Στον αέρα το φράγμα του Τίγρη

Χανσακιέφ, Τουρκία. Η μικρή πόλη στις όχθες του Τίγρη απειλείται με εξαφάνιση στην περίπτωση που κατασκευαστεί το φράγμα

Το πλήγμα που δέχθηκε καταπρόσωπα η Τουρκία δεν θα μπορούσε να φτάσει σε
χειρότερη στιγμή. Η απόφαση της βρετανικής κατασκευαστικής εταιρείας Μπάλφουρ
Μπίτι να αποσυρθεί από το πρόγραμμα κατασκευής του φράγματος Ιλισού,
προϋπολογισμού ενάμισι δισεκατομμυρίου δολαρίων, συμπίπτει με την απεγνωσμένη
προσπάθεια της τουρκικής κυβέρνησης να αντιμετωπίσει την χειρότερη οικονομική
κρίση που μαστίζει τη χώρα εδώ και δεκαετίες, προσπαθώντας να προσελκύσει
ξένους επενδυτές.

Υπάρχει όμως ένα ακόμα πλήγμα στα κυβερνητικά σχέδια της Άγκυρας: πισωγυρίζει
η προσπάθεια να αντιμετωπίσει την αυξημένη ζήτηση ηλεκτρικού ρεύματος στη
χώρα.

Η βρετανική εταιρία Μπάλφουρ ήταν ο κύριος μέτοχος στη σύμβαση για την
κατασκευή ενός αμφιλεγόμενου φράγματος ώστε να δημιουργηθεί μια τεράστια λίμνη
από τα νερά του άνω Τίγρη στην κατοικούμενη από Κούρδους νοτιοανατολική
Τουρκία.

Η ανακοίνωση που εξέδωσε η βρετανική εταιρεία ήταν λακωνική και σαφής ως προς
τα πραγματικά αίτια που την οδήγησαν να αποσυρθεί: «Η απόφαση ελήφθη αφού
έγινε ολοκληρωτική εξέταση των οικονομικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών
θεμάτων που περιέπλεκαν την κατασκευή. Δεδομένου ότι η σωστή επίλυση των
θεμάτων αυτών δεν έχει ακόμα εξασφαλισθεί, η Μπάλφουρ Μπίτι υπερασπιζόμενη τα
συμφέροντα των μετόχων της πιστεύει πως δεν θα πρέπει να προχωρήσει στην
εκτέλεση του έργου».

Η ανάμειξη της βρετανικής εταιρείας στην ανέγερση του φράγματος είχε
προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από πολλούς παράγοντες. Πρώτα από τους
οικολόγους, επειδή άμεσο επακόλουθο της κατασκευής του φράγματος θα ήταν η
υποχρεωτική απομάκρυνση από τις εστίες τους τουλάχιστον 60.000 κατοίκων, των
οποίων οι περιουσίες επρόκειτο να χαθούν μέσα στα νερά του Τίγρη που θα
πλημμύριζε την περιοχή.

Κοινωνική αναλγησία

Σε μια περιοχή όπου δύο με τρεις χιλιάδες χωριά έχουν ολοσχερώς καταστραφεί
και τρία εκατομμύρια άνθρωποι έχουν υποχρεωθεί να εγκαταλείψουν τις εστίες
τους λόγω του εμφυλίου πολέμου, ο αριθμός κρίνεται ασήμαντος από τις τουρκικές
αρχές. Είναι γνωστή άλλωστε η κοινωνική αναλγησία που δείχνει η Άγκυρα όταν
πρόκειται για κουρδικές περιοχές.

Ένα άλλο άμεσο επακόλουθο θα ήταν να μειωθεί σημαντικά η ροή υδάτων στην
εξαιρετικά ευαίσθητη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Το νερό ήδη έχει καταστεί
μείζον πολιτικό πρόβλημα και πολλοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι ο επόμενος
πόλεμος στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής θα έχει ως αφορμή τον έλεγχο
υδάτινων πόρων.

Τρίτοι που διαμαρτύρονταν ήταν οι αρχαιολόγοι επειδή με την πλημμύρα θα
καταστρέφονταν ορισμένοι από τους παλαιότερους αρχαιολογικούς χώρους που
βρίσκονται σε τουρκικό έδαφος.

Στην αρχή η βρετανική κυβέρνηση υποστήριζε ολόθερμα τη σύμβαση Μπάλφουρ,
υποστηρίζοντας ότι προωθεί τις καλές σχέσεις με την Τουρκία. Το ζήτημα όμως
είχε συναντήσει έντονες αντιδράσεις και με δημοσιεύματα που εμφανίζονταν συχνά
στον βρετανικό Τύπο επικρινόταν η σύμβαση.

Η αποχώρηση της Μπάλφουρ δεν σημαίνει ακόμα πως το μεγαλεπήβολο σχέδιο της
τουρκικής κυβέρνησης θα αναβληθεί ή και θα ματαιωθεί. Ωστόσο, δημιούργησε
κάποιες ελπίδες, ιδίως στην καταδιωκόμενη κουρδική κοινότητα. «Τώρα αρχίζουν
να δημιουργούνται μεγάλες αμφιβολίες αν θα προωθηθεί το σχέδιο. Η είδηση (της
αποχώρησης της Μπάλφουρ) ήταν θαυμάσια είδηση», είπε ο Κερίμ Γιλντίζ,
διευθυντής του Σχεδίου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα των Κούρδων, στο BBC.

Η επιμονή

Η τουρκική κυβέρνηση επιμένει ότι το σχέδιο για την κατασκευή του φράγματος
Ιλισού στην ορεινή και εγκαταλελειμμένη εδώ και καιρό νοτιοανατολική χώρα θα
είναι καταλυτική για την ανάπτυξη της περιοχής.

Μπορεί η Μπάλφουρ να εγκατέλειψε το έργο, αλλά αρκετές άλλες μεγάλες διεθνείς
κατασκευαστικές εταιρείες συμμετέχουν στα σχέδια κατασκευής του φράγματος. Και
όπως έχουν υποσχεθεί τόσο η τουρκική κυβέρνηση όσο και οι εταιρείες «η
κατασκευή του έργου θα αποτελέσει ένα μοντέλο οικολογικής και κοινωνικής
προστασίας».

Έχουν δοθεί υποσχέσεις για αποζημιώσεις στους κατοίκους που θα ξεσπιτωθούν
υποχρεωτικά, ενώ ειδικό πρόγραμμα προβλέπει την δημιουργία νέων οικισμών. Όσο
για τα αρχαιολογικούς θησαυρούς της περιοχής, είχαν δοθεί διαβεβαιώσεις πως
«θα αποτυπωθούν και ορισμένοι θα διασωθούν». Όσο για τους φόβους ότι θα
προκληθεί διεθνής αναταραχή, μια και θα μειωθεί η ροή ύδατος προς τη Συρία και
το Ιράκ, Τούρκοι αξιωματούχοι υποστήριζαν πως «θα περισσεύει νερό για την
Τουρκία, και θα το επαναπροωθεί».

Η μικρή πόλη Χανσακιέφ στις όχθες του Τίγρη απειλείται με εξαφάνιση στην
περίπτωση που κατασκευαστεί το φράγμα. Οι κάτοικοί της πιστεύουν ότι η
κατασκευή του φράγματος αποτελεί άλλη μια επίθεση στον κουρδικό πολιτισμό. «Αν
θέλουν την ανάπτυξη της περιοχής, γιατί δεν προωθούν τουριστικά προγράμματα
και για μας;» διαμαρτύρονται οι κάτοικοι της πόλης που από τον 14ο αιώνα
κατοικείται από Κούρδους.

Για τους περισσότερους Κούρδους, το Χανσακιέφ είναι το τελευταίο τους
προπύργιο που θυμίζει εκείνο που έχει απομείνει από την κουρδική ταυτότητα και
αξιοπρέπεια. Αν βρισκόταν στη δυτική Ευρώπη το Χανσακιέφ, θα είχε θεωρηθεί ένα
από τα πρώτης γραμμής σημεία διεθνούς σημασίας. Βρίσκεται όμως στη
νοτιοανατολική Τουρκία, που σπαράσσεται ακόμη από τη βίαιη προσπάθεια του
τουρκικού κράτους να απορροφήσει την κουρδική εθνότητα, η οποία αντιστέκεται.

Αν και η τουρκική κυβέρνηση δήλωσε ότι «η απόσυρση της Μπαλφούρ δεν έχει
σημασία. Το έργο θα προχωρήσει», η παγκόσμια εκστρατεία για το Ιλίσου (Ilisu
Dam Campaign) φαίνεται να έχει φέρει αποτέλεσμα. Κανένας δεν μπορεί να
διατείνεται ότι «αυτό είναι δικό μου έδαφος, το καταστρέφω όπως θέλω». Σειρά
έχουν οι εκστρατείες για τα φράγματα στις πεδιάδες Μουνζούρ, Ζαπ και Τσόρουχ
στην ίδια περιοχή.