Απογοήτευση και ανασφάλεια στην Ελλάδα της ΟΝΕ

Τα επιτεύγματα της κυβέρνησης Σημίτη σε μείζονα θέματα, όπως η ΟΝΕ, η πτώση
του πληθωρισμού και η σταθεροποίηση της οικονομίας, έχουν κερδίσει την
αναγνώριση της κοινής γνώμης. Δεν έχουν όμως γενικευμένο αντίκρυσμα στην
καθημερινότητα του πολίτη.

Οι γενικές θετικές εξελίξεις στην οικονομία έχουν περιορισμένες επιπτώσεις
στον οικογενειακό οικονομικό προϋπολογισμό. Παρά τις μακροοικονομικές
επιτυχίες, οι πολίτες αισθάνονται δυσφορία για τη στατικότητα των εισοδημάτων,
για την ακρίβεια, για την «ψαλίδα» των επιτοκίων δανεισμού και καταθέσεων,
αλλά και για την καχεξία του κοινωνικού κράτους.

Από την «ισχυρή Ελλάδα» της ΟΝΕ δεν απουσιάζει η ανασφάλεια, την οποία
παραδόξως επιτείνει η επικείμενη εισαγωγή του ευρώ, που δημιουργεί ανάμεικτα
συναισθήματα. Αν και οι περισσότεροι Έλληνες εκτιμούν ότι η οικονομική τους
κατάσταση έχει βελτιωθεί τα τελευταία χρόνια, η αναδρομική αυτή αποτίμηση
σκιάζεται από την απαξίωση της Σοφοκλέους (όπου έχουν επενδύσει ένα στα
τέσσερα νοικοκυριά), ενώ δεν είναι επαρκής για να δώσει ικανοποίηση στον
παρόντα χρόνο. Ακόμη χειρότερα: δεν ενισχύει την προσδοκία για ένα καλύτερο
μέλλον.

Την παρήγγειλε το ΠΑΣΟΚ

Η αντιφατική αυτή εικόνα προκύπτει από ποιοτική έρευνα της εταιρείας Metron
Analysis για την οικονομία που είχε παραγγείλει το το ΠΑΣΟΚ. Το σχετικό ντοσιέ
έχει ήδη σταλεί από το Μέγαρο Μαξίμου στα στελέχη του λεγόμενου «οικονομικού
επιτελείου».

Η έρευνα είχε τη μορφή των ομαδικών συζητήσεων (τα γνωστά focus groups) στην
Αθήνα, το διάστημα 3-10 Σεπτεμβρίου, τις παραμονές δηλαδή του διπλού
τρομοκρατικού χτυπήματος στις ΗΠΑ που φαίνεται να οδηγεί την παγκόσμια
οικονομία σε ύφεση. Συμμετείχαν άνδρες και γυναίκες από 30 χρόνων και πάνω,
που προέρχονται από την εργατική, τη μικρομεσαία, τη μέση, καθώς και τη μέση
προς ανώτερη τάξη. Σε ό,τι αφορά τις πολιτικές τους πεποιθήσεις, οι
συμμετέχοντες αυτοτοποθετούνται στην Κεντροδεξιά, το Κέντρο και την
Κεντροαριστερά.

Η έρευνα αποτελεί εργαλείο για την πολιτική της νέας κυβέρνησης Σημίτη, η
οποία καλείται να αξιοποιήσει την ΟΝΕ και τα οικονομικά κεκτημένα των
τελευταίων ετών, με τρόπο ώστε το όφελος να επηρεάσει τη ζωή των απλών
ανθρώπων. Αυτό είναι ουσιαστικά το «στοίχημα» έως τις επόμενες εκλογές. Μετά
τα «μεγάλα» να βρεθεί τρόπος να αλλάξουν και τα «μικρά». Μόνον έτσι θα
μπορέσει η κυβέρνηση να «κεφαλαιοποιήσει πολιτικά» στο εσωτερικό τις διεθνείς
οικονομικές επιτυχίες της.

Το κοινωνικό πρόσωπο

Τα ευρήματα της έρευνας υπαγορεύουν την ανάγκη μιας οικονομικής πολιτικής με
πιο έντονο «κοινωνικό πρόσωπο», τεκμηριώνοντας τη ρητορική στροφή του
Πρωθυπουργού προς αυτήν την κατεύθυνση. Προσδιορίζουν επίσης το πολιτικό πεδίο
στο οποίο καλείται να κινηθεί ο νέος υπουργός Εθνικής Οικονομίας κ. Ν
Χριστοδουλάκης, σε περιβάλλον δημοσιονομικής στενότητας και σε αρνητική διεθνή
συγκυρία.

«Δεν βλέπω να υπάρχει κάποια τάση καλυτέρευσης τώρα πια. Η ζωή έχει αλλάξει
προς το καλύτερο, αλλά θα μπορούσε να είναι και καλύτερα. Ήμασταν φτωχοί
μικροί, τώρα έχουμε ένα κομμάτι ψωμί, αλλά δεν βλέπω φως στο τούνελ». Κάπως
έτσι περιγράφει ένας πενηνταπεντάρης μικρομεσαίος από τα focus groups της
Metron την οικονομική του κατάσταση. Πολύ περισσότερο απαισιόδοξες είναι οι
γυναίκες, ψυχολογία που καταγράφεται στο σύνολο της έρευνας. «Ζούμε για να
δουλεύουμε και να πληρώνουμε», λέει μια γυναίκα που αυτοτοποθετείται στη
μεσαία τάξη. «Όταν έρχεται ο ταχυδρόμος τρέμουμε τι θα γίνει. Σήμερα με δύο
μισθούς ερχόμαστε ίσα-ίσα».

Διαχωριστικές γραμμές

Η οικονομική πολιτική της κυβέρνησης Σημίτη αρέσει σε κεντρώους και
κεντροαριστερούς, αλλά όχι και τόσο στους κεντροδεξιούς. Για τους πρώτους, οι
διαχωριστικές γραμμές είναι ώς ένα σημείο υπαρκτές: «Εγώ δεν δέχομαι ότι θα
ήταν καλύτερα αν ήταν η Ν.Δ. κυβέρνηση. Δεν διαφέρουν ιδιαίτερα, αλλά οι άλλοι
θα είχαν χειρότερο κοινωνικό πρόσωπο». Από την άλλη πλευρά, είναι γενικευμένη
η αντίληψη ότι ο ρόλος της κυβέρνησης είναι «διαχειριστικός», ενώ η
αντιπολίτευση συνιστά «στείρα αντίδραση». «Όλοι βαδίζουν στον ίδιο δρόμο. Ίδια
γεύση. Εγώ πιστεύω ότι τελείωσε, οδηγούμαστε από την Ε.Ε.».

Το σύνολο των ερωτωμένων εντοπίζει αυθορμήτως τα κύρια θετικά σημεία του
κυβερνητικού έργου στην πορεία της οικονομίας σε εθνικό επίπεδο. Αντιθέτως, η
αρνητική διάσταση της κυβερνητικής πολιτικής εστιάζεται στον κίνδυνο της
ανεργίας και στο ασφαλιστικό σύστημα (συντάξεις), καθώς και σε τομείς της
καθημερινής ζωής (παιδεία, υγεία πορεία του Χρηματιστηρίου), δηλαδή
τοποθετούνται σε τομείς που άπτονται άμεσα της πορείας της οικονομίας σε
προσωπικό επίπεδο, μιας και αποτελούν ανάγκες που απορροφούν το μεγαλύτερο
τμήμα του προϋπολογισμού ενός νοικοκυριού.

Το επίπεδο των μισθών

Το επίπεδο των μισθών κρίνεται ως μη ικανό να καλύψει τις βασικές και
«ανελαστικές» ανάγκες της καθημερινής ζωής και να προσφέρει τη δυνατότητα
αποταμίευσης. Διαμορφώνεται, συνεπώς, η αντίληψη για δυσμενέστερη πορεία των
οικονομικών σε προσωπικό επίπεδο. Το αποτέλεσμα είναι να αισθάνεται ο απλός
πολίτης θεατής της οικονομικής πολιτικής, ενώ σκεπτικισμό προκαλεί και η
μακροχρόνια παραμονή του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία: «Γενικά, νομίζω ότι αν μια
κυβέρνηση κυβερνά για σύντομο χρονικό διάστημα τα πάει καλά. Όταν η ίδια
κυβέρνηση έχει διαρκώς την εξουσία, ο αποδέκτης, που είναι ο πολίτης, δεν
παίρνει τίποτε στο τέλος». Μεγάλη δυσφορία υπάρχει για τις συντάξεις. «Όχι να
παίρνει αυτός του ΟΓΑ 49.000 δρχ. και να πρέπει να τον ζούνε τα παιδιά του.
Πρέπει να βρει κάπως πόρους και να τα δώσει αυτά, γιατί θα ανασάνει ο κόσμος
και θα δει την κυβέρνηση με διαφορετικό μάτι, γιατί δεν είναι μία κακή
κυβέρνηση ­ απλά έδωσε άλλες προτεραιότητες και κάποια άλλα τα άφησε πίσω».

Η πτώση του Χρηματιστηρίου

Μεγάλη πικρία και απογοήτευση υπάρχει μεταξύ των ερωτηθέντων και για την πτώση
του ΧΑΑ, αλλά και τη στάση της κυβέρνησης που δεν τους προστάτευσε. Για τα
ελληνικά νοικοκυριά, το γεγονός αυτό συνεπάγεται διάψευση προσδοκιών, απαξίωση
αποταμιεύσεων και αδυναμία αποκατάστασης των ζημιών. Οι περισσότεροι δεν
ασχολούνται πλέον με τη Σοφοκλέους. «Συνέχεια ανεβοκατεβαίνει. Το βλέπω πού
και πού. Λέω “πάει, τα χάσαμε, τελείωσε”. Παλιά το παρακολουθούσα συνέχεια».