ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Θέμα γεωπολιτικής

«Χρειάστηκαν τριάντα χρόνια για να καταλάβουμε ότι είμαστε μια υπερδύναμη.
Θα χρειαστούν άλλα τριάντα για να καταλάβουμε ότι δεν είμαστε πια». Ιμμάνουελ
Βάλλερσταϊν.

«Έξοχα!» (σκίτσο από την «Ομπζέρβερ»)

Ο πόλεμος δεν πηγαίνει καλά, αυτό αποτελεί κοινή διαπίστωση «γερακιών» και
«περιστεριών», στρατηγών και πολιτικών, φιλοαμερικανών και αντιαμερικανών.
Λίγες εβδομάδες ακόμη να συνεχιστεί έτσι, μερικές χιλιάδες ακόμη άνθρωποι να
πεθάνουν τζάμπα, και ο πόλεμος θα μετατραπεί σε εφιάλτη για τη Δύση και τους
ηγέτες της. Και τότε, κάποιος, κάπου, θα προτείνει να πέσει μια ατομική βόμβα
στο Αφγανιστάν, «για να τελειώνουμε». Ήδη, όπως δείχνουν οι σχετικές
δημοσκοπήσεις, περισσότεροι από τους μισούς Αμερικανούς θεωρούν ότι θα ήταν
αποτελεσματική στη σημερινή συγκυρία η χρήση πυρηνικών όπλων…

Σε κάθε δυνατή ευκαιρία, ο πρόεδρος Μπους και οι άνθρωποί του επαναλαμβάνουν
ότι ο εχθρός δεν είναι το ισλάμ. Όμως κανείς στον μουσουλμανικό κόσμο δεν
πιστεύει ότι είναι έτσι τα πράγματα. Κάθε αμερικανική βόμβα που πέφτει στο
Αφγανιστάν, λέει ο Ιμμάνουελ Βάλλερσταϊν σε συνέντευξή του στο
Λ’Εσπρέσσο, αντιμετωπίζεται στις ισλαμικές χώρες ως εχθρική πράξη
απέναντι σε όλους τους μουσουλμάνους. Οι Αμερικανοί, αντίθετα, θεωρούν ότι η
μάχη γίνεται ανάμεσα σε μια ομάδα ανθρώπων που αντιπροσωπεύουν το Κακό, αλλά
είναι στρατιωτικά αδύνατοι, και σε μια υπερδύναμη που αντιπροσωπεύει το Καλό
και είναι βέβαιο ότι θα νικήσει. Αυτό δεν αφήνει πολλά περιθώρια στον
πλανητάρχη: πρέπει να συντρίψει το Κακό. Αλλά δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι θα
το πετύχει.

Ο πόλεμος, λέει ο διάσημος καθηγητής κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο
Μπινγκάμτον του Νιου Χέιβεν, είναι ένα γεωπολιτικό γεγονός. Και η επικράτηση
επί του Κακού υπερβαίνει τις γεωπολιτικές δυνατότητες των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο Μπιν Λάντεν έχει μια σαφή στρατηγική. Άμεσος στόχος του είναι να ανατρέψει
διάφορες κυβερνήσεις του μουσουλμανικού κόσμου, με πρώτες εκείνες της
Σαουδικής Αραβίας και του Πακιστάν. Αν το καταφέρει, θα πρόκειται για μια
γεωστρατηγική επανάσταση. Τον διευκολύνει ότι έχει απέναντί του μια υπερδύναμη
που βρίσκεται σε παρακμή εδώ και 20 χρόνια. Γιατί κανείς δεν τόλμησε να
προκαλέσει τις Ηνωμένες Πολιτείες την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου; Επειδή ήταν
μια ηγεμονική δύναμη. Ακριβώς το αντίθετο με αυτό που συμβαίνει σήμερα, με
αποτέλεσμα ένα άτομο σαν τον Μπιν Λάντεν να είναι σε θέση να κηρύξει τον
πόλεμο. Και οι συγκρούσεις δεν θα σταματήσουν. Κάθε μία θα έχει το δικό της
τίμημα: σε χρήμα και, κυρίως, σε ανθρώπινες ζωές.

Μαθητής του Φερνάν Μπρωντέλ και συγγραφέας τουλάχιστον σαράντα βιβλίων, ο
Βάλλερσταϊν αποδίδει την πτώση της αμερικανικής ηγεμονίας σε οικονομικούς
κυρίως λόγους: υπάρχουν στη χώρα αυτή υπερβολικά πολλοί μάνατζερ που κερδίζουν
υπερβολικά χρήματα, καθιστώντας την οικονομία λιγότερο ανταγωνιστική, λιγότερο
παραγωγική. Για να υπερασπιστούν τα προνόμιά τους, είναι έτοιμοι για όλα.
Ακόμη και να υψώσουν εμπορικούς φραγμούς και να θέσουν τέλος στην παγκοσμιοποίηση.