Στον ρου του Αχελώου

Ανοίγω άλλη μία φορά τις σημειώσεις μου μαζί με όλα τα διαθέσιμα βιβλία που
αναφέρονται σε μία από τις λιγότερο ανεπτυγμένες τουριστικά περιοχές της
πατρίδας μας. Ο Νομός Αιτωλοακαρνανίας δεν ανήκει στις μοδάτες προτάσεις
εκείνων που γράφουν ταξίδια από την καρέκλα του γραφείου ή από τη σουίτα
ξενοδοχείου. Είναι όμως τόσο πλούσιος, όσον αφορά τα αξιοθέατα και το φυσικό
τοπίο, που έχω την εντύπωση πως ποτέ δεν θα μπορέσω να ισχυριστώ ότι έχω
καλύψει σημαντικό κομμάτι του. Όσο τον επισκέπτομαι, τόσα περισσότερα βρίσκω,
ενώ διαπιστώνω ότι και αυτά που ήδη έχω γράψει χρειάζονται συμπλήρωμα. Η
σημερινή μας περιήγηση χώνεται μέσα στις καλλιεργήσιμες εκτάσεις που ποτίζει ο
ζωοδότης Αχελώος και καλύπτει μικρές αποστάσεις, μα εξαιρετικά σημαντικές.
Μέσα μου, ύστερα από τόσα χρόνια, έχει σχηματιστεί η άποψη πως «για όλα φταίει
ο Αχελώος»!

Για τους αρχαίους Έλληνες ο Αχελώος ήταν ο πατέρας όλων των ρεόντων υδάτων. Ο
ποταμός-θεός άφηνε με ανοικτό το στόμα τούς προγόνους μας, χαρίζοντας άφθονο
νερό και επεκτείνοντας συνεχώς το επιβλητικό του δέλτα. Άλλωστε, η ρίζα της
λέξης «Αχ» είναι σανσκριτικής καταγωγής και σημαίνει: «πολύ νερό» (ίδια ρίζα
έχουν και η Αχερουσία και ο Αχέροντας και ο Άραχθος). Με 225 χιλιόμετρα μήκος,
ο Αχελώος είναι ένα από τα μεγαλύτερα ελληνικά ποτάμια, έχει δεχθεί αρκετές
επεμβάσεις στη ροή του τα τελευταία χρόνια (τεχνητές λίμνες Καστρακίου και
Κρεμαστών) και πρόκειται να δεχθεί ακόμα περισσότερες (και χειρότερες) με τα
έργα εκτροπής προς τον Θεσσαλικό Κάμπο.

Τα τέσσερα σημεία του χάρτη στα οποία αναφέρεται το σημερινό κομμάτι μπορεί να
μην είναι τα σημαντικότερα της περιοχής στην οποία εκβάλλει ο Αχελώος,
σχηματίζουν όμως μια διαδρομή με ιστορική ταυτότητα, ενώ δείχνουν πως δεν
υπάρχει σπιθαμή σε ετούτο τον τόπο που να μην κρύβει «πέτρες με ιστορία». Και
τους τέσσερις οικισμούς μπορείτε ­ εάν δεν έχετε διαβάσει τίποτε γι’ αυτούς ­
να τους προσπεράσετε με ευκολία. Δηλαδή, με τον ίδιο εύκολο τρόπο που έχετε
περάσει δεκάδες φορές μπροστά από την αρχαία Πλευρώνα και Καλυδώνα και δεν
έχετε σταματήσει ούτε μία. Και ούτε στιγμή μη νομίσετε πως σας κατακρίνει
κανείς γι’ αυτό. Η γνώση είναι ένα πολύτιμο αγαθό που κερδίζεται, δεν
επιβάλλεται.

Τα τέσσερα αυτά σημεία μαζί με τις Οινιάδες, που βρίσκονται λίγο έξω από το
χωριό Κατοχή και την επισκοπή του Μάστρου (στα οποία έχω αναφερθεί σε
παλαιότερο ταξιδιωτικό κομμάτι), σηματοδοτούν την πορεία του Αχελώου προς τις
εκβολές του και την κάνουν άκρως ενδιαφέρουσα.

ΠΑΛΑΙΟΜΑΝΙΝΑ

Ένα χωριό κουκίδα στον χάρτη της Αιτωλοακαρνανίας διεκδικεί τη θέση του στην
Ιστορία της πατρίδας μας, διαθέτοντας ένα πολύ μεγάλο ατού: τουλάχιστον 5.000
χρόνια ιστορίας, όπως ισχυρίζονται οι τοπικοί. Εκείνο που πρώτα παρατηρείς
προσεγγίζοντας τα Παλαιομάνινα είναι οι βραχώδεις εκτάσεις με τις μεγάλες
βελανιδιές, μαζί με τα χωράφια του καπνού, ενώ στο κέντρο του χωριού πάνω από
το σχολείο δεσπόζουν τα κυκλώπεια τείχη μιας μεγάλης πολιτείας. Άλλοι μιλάνε
για την αρχαία πόλη «Μητρόπολη» και άλλοι για τη «Σαυρία». Το πιο σημαντικό
όμως εύρημα είναι η πολύ σπάνια τοξωτή κεντρική πύλη, που ονομάζουν
«Αυλόπορτα». Βρίσκεται λίγο πιο έξω από το σημερινό χωριό, δίπλα στον Αχελώο
ποταμό και, σύμφωνα με τον Άγγλο περιηγητή Λικ, αποτελούσε είσοδο σε ένα είδος
θαλάμου ή αυλής του οχυρού, πριν από την κανονική εσωτερική πύλη του. Αν
κάποιος φροντίσει την ακρόπολη στα Παλαιομάνινα, αποκαλύψει τη μεγάλη λαξευτή
στέρνα, φτιάξει τον αρχαίο λιθόστρωτο δρόμο προς την Αυλόπορτα και καταφέρει
να βρει μέχρι πού φθάνουν τα κυκλώπεια τείχη, τότε θα αποκαλυφθεί ένας
αληθινός ­ αναξιοποίητος μέχρι στιγμής ­ θησαυρός.

ΣΤΑΜΝΑ – ΑΓΙΟΣ ΗΛΙΑΣ

Αν δεν έχεις διαβάσει ή δεν σου έχουν μιλήσει για τα Σταμνά δεν θα σταματήσεις
για να δεις από κοντά έναν σπάνιο μεσαιωνικό οικισμό. Είναι γεγονός βέβαια ότι
ο χαρακτήρας του χωριού έχει αλλοιωθεί με την πάροδο του χρόνου και κανείς δεν
ήξερε τον τρόπο ή δεν είχε την ευαισθησία να διατηρήσει την οικιστική
ταυτότητα των Σταμνών. Χρειάζεται να περπατήσεις μέσα στο χωριό για να
ανακαλύψεις σπίτια κολλημένα μεταξύ τους να σχηματίζουν τείχος, στενά δρομάκια
επικοινωνίας και πετροκαμάρες. Απέναντι από τον λόφο που φυλάσσουν τα Σταμνά,
είναι και εκείνος του χωριού Άγιος Ηλίας. Εδώ βρέθηκε η αρχαία αιτωλική πόλη
Ιθωρία και ανασκάφηκαν (τη δεκαετία του ’60) τάφοι μυκηναϊκής και
προγεωμετρικής εποχής. Αν ανηφορίσεις προς το μονόχωρο εκκλησάκι του Αγίου
Ηλία, θα δεις τμήμα των τειχών της Ιθωρίας και θα θαυμάσεις τη θέα.
Κατηφορίζοντας προς τη θάλασσα, στην άκρη της παραλίας των Σταμνών θα βρει
κανείς τετραγωνισμένες πέτρες από κάποιο αρχαίο κτίριο μέσα στη θάλασσα, ενώ
λίγο πιο πίσω μένουν ακόμα ορθές οι καμάρες ενός ρωμαϊκού υδραγωγείου. Αν
κάποιος θα μπορούσε να ενώσει το παζλ των ευρημάτων, θα είχε σχηματίσει μια
υπέροχη περιήγηση στο παρελθόν.

ΑΓΓΕΛΟΚΑΣΤΡΟ

Δύο διαφορετικοί κόσμοι ενώνονται στο Αγγελόκαστρο. Ένας του πολύβουου
σημερινού αγροτικού χωριού που αριθμεί γύρω στους 2.000 κατοίκους και εκείνος
του κάστρου ψηλά στον λόφο. Ένα κομμάτι βυζαντινού τείχους τού πάλαι ποτέ
κραταιού φρουρίου μοιάζει να ορθώνεται σαν πύργος δίπλα από τον ναό του Αγίου
Γεωργίου. Φυσιολογικά, κάστρο και ναός πρέπει να έχουν την ίδια ηλικία,
χρονολογούνται περίπου στον 13ο αιώνα. Όπως άλλωστε αναφέρει και το Χρονικό
του Μορέως, το Αγγελόκαστρο δόθηκε προίκα στη δευτερότοκη κόρη του δεσπότη
Νικηφόρου Α’, το 1294. Συνδέθηκε με την πολυτάραχη ιστορία του Δεσποτάτου της
Ηπείρου, ενώ ο απλός λαός έπλαθε μύθους για βυζαντινές αρχόντισσες και
Τούρκους κατακτητές. Η οχύρωσή του ήταν ανισοϋψής και διπλή, ενώ η θέση του
πάνω από την αιτωλική πεδιάδα είναι εξαιρετική. Τμήματα του φρουρίου, καθώς
και ο ναΐσκος του Αγίου Γεωργίου έχουν αναστηλωθεί. Ετούτος ο τόπος, πάντως,
είναι σίγουρο πως κατοικείται από πολύ παλιά. Εδώ τοποθετείται η αρχαία πόλη
Κωνώπα, η οποία μετονομάστηκε τον 3ο αιώνα π.Χ. σε Αρσινόη.

ΣΤΡΑΤΟΣ

Χιλιάδες αυτοκίνητα καθημερινά περνούν μπροστά από το χωριό Στράτος, αλλά
ελάχιστα σταματούν για να γνωρίσουν την αρχαιότερη, πλουσιότερη και ισχυρότερη
πόλη της αρχαίας Ακαρνανίας. Οχυρωμένη εξαιρετικά σε μια θέση «κλειδί»,
κατελάμβανε τρεις λοφοσειρές και τα τείχη των 7,5 χιλιομέτρων ακολουθούσαν τη
φυσική κλίση του εδάφους. Από τον 5ο αιώνα π.Χ. μέχρι σήμερα, η «Στρατική
πεδιάδα» αποτελεί την κύρια πηγή πλούτου του Στράτου, ενώ στην αρχαιότητα εδώ
συγκεντρωνόταν ο στρατός των Ακαρνάνων και εδώ ζούσε η περίφημη ράτσα των
αλόγων. Ο σημερινός αρχαιολογικός χώρος είναι τεράστιος σε έκταση και μόνο δύο
κομμάτια του φυλάσσονται καλά. Πρώτα, το αρχαίο θέατρο του 4ου αιώνα π.Χ.
χωρητικότητας 6.000 ατόμων (!), το οποίο προσπάθησαν να το εντάξουν στις
τοπικές πολιτιστικές εκδηλώσεις, αλλά η φθορά του ήταν σημαντική οπότε και
σταμάτησαν. Πολύ σημαντικός είναι ο ναός του Στρατίου Διός, που χτίστηκε τον
4ο αιώνα π.Χ. και βρίσκεται στη δυτική πλευρά του τείχους (στον λόφο απέναντι
από το θέατρο και την αγορά). Είναι περίπτερος με κίονες δωρικού ρυθμού, ενώ
τα κιονόκρανα θυμίζουν αυτά του Παρθενώνα και των Προπυλαίων.

ΔΙΑΔΡΟΜΗ

Αν και οι αποστάσεις είναι πολύ μικρές θα πρέπει, για να μην ταλαιπωρηθείτε,
να ακολουθήσετε κάποια από τις πορείες που προτείνουμε πιο κάτω. Από την
Εθνική οδό φθάνετε στο Αγρίνιο και συνεχίζετε περίπου 12 χιλιόμετρα μέχρι το
χωριό Στράτος, όπου επισκέπτεστε τον αρχαιολογικό χώρο. Ελάχιστα έξω από τον
Στράτο (προς Αμφιλοχία) υπάρχει ταμπέλα και διασταύρωση προς τα αριστερά για
το χωριό Ρίγανη. Την ακολουθείτε και το επόμενο χωριό μετά τη Ρίγανη είναι τα
Παλαιομάνινα (προσοχή ο δρόμος για την «Αυλόπορτα» είναι πριν μπείτε στο
χωριό, προς τα αριστερά ­ υπάρχει ταμπέλα κόκκινη). Από Παλαιομάνινα θα
συνεχίσετε μέχρι Πεντάλοφο και Γουριά. Αφού περάσετε τη μεγάλη γέφυρα πάνω από
το κανάλι του Αχελώου και πριν μπείτε στη Γουριά, θα πρέπει να στρίψετε
αριστερά για να βγείτε στον Άγιο Ηλία και στα Σταμνά. Από εκεί είναι εύκολο να
φθάσετε στο Αγγελόκαστρο, αλλά και στην παραλία των Σταμνών. Όλη αυτή η
διαδρομή δεν θα είναι παραπάνω από 50 χλμ. μαζί με τις παρακάμψεις.
Αντίστοιχα, εάν βρεθείτε στο Αιτωλικό, ακολουθείτε τον δρόμο προς Γουριά και
στρίβετε στο τέλος του χωριού για Άγιο Ηλία, Σταμνά και Αγγελόκαστρο.
Επιστρέφετε στη διασταύρωση και περνώντας τη γέφυρα του Αχελώου πηγαίνετε για
Πεντάλοφο, Παλαιομάνινα, Ρίγανη και Στράτο. Το Αγρίνιο απέχει 35 χιλιόμετρα
από το Μεσολόγγι, που είναι η πρωτεύουσα του νομού, και η απόσταση Μεσολόγγι –
Αθήνα (μέσω Ρίου – Αντιρρίου) είναι 250 χλμ. συνολικά.

ΔΙΑΜΟΝΗ

Όλη η απαραίτητη τουριστική υποδομή υπάρχει στο Μεσολόγγι, το Αιτωλικό και το
Αγρίνιο, αν και οι προσφερόμενες κλίνες δεν είναι πάρα πολλές. Τα παρακάτω
αναφέρονται ενδεικτικά:

Θεοξένια (Μεσολόγγι) 0631-22683

Λίμπερτι (Μεσολόγγι) 0631-28050

Αλεξάνδρα (Αιτωλικό) 0632-23019

Γκάλαξι (Αγρίνιο) 0641-23551

ΦΑΓΗΤΟ

Σε όλα τα χωριά υπάρχουν ταβέρνες-ψησταριές με πραγματικά εξαιρετικά
κρεατικά. Βέβαια, δύο από αυτά έχουν την καλύτερη φήμη. Πρώτα ο Πεντάλοφος,
όπου στον κεντρικό δρόμο οι ταβέρνες από το απόγευμα ξεκινούν το ψήσιμο αρνιών
και χοίρων. Το καλύτερο «παϊδάκι» στην περιοχή το έχει, κατά γενικότερη
ομολογία, ο Σταύρος Καπώνης στη Γουριά.

Από τα πλέον ενδεδειγμένα εδέσματα στο Μεσολόγγι, αλλά και το Αιτωλικό, είναι
φυσικά τα ψάρια. Κέφαλοι, λαβράκια, γοβιοί, αλλά και τσιπούρες είναι συνήθως
φρεσκότατα και νοστιμότατα. Εκείνο πάντως που πρέπει οπωσδήποτε να δοκιμάσετε
(και το οποίο μου αρέσει υπερβολικά) είναι το χέλι, ενώ πολλοί δεν θα
παραλείψουν να γευτούν και αυγοτάραχο. Οι πεζόδρομοι στο κέντρο του
Μεσολογγίου είναι γεμάτοι από ουζερί και ταβέρνες και μπορείτε να διαλέξετε
αυτή που σας αρέσει περισσότερο. Για ουζάκι και μεζέδες προσωπικά θα πήγαινα
στο Αιτωλικό, όπου υπάρχει και η κορυφαία ψαροταβέρνα του Μονόματου.

ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ

Δήμος Αγρινίου 0641-22013

Αστυνομία Αγρινίου 0641-22520

Τροχαία Αγρινίου 0641-22420

Νοσοκομείο Αγρινίου 0641-57333

Δήμος Αιτωλικού 0632-22233

Κ. Υγείας Αιτωλικού 0632-22722

Αστυνομία Αιτωλικού 0632-22100