ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ελληνοτουρκικός απολογισμός

Η επίσημη επίσκεψη του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών ήταν, απ’ ό,τι φαίνεται,
επιτυχής, αν και δεν είχε τον τόνο άλλων συναντήσεων των δύο υπουργών. Οι
λόγοι γι’ αυτό το μούδιασμα είναι οι πρόσφατες δηλώσεις του Τούρκου
πρωθυπουργού για το Κυπριακό και, γενικότερα, το φάσμα των ελληνοτουρκικών
διαφορών, που βέβαια δεν εξαφανίσθηκε ως εκ θαύματος μέσα στο νέο πνεύμα ύφεσης.

Με την ευκαιρία αυτή, χρήσιμος θα ήταν ένας σύντομος απολογισμός των ομαλών
σχέσεων. Η νέα αυτή ύφεση (και όχι ακόμη προσέγγιση) διαφέρει ριζικά από τις
προηγούμενες τρεις (Βενιζέλος – Κεμάλ, 1930, Καραμανλής – Μεντερές, 1959, και
το Νταβός, Α. Παπανδρέου – Οζάλ) σε τουλάχιστον τρία σημεία:

(α) την προσέγγιση, που αφορά «θέματα χαμηλής αντιπαλότητας» (κατά την
περίεργη αλλά και αποκαλυπτική διατύπωση του υπουργείου Εξωτερικών),

(β) την ευρύτερη απήχηση που έχει στο κοινό και δεν αποτελεί μόνο του
Πρωθυπουργού και του υπουργού Εξωτερικών,

(γ) το εντυπωσιακό πλέγμα επαφών της κοινωνίας πολιτικών και στις
οικονομικές – εμπορικές σχέσεις που δεν έχει προηγούμενο στην ελληνοτουρκική
διαπλοκή από το 1922 μέχρι σήμερα.

Στο κρατικό-θεσμικό πλαίσιο υπάρχουν ήδη εννέα διμερείς συμφωνίες και
προβλέπονται και άλλες. Πριν, το διακρατικό θεσμικό πλαίσιο ήταν σχεδόν
ανύπαρκτο, κάτι πρωτοφανές για γειτονικές χώρες, και δείγμα του επιπέδου των
σχέσεων μεταξύ τους.

Σε όλους σχεδόν τους τομείς στους οποίους δημιουργήθηκε θεσμικό πλαίσιο
συνεργασίας υπάρχουν ήδη θετικά αποτελέσματα. Επίσης έχει δημιουργηθεί συνεχής
συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων υπηρεσιών των υπουργών Εξωτερικών.

Ο μηχανισμός αυτός μαζί με το γνωστό ως Task Force για θέματα Ε.Ε. (παροχή
τεχνογνωσίας από την Ελλάδα στην Τουρκία σε ειδικές συναντήσεις
εμπειρογνωμόνων) επιτελούν, απ’ ό,τι φαίνεται, σημαντική λειτουργία, τόσο στην
πρακτική όσο και στον τομέα της οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Η διαφορά από την
εποχή του συστηματικού ελληνικού βέτο στην ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας (μία
από τις πλέον κοντόφθαλμες ελληνικές επιλογές) δεν θα μπορούσε να είναι πιο
χτυπητή.

Με την ύφεση οι ελληνοτουρκικές επιχειρηματικές και εμπορικές σχέσεις, από
πολύ περιορισμένες επί δεκαετίες, είναι σήμερα πολυπληθείς: υπερδιπλασιασμός
των εμπορικών συναλλαγών, σημαντική ελληνική οικονομική δραστηριότητα στην
Τουρκία, θεαματική άνοδος των επενδύσεων κεφαλαίων και πολλές κοινές
επιχειρήσεις. Στο επίπεδο της κοινωνίας πολιτών, η δραστηριότητα είναι
εντυπωσιακή.

Ίσως αυτή η ευρύτερη, και πιο μαζική και πολύπλευρη, διάσταση των σχέσεων να
«κάνει τη διαφορά» αυτή τη φορά σε σύγκριση με άλλες περιόδους και έτσι να μην
κατρακυλήσουμε πάλι στην ίδια αδιέξοδη αντιπαράθεση που αντιβαίνει προς το
εθνικό συμφέρον και των δύο χωρών.

Είναι βέβαια ακόμη νωρίς για συμπεράσματα και βεβαιότητες, κυρίως για το κατά
πόσον έχει δημιουργηθεί μία κρίσιμη μάζα που είναι δύσκολα αντιστρέψιμη,
ειδικά αφού εκκρεμούν οι μεγάλες διαφορές Ελλάδας – Τουρκίας. Αν το εγχείρημα
επιτύχει, θα καταγραφεί μάλλον με όρους της λειτουργικής θεωρίας του Mitrany
περί ειρήνης (ότι με την αλματώδη αύξηση των σχέσεων και επαφών, ειδικά των μη
κρατικών, η σύγκρουση καθίσταται αδιανόητη).

Σε ό,τι αφορά πάντως τις διαφορές στο Αιγαίο, οι λύσεις είναι προφανείς και
δεν σημαίνουν απεμπόληση εθνικής κυριαρχίας ή γοήτρου. Το μεγάλο πρόβλημα
είναι το Κυπριακό, που μπορεί να καταστήσει την Άγκυρα, αλλά και την Αθήνα,
όμηρο των ανένδοτων Τουρκοκυπρίων υπό τον Ντενκτάς και των ανένδοτων
Ελληνοκυπρίων (που, σημειωτέον, βγήκαν ιδιαίτερα ενισχυμένοι στις τελευταίες
εκλογές), αντίστοιχα, χωρίς η Ευρωπαϊκή Ένωση να μπορεί να παίξει τον ρόλο τού
από μηχανής θεού.

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο
Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.