ΓΙΟΡΑΜ ΣΒΑΪΤΣΕΡ Ο σπεσιαλίστας της Αλ Κάιντα

Την 11η Σεπτεμβρίου, την ώρα που οι χρηματιστές του Γουόρλντ Τρέιντ Σέντερ
πηδούσαν από τα παράθυρα, κάποιοι άλλοι πηδούσαν από τη χαρά τους ­ έστω και
κρυφά. Ήταν οι «σπεσιαλίστες» της αντι-τρομοκρατίας, οι «σύμβουλοι ασφάλειας»
και όλοι όσοι ειδικεύονται σε τέτοια άχαρα θέματα. Η αλήθεια είναι πως τα δύο
επαγγέλματα έχουν εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Οι
χρηματιστές φορούν ακριβές γραβάτες και πολύχρωμες τιράντες. Οι σύμβουλοι
ασφάλειας, αν και μεσήλικοι, είναι αδύνατοι και γυμνασμένοι, κι έχουν την
κοψιά των ανθρώπων που, στη νεότητά τους, έχουν υπηρετήσει σε ειδικές δυνάμεις
του στρατού ή μυστικές υπηρεσίες. Ο Γιόραμ Σβάιτσερ δεν αποτελεί εξαίρεση.
Ένας αθλητικός κοκκινομάλλης ­ το είδος του ανθρώπου που δεν μπορεί να κάτσει
ακίνητος στην καρέκλα ­ δηλώνει ασαφώς πως έχει υπηρετήσει στο παρελθόν «στην
αντικατασκοπία του ισραηλινού στρατού», χωρίς να προσδιορίζει αν επρόκειτο για
το Σιν Μπετ, τη Μοσάντ ή να μιλήσει για τα θέατρα επιχειρήσεων όπου απέκτησε
τις εμπειρίες του. Σήμερα εργάζεται ως ειδικός σε ιδιωτικό ισραηλινό κέντρο
διεθνούς αντι-τρομοκρατίας. Με αυτή την ιδιότητα βρέθηκε στην Αθήνα για να
δώσει μια διάλεξη στο κλειστό συνέδριο του συμβουλευτικού οργάνου για την
ασφάλεια των Ολυμπιακών Αγώνων, όπου μετέχουν εκπρόσωποι από επτά χώρες, υπό
την αιγίδα του υπουργείου Δημόσιας Τάξης. Θέμα της συνάντησης η τρομοκρατία
και η «αξιολόγηση απειλών» (αγγλιστί «threat assessment»).

Απαισιόδοξος

Μεταξύ των άλλων γνώσεών του, ο Σβάιτσερ εμφανίζεται και ως ειδικός στην Αλ
Κάιντα, την οργάνωση του Οσάμα Μπιν Λάντεν. Αν και δηλώνει ότι, από χαρακτήρα
και πεποίθηση, δεν είναι «το είδος του ανθρώπου που σημαίνει γενικό
συναγερμό», οι εκτιμήσεις του δεν προκαλούν αισιοδοξία. Στην ορολογία των
ειδικών ασφάλειας, η ομάδα Μπιν Λάντεν αποκαλούνται «απόφοιτοι του
Αφγανιστάν». Πρόκειται για ευφημισμό, ο οποίος αναφέρεται σε φανατικούς
ισλαμιστές από όλο τον κόσμο που έσπευσαν στη δεκαετία του ’80 να συμμετάσχουν
στον «ιερό πόλεμο» κατά των Σοβιετικών. Εκεί δεν απέκτησαν μόνο πολεμική
εμπειρία και αυτοπεποίθηση, αλλά γνωρίστηκαν κιόλας μεταξύ τους. Έτσι
δημιουργήθηκε ένα δίκτυο, που «πολλαπλασιάστηκε και μεταστάθηκε σε όλο τον
κόσμο σαν καρκίνος». «Ο Μπιν Λάντεν», λέει ο Σβάιτσερ, «αφέθηκε επί πολύ καιρό
να παράγει τρομοκράτες». Αυτοί βρίσκονται σήμερα διεσπαρμένοι ανά τον κόσμο σε
πυρήνες 7-8 ατόμων. Δεν είναι μόνο η Ευρώπη («με σφηκοφωλιά τη Βρετανία») ή η
Αμερική. «Δίκτυα εν υπνώσει υπάρχουν επίσης στη Λατινική Αμερική και την
Ασία». Στην Ελλάδα; «Δεν υπάρχουν ενδείξεις ­ αλλά δεν μπορεί να αποκλειστεί».
Μάλιστα, η προοπτική των Ολυμπιακών Αγώνων δημιουργεί προβληματισμό. «Το
Σίδνεϊ, λόγω της γεωγραφικής του θέσης, βρισκόταν μακριά από τις εστίες της
τρομοκρατίας. Αντιθέτως, η Αθήνα βρίσκεται σε σημείο που δικαιολογεί
ανησυχίες».

Το ενδιαφέρον είναι ότι, παρά τη φοβική μυθολογία που τους περιβάλλει, οι
Ολυμπιακοί Αγώνες δεν έχουν ιστορικό τρομοκρατικών ενεργειών. Η «σφαγή του
Μονάχου» το 1972 δεν επαναλήφθηκε, όπως παραδέχεται ο Σβάιτσερ. Μπορεί η
Βόρεια Κορέα να προσπάθησε να δημιουργήσει προβλήματα στη Σεούλ το 1988 και να
υπήρχαν φόβοι για την ΕΤΑ στη Βαρκελώνη το 1992, δεν συνέβη όμως κάτι μείζον,
με την εξαίρεση της βόμβας στο Σεντένιαλ Παρκ στην Ατλάντα το 1996. Άρα, προς
τι ο φόβος για την Αθήνα; Η απάντηση είναι πως μετά την 11η Σεπτεμβρίου
κινούμαστε επί τη βάσει του «χειρότερου δυνατού σεναρίου». Αν οι αμερικανικές
υπηρεσίες απέτυχαν να αποσοβήσουν τα τρομοκρατικά χτυπήματα σε Νέα Υόρκη και
Ουάσιγκτον («ας μη γελιόμαστε, πάντα υπάρχουν αποτυχίες έγκαιρης πρόβλεψης, η
κατασκοπεία δεν είναι μια 100% ασφαλής δραστηριότητα», λέει ο Σβάιτσερ),
τίποτε δεν μπορεί να αποκλειστεί.

Νόμιμοι

Τα μέλη της Αλ Κάιντα μπαίνουν χρόνια πριν σε μια χώρα και κινούνται στα
πλαίσια της νομιμότητας, μέχρι τη στιγμή που θα επιχειρήσουν ένα χτύπημα. Πώς
μπορεί ένα κράτος να τους συλλάβει, χωρίς να αναστείλει κρίσιμες ατομικές
ελευθερίες; Ο Σβάιτσερ χαρακτηρίζει το πρόβλημα αυτό ως «το δημοκρατικό
δίλημμα». Η συλλογή πληροφοριών, η διεθνής συνεργασία και η επαγρύπνηση
πιστεύει ότι μπορεί να επιτρέψουν σε μια χώρα να «ψαρέψει», όπως λέει, τους
τρομοκράτες, χωρίς να αναστείλει τις εγγυήσεις του κράτους δικαίου «συνολικά
και για πολύ καιρό». Κρίσιμο για τις διωκτικές αρχές είναι «να σκεφθούν σαν
τους τρομοκράτες». Να προσπαθήσουν δηλαδή να υποθέσουν πού και πώς θα
μπορούσαν οι τρομοκράτες να χτυπήσουν. «Στις 11 Σεπτεμβρίου απέτυχε κυρίως η
φαντασία μας. Δεν περιμέναμε ότι οι τρομοκράτες θα κατελάμβαναν αεροπλάνα με
σουγιάδες και θα τα μετέτρεπαν σε ιπτάμενες βόμβες».

Λύσεις σε τρεις φάσεις

Ο Σβάιτσερ δεν έχει απλές λύσεις. Κατά την άποψή του, η αντι-τρομοκρατία έχει
τρεις φάσεις. Πρώτα έρχεται η πλήρης εξόντωση του Μπιν Λάντεν και των
Ταλιμπάν. Ύστερα, ο εντοπισμός και η εξουδετέρωση των «αποφοίτων του
Αφγανιστάν» σε όλο τον κόσμο. Τέλος, πρέπει η διεθνής κοινότητα να στραφεί
εναντίον των κρατών που υποστηρίζουν την τρομοκρατία. Στη σημερινή εποχή, η
υποστήριξη αυτή είναι κυρίως παθητική, έχει δηλαδή χαρακτήρα ανοχής. «Δεν
υπάρχει χώρα που να ελέγχει τον Μπιν Λάντεν, με τον τρόπο που ο Καντάφι ήλεγχε
τον Αμπού Νιντάλ στη δεκαετία του ’80». Ο Σβάιτσερ επιμένει πως η αντιμετώπιση
των κρατών που υποθάλπουν τους τρομοκράτες δεν μπορεί να είναι στρατιωτική,
αλλά πολιτική. «Δεν ήταν ο βομβαρδισμός της Τρίπολης το 1986 από τους
Αμερικανούς που σταμάτησε τον Καντάφι. Αντιθέτως, ο Λίβυος ηγέτης εξαγριώθηκε
και δεν ησύχασε πριν το Λόκερμπι.

Ήταν οι οικονομικές κυρώσεις που του έκαναν ζημιά και τον υποχρέωσαν να
σταματήσει εντελώς να χρησιμοποιεί τρομοκρατικές ομάδες ως μαριονέτες για τους
στόχους του».

Προϊόν «ψυχρού ορθολογισμού»

Οι «τρεις φάσεις» μπορεί να εξασφαλίσουν εργασία στον Γιόραμ Σβάιτσερ και τους
ομοίους του για πολλά χρόνια, δεν προκαλούν όμως αισιοδοξία για το άμεσο
μέλλον. Ο ίδιος σηκώνει τους ώμους. Θεωρεί την 11η Σεπτεμβρίου προϊόν «ψυχρού
ορθολογισμού» από την πλευρά του Μπιν Λάντεν. «Το 1998 μετά τις βομβιστικές
επιθέσεις στις αμερικανικές πρεσβείες στην Αφρική», λέει, «η Ουάσιγκτον
αντέδρασε με πυραύλους Κρουζ. Από ορισμένες απόψεις, τα γεγονότα εκείνου του
Αυγούστου ήταν ένα είδος γενικής δοκιμής. Η Αλ Κάιντα ήξερε πλέον ότι με την
κατάλληλη προβοκάτσια η Αμερική θα αντιδράσει. Μόνο που μια μαζική πολεμική
αντίδραση, όπως αυτή που ακολούθησε την 11η Σεπτεμβρίου, θα εξόργιζε τον μέσο
Άραβα και θα προκαλούσε σύγκρουση πολιτισμών. Στη Μέση Ανατολή, κάθε φορά που
γίνεται ένας καυγάς, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο εμπλέκονται όλοι. Αυτό ήταν
το μοντέλο της 11ης Σεπτεμβρίου. Ο Μπιν Λάντεν ήξερε ότι οι Αμερικανοί θα τον
κυνηγούσαν στο Αφγανιστάν και είναι προετοιμασμένος γι’ αυτό. Η εκτίμησή μου
είναι ότι δεν πρόκειται να παραδοθεί ή να αφεθεί να συλληφθεί ζωντανός για να
δικαστεί. Θα πέσει μαχόμενος για να γίνει μάρτυρας. Όσο περισσότερο κρατήσει η
διαδικασία, τόσο χειρότερα». Η πρόβλεψη της αντίδρασης της Δύσης, σημαίνει ότι
η Αλ Κάιντα μπορεί να έχει προνοήσει για νέες τρομοκρατικές ενέργειες, έχοντας
ήδη τοποθετήσει τα δίκτυά της. Και οι επιθέσεις με άνθρακα στις ΗΠΑ; «Η
διαίσθησή μου είναι ότι πρόκειται για εγχώρια αμερικανική τρομοκρατία.
Οποιοδήποτε άλλο σενάριο θα ήταν εφιαλτικό».