Ακροβατώντας στο όριο

Παλιότερα πίστευα πως τα όρια έχουν φτιαχτεί για να τα αγγίζεις και να τα
ξεπερνάς. Αυτή η επιθετική προσωπική μου “πολιτική” με έφερνε αντιμέτωπο με
τον ίδιο μου τον εαυτό και καθόριζε τις συνήθεις “μετωπικές” μου συγκρούσεις.
Μαθαίνοντας να ξεπερνώ τα προσωπικά μου όρια, ανακάλυπτα πάντοτε πως έχουν
τεθεί νέα, ενώ παραβιάζοντας τα όρια που καθόριζαν οι κοινωνικές δομές, αρχικά
αισθανόμουν υπέροχα, αλλά στη συνέχεια έπεφτα στη μαύρη μοναξιά. Στα χρόνια
που ακολούθησαν έβαλα “αρκετό νερό στο κρασί μου” γιατί η συντροφιά των
ανθρώπων μού ήταν απαραίτητη, ποτέ όμως δεν εγκατέλειψα το προσφιλές μου
“παιχνίδι”,… την ακροβασία στο όριο! Με περισσότερη γνώση και χαλαρή
διάθεση, το “παιχνίδι” αυτό μοιάζει με παιχνίδι και τίποτε παραπάνω. Δεν είναι
επίδειξη ισχύος, αλλά σημάδι ζωντάνιας. Δεν οδηγεί στη σύγκρουση και την
καταστροφή, αλλά είναι ένδειξη ενέργειας, σημάδι διάθεσης για δημιουργία,
προειδοποίηση για ένα επερχόμενο άλμα προς το καλύτερο. Τα όρια που θέτει
κανείς στον εαυτό του φαινομενικά δεν έχουν σχέση με τα όρια του χώρου που
κινείται, ούτε με τα καθαρά γεωγραφικά όρια. Στην ουσία όμως, στη βάση, ακόμα
και μια υποτυπώδης συνοριακή γραμμή ανάμεσα σε δύο χωράφια σε κάνει να νιώθεις
διαφορετικά, ιδιαίτερα εάν κάποιο από αυτά είναι δικό σου! Τα όρια που
δημιουργεί το φυσικό τοπίο είναι πάντοτε σεβαστά από όλους, και τούτο δεν
γίνεται τυχαία. Ένας γκρεμός, η κοίτη ενός ορμητικού ποταμού, είναι σαφή όρια
στον χώρο που είναι πολύ επικίνδυνο να τα υπερβείς. Κατά κάποιον τρόπο, η
ύπαρξη ορίων συνδυάζεται με την επικινδυνότητα. Άλλοι μπορούν να πετάξουν από
τον γκρεμό με αιωρόπτερο και άλλοι δεν τολμούν να τον πλησιάσουν. Ακόμα όμως
και για τον αιωροπτεριστή υπάρχει όριο. Εάν τα αέρια ρεύματα δεν βοηθούν, ο
γκρεμός αυτός είναι πολύ επικίνδυνος. Μια μοτοσυκλέτα που μπαίνει με πολλά
χιλιόμετρα σε μια στροφή παίρνει μια έντονη κλίση, όχι κατ’ ανάγκην
επικίνδυνη. Πάντα θα υπάρχει ένας αναβάτης που θα μπορεί να στρίψει με
περισσότερα χιλιόμετρα, αλλά εκ των πραγμάτων υπάρχει κάποιο όριο πρόσφυσης.
Τα εκατοστά ελαστικού που κρατούν τη μοτοσυκλέτα στον δρόμο κάποτε χάνουν την
πρόσφυσή τους και η κλίση είναι πλέον επικίνδυνη, οδηγώντας σε πτώση. Χιλιάδες
οριακά σημεία υπάρχουν στον χώρο και καλό θα είναι να τα αναγνωρίζουμε. Οριακό
σημείο είναι ακόμα και η πόρτα που μπαίνεις στην εκκλησία. Οριοθετεί τη νοητή
γραμμή ανάμεσα στο ιερό και το βέβηλο. Δεν είναι καθόλου τυχαίο που στις
περισσότερες εισόδους εκκλησιών – αλλά και σπιτιών – θα δούμε σκαλιστά
σύμβολα-παραστάσεις αποτροπής στο υπέρθυρο. Σε τούτο το κομμάτι διάλεξα μόνο
τέσσερα από τα οριακά σημεία που έχω συναντήσει στην πατρίδα μας. Δεν είναι
τυχαίο πως δύο από αυτά βρίσκονται πάνω στη γραμμή των συνόρων. Ποιος άλλωστε
αμφισβητεί το φτερούγισμα της καρδιάς ακολουθώντας απλά την ασφάλτινη διαδρομή
δίπλα από τον ποταμό Έβρο; Ουδείς λόγος ανησυχίας υπάρχει, ούτε κάτι το
ιδιαίτερο συναντάς… και όμως αισθάνεσαι περίεργα! Και στα τέσσερα αυτά
σημεία νιώθεις πως φτάνεις κάπου και από εκεί δεν έχει συνέχεια… θα πρέπει
να επιστρέψεις. Και πιστέψτε με, όσο γοητευτικό είναι να καταφέρεις να τα
προσεγγίσεις, τόσο πιο γλυκό, ζεστό και όμορφο είναι να επιστρέφεις!

Δρακόλιμνη – Γράμμος

Για να φτάσεις στη Δρακόλιμνη του Γράμμου πρέπει να περπατήσεις μέχρι τα 2.350
μέτρα, ακολουθώντας ένα δυσδιάκριτο μονοπάτι είτε από τη Γράμμοστα, είτε από
την Αετομηλίτσα. Χωρισμένη στα δύο η Δρακόλιμνη του Γράμμου βρίσκεται πάνω στο
νοητό όριο που χωρίζει την Ελλάδα από την Αλβανία, αλλά δεν είναι αυτό που σου
κόβει την ανάσα… ούτε η τρομερή θέα… ούτε η αίσθηση ότι εάν πάρεις λάθος
κατεύθυνση θα βρεθείς σε άλλη χώρα! Είναι η ψυχή σου που αγγίζει το όριο και η
φαντασία σου που ζωντανεύει τους μύθους και θρύλους για το στοιχειό του
Γράμμου.

Ετούτη η λίμνη είναι γεμάτη δρακάκια (τρίτωνες), βρίσκεται σε μεγάλο υψόμετρο,
έχει νερό όλο τον χρόνο και είναι αρκετά βαθιά. Θεωρείται η μεγαλύτερη από τις
δρακολίμνες στην Ελλάδα, αλλά και η πλέον δυσπρόσιτη και άγνωστη. Λένε λοιπόν
ότι το στοιχειό του Γράμμου βρισκόταν πιο κάτω, προς τη μεριά της
Αετομηλίτσας, κοντά στο χωριό, και κρατούσε τον τόπο να μην πέφτει. Τρεις
μάγισσες όμως Γραμμοστιάνες το έκλεψαν μια νύχτα για να το φέρουν στον τόπο
τους, ώστε να στεριώσει. Ανηφορίζοντας έκαναν μια στάση και το στοιχειό
δάκρυσε. Έτσι δημιουργήθηκε η Δρακόλιμνη της Σκρίτζας (πιο κάτω προς
Αετομηλίτσα). Τελικά οι μάγισσες το έφεραν εδώ επάνω. Η Γράμμοστα στέριωσε,
αλλά η Αετομηλίτσα όχι (πολλές κατολισθήσεις λόγω διάβρωσης, αποτέλεσμα της
υπερβόσκησης!). Στις μέρες μας το στοιχειό του Γράμμου και ετούτης της
Δρακόλιμνης έχει εθνικοποιηθεί. Λένε ότι πήγαν να πάρουν τη λίμνη οι Αλβανοί
από τη μεριά τους, αλλά πνίγηκαν! Είπαμε, ο τόπος ετούτος είναι οριακός, άρα
και επικίνδυνος… πήγαν να την πάρουν, τιμωρήθηκαν… το στοιχειό είναι και
ελληνικής καταγωγής!

Ακροταίναρο

Με αργά βήματα προχωρώ σε ένα λαξευτό πέτρινο λούκι πολλών μέτρων. Ακολουθώ τη
ροή του που οδηγεί στη θάλασσα, σε έναν μικρό ήσυχο όρμο με βράχια τριγύρω.
Ένας ψαράς λύνει τη βάρκα του για να βγει στ’ ανοιχτά, γυρίζει, με κοιτάει,
τον χαιρετώ και χαμογελάει. “Είναι μακριά η σπηλιά του Άδη;” τον ρωτώ και
εκείνος μου απαντά: “Όχι πολύ, αλλά δεν έχει και τίποτε σπουδαίο να δεις”.
Περπατώ επάνω σε ένα αρχαίο ψυχοπομπείο και ομολογώ πως αισθάνομαι περίεργα.
Οι πύλες του Άδη δεν είναι μακριά, μα ο βαρκάρης δεν δέχεται να με πάει μέχρις
εκεί. Όλα τα παραπάνω μπορεί να ακούγονται μακάβρια, αλλά σκηνοθετούν απλά ένα
ταξίδι που κάποτε όλοι θα ακολουθήσουμε… είτε το θέλουμε, είτε όχι.

Βρίσκομαι στο Πόρτο-Στέρνες, στην άκρη του ακρωτηρίου Ταίναρο, και περπατάω σ’
αυτόν τον αρχαίο λαξευτό διάδρομο που οι ιστορικοί λένε πως ήταν ψυχοπομπείο.
Από εδώ κατέβαιναν οι “ταχυδρόμοι” και έπαιρναν τον “περαματάρη”, τον μακάβριο
βαρκάρη για τον κάτω κόσμο!

Είναι πραγματικά ασύλληπτο πώς ετούτο το σημείο της Ελλάδας σε υποβάλλει από
τα φυσικά του χαρακτηριστικά και μόνο. Το τέλος του δρόμου κοιτάει τη θάλασσα.
Μπροστά σου ακριβώς βρίσκεται o μικρός θολωτός ναός των Αγίων Ασωμάτων,
αριστερά είναι το λιμανάκι που δένουν τις βάρκες και δεξιά ξεκινάει το
μονοπάτι για τον φάρο του Ταίναρου… για το τέλος του δρόμου. Όλα δένουν με
τα βράχια, το υγρό στοιχείο και τον αέρα που συνήθως εδώ είναι δυνατός αυτή
την εποχή. Δεν είσαι στη μέση του τίποτα, δεν έχεις φτάσει στο τέλος του
κόσμου και όμως έτσι αισθάνεσαι.

Ψαράδες – Πρέσπα

Απ’ όπου κι αν φτάνει κανείς στην Πρέσπα (δηλαδή την περιοχή που καταλαμβάνουν
οι δύο λίμνες και η γη γύρω απ’ αυτές) έχει την αίσθηση ότι… φτάνει. Ότι δεν
γίνεται να προχωρήσει άλλο, δεν έχει πού αλλού να πάει. Φτάνει στην άκρη της
ελληνικής γης, μια άκρη που δεν είναι άκρη και – κυρίως – δεν είναι γη. Μια
νοητή ευθεία μέσα στα νερά της Μεγάλης Πρέσπας μόνο καταχρηστικά μπορεί να
θεωρηθεί σύνορο. Απ’ αυτό όμως το ακαθόριστο όριο πρέπει να ξεκινήσει κανείς
την περιήγηση στην Πρέσπα. Εδώ ο χρόνος μετράει στα τυφλά όσο ο επισκέπτης
παίζει κρυφτό με την ελληνική του συνείδηση και την οικολογική του ευαισθησία.

Αφού περάσουμε τον δίαυλο ανάμεσα στις δύο λίμνες, στη θέση Κούλια, όπου
βρίσκεται και το στρατιωτικό φυλάκιο, ανηφορίζουμε προς το ύψωμα που είναι
γεμάτο από αιωνόβια κέδρα και στη συνέχεια κατηφορίζουμε για το τελευταίο
χωριό του δρόμου… για το τέλος του. Οι Ψαράδες, όπως δηλώνει και το σύγχρονο
όνομά τους (παλιά λεγόταν Νίβιστα), ήταν και είναι ένα ψαροχώρι χωμένο σε έναν
φυσικό όρμο της Μεγάλης Πρέσπας. Ενδιαφέρουσα παραμένει η αρχιτεκτονική των
σπιτιών των Ψαράδων, γι’ αυτό έχει ανακηρυχθεί παραδοσιακός οικισμός. Στις
μέρες μας το εισόδημα των κατοίκων συμπληρώνεται από τον τουρισμό και δεν
είναι παράξενο να δείτε λεωφορεία με ημερήσιους επισκέπτες να πλημμυρίζουν τον
γύρω χώρο. Ελάχιστοι από αυτούς θα νοικιάσουν μια βάρκα για να δουν τα
περίφημα ασκηταριά στους βράχους και ακόμα πιο λίγοι θα παρατηρήσουν ότι τα
μικρόσωμα μοσχάρια που βόσκουν ελεύθερα γύρω από τη λίμνη αποτελούν μια σπάνια
ράτσα. Όλοι όμως θα αισθανθούν πως ο υγρός όγκος της λίμνης αποτελεί ένα
οριακό σημείο, όχι μονάχα στον χάρτη, αλλά και στην καρδιά τους!

Μπελόη – Φαράγγι του Βίκου

Όταν προσεγγίσεις την άκρη του πέτρινου τείχους που δημιουργούν οι πλευρές του
φαραγγιού του Βίκου, βλέπεις πως έχεις φτάσει σε ένα όριο. Μπροστά σου
ανοίγεται ένα βαθύ χάσμα, μια απίστευτη, όσο και γιγάντια χαραγματιά, που
δημιουργήθηκε τουλάχιστον τριάντα εκατομμύρια χρόνια πιο πριν, όταν
σημειώνονταν τεράστιες γεωλογικές αλλαγές στον κόσμο. Δεν χρειάζεται να έχεις
υψοφοβία για να “κοκαλώσεις” στη θέση σου. Το σφίξιμο στην καρδιά και στο
στομάχι είναι δεδομένο, ενώ το δικό σου μέγεθος μπροστά του μοιάζει ασήμαντο.
Το ύψος των βράχων της Τύμφης (Γκαμήλα) και του Στούρου (των βουνών που
στέκονται θυμωμένα το ένα απέναντι στο άλλο) ξεπερνά τα 700 μέτρα, ενώ σε
μερικά σημεία νομίζεις ότι αγγίζει το ένα το άλλο.

Δύο είναι τα εντυπωσιακότερα σημεία θέας του ελληνικού Γκραν-Κάνιον. Το ένα
βρίσκεται πάνω από το χωριό Μονοδέντρι και αναφέρεται ως θέση “Οξυά”. Η
πρόσβαση είναι εύκολη και πηγαίνεις μέχρι εκεί με το αυτοκίνητο. Για να
φτάσεις όμως στη θέση Μπελόη χρειάζεται μεγαλύτερη προσπάθεια, αλλά το σημείο
αυτό είναι ακόμα πιο εντυπωσιακό, κατά την προσωπική μου άποψη. Το χωριό στο
οποίο πρέπει πρώτα να φτάσεις είναι το Βραδέτο και ο πρόσφατος ασφαλτόδρομος
αποτελεί την εύκολη λύση. Η ωραιότερη διαδρομή όμως ξεκινάει λίγο έξω από το
Καπέσοβο και σκαρφαλώνει τη φημισμένη πέτρινη “Σκάλα του Βραδέτου”. Σε μία ώρα
είσαι στο Βραδέτο και ακολουθώντας τις ταμπέλες φτάνεις (έπειτα από 2
χιλιόμετρα απόσταση από το χωριό) στο σημείο που ξεκινάει το μονοπάτι για την
Μπελόη. Πάνω στα πέτρινα βάθρα που οριοθετούν τη διαδρομή σου, περπατάς για 20
λεπτά περίπου. Κανένα σημάδι δεν σου δείχνει πού πρόκειται να φτάσεις …το
φαράγγι μοιάζει αόρατο. Την ώρα όμως που θα αγγίξεις το μικρό πέτρινο
μπαλκόνι, το ξάφνιασμα είναι τόσο άμεσο, όσο και οι λέξεις που θα
ψιθυρίσεις… “Χριστέ μου!”.