ΔΡΟΜΟΙ

Οι άνθρωποι…

… πρέπει άραγε να λένε πάντα την αλήθεια; Οπωσδήποτε (ψέματα;). Ακόμη και
όταν λέμε ψέματα, τα δικαιολογούμε στο όνομα μιας υψηλότερης αλήθειας: στο
παιδί για προστασία, στον γέρο από συμπόνια. Πάνω στο ψέμα έχουν χτιστεί ένα
σωρό επαγγέλματα. Ο εφοριακός ξέρει να ξεχωρίζει την «αξία» του. Το ίδιο και ο
κατάσκοπος. Και ο προπαγανδιστής. Στον πόλεμο με ψέματα οι εμπόλεμοι
εξυπηρετούν ο καθένας την υψηλότερη αλήθεια τους. Στο όνομα της αλήθειας έχουν
ειπωθεί τα μεγαλύτερα ψέματα.

Το ψέμα…

… κανείς δεν μπορεί να το αποφύγει και κανείς δεν μπορεί να μην το πει.
Μερικοί φιλόσοφοι λένε πως είναι το απόλυτο κακό. Ο Καντ έλεγε ότι με το ψέμα
«ο άνθρωπος εγκληματεί κατά του εαυτού του». Τα ίδια πάνω κάτω πίστευε και ο
Τολστόι, μα αυτό δεν τον εμπόδισε να «εγκληματήσει» κάμποσες φορές. Ακόμη και
η φύση πολλές φορές ξεγελάει τον εαυτό της. Υπάρχουν ορχιδέες που
μεταμορφώνονται σε θηλυκά έντομα για να γονιμοποιούνται από τη γύρη που
κουβαλούν πάνω τους τα αρσενικά, πυγολαμπίδες που μιμούνται το λαμπύρισμα των
εχθρών τους για να τους παρασύρουν στον θάνατο, πεταλούδες που οι φτερούγες
τους μοιάζουν με το κεφάλι τους για να ξεγελούν τα αρπακτικά. Με ψεύτες και
απατεώνες είναι γεμάτος ο κόσμος ήδη από τα βιβλικά χρόνια. Τι να
πρωτοθυμηθούμε; Τον όφη; Τον Κάιν; Τον Ιούδα;

Όχι…

… πως το ψέμα είναι εύκολη υπόθεση. Για να το πεις καλά, είναι δύσκολο και
ακόμη δυσκολότερο είναι να το βρεις. Χρειάζεται φαντασία. Ο Μονταίν έλεγε πως
η αλήθεια έχει ένα μόνο πρόσωπο. Όμως, το αντίστροφό της, το μύθευμα, η
διαστρέβλωση, η συγκάλυψη «έχουν εκατό χιλιάδες πρόσωπα». Τόσα και παραπάνω
βρίσκει κανείς στην τέχνη. «Η τέχνη είναι ένα ψέμα που μας κάνει να βλέπουμε
την αλήθεια», έλεγε ο Πικάσο.

Ένας γρίφος…

… παλιός μιλάει για ένα νησί με δύο φυλές. Η μία λέει πάντα ψέματα, η άλλη
πάντα αλήθεια. Ένας ξένος φτάνει σε ένα σταυροδρόμι, όπου στέκεται ένας
άνθρωπος από κάθε φυλή. Πώς θα μάθει ποιος είναι ο δρόμος που πηγαίνει στην
πόλη; Ποιον από τους δύο θα ρωτήσει; Δύσκολη απόφαση. Ο ξένος δείχνει ένα
δρόμο και ρωτάει τον έναν: «Αν ρωτήσω τον άλλο αν αυτός ο δρόμος θα με βγάλει
στην πόλη, τι θα μου πει;». Αν πράγματι αυτός είναι ο σωστός δρόμος και ο
άνθρωπος που ρώτησε ο ξένος είναι από εκείνους που λένε πάντα αλήθεια, θα
ξέρει πως ο ψεύτης θα πει «όχι» και έτσι θα απαντήσει «όχι». Αν ο άνθρωπος που
ρώτησε ο ξένος είναι ο ψεύτης, θα του δώσει πάλι την ίδια απάντηση. Έτσι
λοιπόν, αν η απάντηση είτε του ενός είτε του άλλου είναι «όχι», τότε πρόκειται
για τον σωστό δρόμο και αντιστρόφως. Το κακό είναι πως στον πραγματικό κόσμο,
ποτέ δεν είναι τόσο ευδιάκριτα τα όρια ανάμεσα στις δύο φυλές.