό κόσμο στον οποίο
συνυπάρχουν το περιβάλλον της ερήμου, αστικά τοπία, δίκτυα επικοινωνιών,
οπλικά συστήματα, μεταναστευτικά μοτίβα και ένας στρατός τρομοκρατών, ικανός
να σχεδιάσει χτυπήματα μαζικής καταστροφής. Προσθέτουν, επίσης, εκατομμύρια
πιθανά θύματα, τα οποία στη διάρκεια των δοκιμών θα γίνουν χιλιάδες φορές
στόχος των τρομοκρατικών επιθέσεων.

Με άλλα λόγια, σ’ αυτό το νέο είδος πολέμου, το Αμερικανικό Πεντάγωνο
επιχειρεί να απαντήσει στην Τζιχάντ με την τεχνητή νοημοσύνη των ισχυρότερων
κομπιούτερ που διαθέτει. Κι αυτό, γιατί «πολλά ενδιαφέροντα πράγματα
συμβαίνουν, τα οποία δεν περιμένουμε», εξηγεί ο Μάικλ Ζάιντα, επιστημονικός
υπεύθυνος του προγράμματος προσομοίωσης του Ναυτικού. Οι στρατιωτικοί αναλυτές
χρησιμοποιούν, εδώ και πολλά χρόνια, τους υπολογιστές σε εικονικούς πολέμους,
προσομοιώνοντας συγκρούσεις μεταξύ στρατών και καταστροφές από πυρηνικά όπλα.
Η κατάσταση, βέβαια, τώρα είναι εντελώς διαφορετική. Οι τρομοκράτες δεν
πολεμούν στα παραδοσιακά πεδία των μαχών ούτε έχουν οργανωμένο στρατό. Και, το
κυριότερο, όπως απέδειξαν τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου, δεν τους
ενδιαφέρει αν επιζήσουν ή όχι.

Τα νέα εικονικά πολεμικά παιχνίδια επιχειρούν μία διείσδυση στον ανεξερεύνητο
αυτόν κόσμο, βασιζόμενα στην επιστήμη της τεχνητής νοημοσύνης, ερευνώντας τις
πιθανότητες τρομοκρατικών επιθέσεων σε διάφορους στόχους. Για παράδειγμα,
άλλοι ερευνητές χρησιμοποιούν αυτήν τη μέθοδο για να εντοπίσουν αδύνατα σημεία
στο σύστημα διανομής ενέργειας των ΗΠΑ.

Ο 47χρονος Ζάιντα ηγείται μιας ομάδας 30 ερευνητών, που μελετούν όλα τα
στοιχεία της προσομοιωμένης πραγματικότητας. Οι ειδικότητές τους περιλαμβάνουν
την ανθρώπινη κίνηση, αναδημιουργία γεωγραφικών περιοχών και αποτίμηση
θυμάτων. Σε μία από τις οθόνες του εργαστηρίου, 200 κόκκινες και μπλε βούλες
προελαύνουν κατά μήκος ενός τοπίου χωρισμένου σε διάφορα τμήματα.

Ο επιστήμονας παρακολουθεί, καθώς οι μπλε βούλες σχεδιάζουν τη στρατηγική της
επίθεσής τους, για να καταλάβουν τις θέσεις των κόκκινων. Το σενάριο
εξελίσσεται σε δύο λεπτά. Κάθε φορά που το δοκιμάζουν, η εξέλιξη είναι
διαφορετική, παρ’ όλο που οι μπλε βούλες, περισσότερες σε νούμερο και με
καλύτερα προσόντα, συνήθως κερδίζουν την μάχη.

Η προσομοίωση αποτελεί τη βάση για το Sim Osama, ένα μακρόχρονο πρόγραμμα που
θα δώσει πολύτιμες πληροφορίες στους Αμερικανούς όχι μόνο για τον Μπιν Λάντεν
αλλά και για μελλοντικές συγκρούσεις με τρομοκράτες.

Το κομπιούτερ πρέπει να μάθει να μισεί

Η έρευνα των προσομοιώσεων στους υπολογιστές ξεκίνησε πριν από δεκαετίες. Ο
Μάικλ Ζάιντα, επιστημονικός υπεύθυνος στα εργαστήρια του Αμερικανικού
Ναυτικού, επεξεργάζεται ηλεκτρονικά πολεμικά σενάρια τα τελευταία 17 χρόνια.

Είναι ο πρώτος που τονίζει τις αδυναμίες τέτοιων προγραμμάτων. Μπορεί να είναι
πολύ χρήσιμα ως πρακτική εξάσκηση, δεν μπορούν όμως να βρουν άκρη με την
εισαγωγή νέων ή ασυνήθιστων στοιχείων. Οι υπολογιστές κινούνται μόνο στα
πλαίσια των σεναρίων, με τα οποία τους τροφοδοτούν οι δημιουργοί τους. Από την
ώρα ακόμα που ο Ζάιντα είδε το πρώτο αεροπλάνο να συντρίβεται στους Δίδυμους
Πύργους, άρχισε να σκέφτεται την προσομοίωση των τρομοκρατικών κινήσεων στο
κομπιούτερ του.

Τα σενάρια των ειδικών στους υπολογιστές υποδεικνύουν πως η καλύτερη μέθοδος
αναζήτησης του Μπιν Λάντεν στις σπηλιές του Αφγανιστάν είναι με μικρές ομάδες.
Δεν σταματούν, όμως, εκεί. Η δουλειά τους επεκτείνεται στο γενικότερο
γεωπολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό σκηνικό χωρών που, σύμφωνα με τους
Αμερικανούς, υποθάλπουν τρομοκρατικές οργανώσεις. Με άλλα λόγια, οι
επιστήμονες πρέπει να μάθουν στους υπολογιστές να κατανοήσουν το νόημα του
φόβου, του μίσους, του φανατισμού και άλλων παραγόντων, που ευνοούν την
τρομοκρατία.

Εικονικό… μεσανατολικό

Ο Ίαν Λούπστικ, καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της
Πενσυλβάνια, έχει δημιουργήσει ένα εικονικό μεσανατολικό κράτος
πειραματιζόμενος με τέτοιου είδους κοινωνικές αναστατώσεις. «Τι μπορεί να
συμβεί, αν αυξηθεί ο ρατσισμός στην κοινωνία μας; Αν ανοίξουμε τα σύνορά μας
σε περισσότερους μετανάστες; Ή αν απαγορεύσουμε την επαφή μεταξύ διάφορων
φυλετικών και εθνικών ομάδων;» λέει, εξηγώντας το σκεπτικό των προσομοιώσεών
του στον υπολογιστή. Σ’ αυτές προσομοιώνονται οι κινήσεις γραφειοκρατών,
κυβερνητικών, φονταμενταλιστών και φανατικών σε ένα εικονικό κράτος, που
συνδυάζει στοιχεία χωρών όπως η Τυνησία, η Συρία, η Ιορδανία, η Αίγυπτος και
το Ιράκ. Το ζητούμενο είναι να προβλεφθούν σημαντικές επιπτώσεις φαινομενικά
ασήμαντων πράξεων.

Καθώς, όμως, τα προγράμματα αυτά δεν είναι τίποτα παραπάνω από υποθετικά
μοντέλα, κρύβουν πολλές αδυναμίες, όπως οι ίδιοι οι επιστήμονες γνωρίζουν
καλά. Και υπάρχει πάντα ο κίνδυνος λανθασμένων προβλέψεων.