ΔΡΟΜΟΙ

Η Ανατολή…

… είναι καριέρα! έλεγε ο βικτωριανός πρωθυπουργός Ντισραέλι. Και με το δίκιο
του, αφού για τη βρετανική αυτοκρατορία η Ανατολή ήταν η Ινδία ­ όπως για τον
Κλίντον ήταν το Ιράκ, όπως για τον Μπους είναι το Αφγανιστάν. Μα για έναν
Γάλλο του 19ου αιώνα, τον Γουσταύο Φλωμπέρ, η Ανατολή ήταν κάτι διαφορετικό.
Ήταν η Αίγυπτος, ένα μέρος στα όρια της ευρωπαϊκής φαντασίας, ένας τόπος
γεμάτος εκπλήξεις. Έφτασε εκεί το 1849. Στα 27 του χρόνια, δεν είχε εκδώσει
ακόμη κανένα βιβλίο.

Το ποστάλι…

… που τον πήρε από τη Μαρσίγια λεγόταν «Νείλος» ­ ένα παράξενο σκαρί με
πανιά, ψηλό φουγάρο και ένα ζευγάρι φτερωτές, που διέσχιζε τη Μεσόγειο σαν
μεθυσμένο. Ύστερα από πολλές μέρες και ακόμη πιο πολλές καταιγίδες, έπιασε
στην Αλεξάνδρεια. Ήταν για όλους μια συναρπαστική εμπειρία, μα πιο πολύ για
τον Μαξίμ ντυ Καμπ. «Δεν πρόφτασε να πατήσει στεριά», έγραφε για τον σύντροφό
του ο Φλωμπέρ, «και ο επονείδιστος ντυ Καμπ ένιωσε να του σηκώνεται στη θέα
μιας μαύρης που τραβούσε νερό από μια βρύση. Ερεθίζεται το ίδιο και από τα
μαυράκια. Υπάρχει άραγε κάποιος, κάτι, που να μην τον ερεθίζει;». Ύστερα από
δυο μήνες στον θόρυβο της πόλης, ο Νείλος είναι μια εμπειρία υπέροχης σιωπής
μέσα στη φελούκα ­ το κελάρυσμα του ποταμιού, το θρόισμα του πανιού, το
φτερούγισμα απ’ τα νεροπούλια, μέχρι τη μικρή κωμόπολη Εσνέχ, ανάμεσα στο
Λούξορ και το Ασουάν. Εκεί είχαν εξοριστεί όλες οι πόρνες του Καΐρου, με
φιρμάνι του 1834.

Η γυναίκα…

… που τους έφερε την πρόσκληση πρωί-πρωί στη φελούκα φορούσε ατλάζια και
είχε βαμμένες βλεφαρίδες. Αν ήθελαν να δουν γυναίκες να χορεύουν; Ποιος τυφλός
δεν θέλει το φως του; Στο σπιτάκι, η γυναίκα που τους περίμενε στο κατώφλι
φορούσε ροζ σαλβάρια και ένα διάφανο πορφυρένιο πέπλο. Έμοιαζε με οπτασία.
Φρεσκολουσμένη, μοσχοβολούσε ακόμη. Η Κιουτσούκ-χανούμ, η Μικρή Κυρία, ήταν
ψηλή, με φαρδιούς ώμους, μεγάλα στήθια και στο δεξί της μπράτσο είχε χαραγμένο
με γαλάζια γράμματα έναν στίχο από το Κοράνι. Πρώτος κατέβηκε μαζί της στο
κατώι ­ ποιος άλλος; ­ ο ντυ Καμπ. Ύστερα, ο Φλωμπέρ. Με χορό και με ρακί,
έμειναν εκεί κοντά πέντε ώρες. Αργότερα, ο Φλωμπέρ έγραψε στις σημειώσεις του:
«Δεύτερη φορά με την Κιουτσούκ-χανούμ. Της φιλούσα τον ώμο και ένιωθα το κολιέ
της πάνω στα δόντια μου. Το αιδοίο της με απομυζούσε σαν να είχε πτυχές από
βελούδο. Έμοιαζα με θηρίο».

Στον γυρισμό…

… στο ανέβασμα του Νείλου, ήταν η μεγάλη στιγμή που ο Φλωμπέρ έδωσε όνομα
στην ηρωίδα του. «”Εύρηκα! Εύρηκα! φώναξε ξαφνικά”, θυμάται ο ντυ Καμπ. “Θα
την πω Έμμα Μποβαρύ!” και επανέλαβε κάμποσες φορές αυτό το όνομα, σαν να ήθελε
να το γευτεί καλά». Αυτά για τις άλλες γεύσεις της Ανατολής, από άλλους
ανθρώπους, που ήξεραν να διαβάζουν το Κοράνι της αλλιώς και να γεύονται τις
χαρές και τις χάρες της χωρίς τζιχάντ και πυραύλους.