Μια διαφορετική αποστολή αυτοκτονίας
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
11 λεπτά  |
 |
 |
|
Οσμάν Οσμαναγάογλου. Ο 44χρονος απεργός πείνας πέθανε τον Ιούλιο σε σπίτι στα |
To παράθυρο στο υπνοδωμάτιο της Φατμά Σενέρ έχει πανοραμική θέα τους λόφους.
Σαν μικρές κουκκίδες, προβάλλουν πάνω τους σπίτια και τζαμιά, ενώ ένα μίλι πιο
χαμηλά, μια στενή λωρίδα του Βοσπόρου.
«Πάντα αγαπούσα τη θάλασσα», λέει ξαπλωμένη στο κρεβάτι της. «Και η θέα εδώ
μου θυμίζει το σπίτι μου». Χαμογελά. «Και μου θυμίζει το κολύμπι. Ήμουν καλή
κολυμβήτρια».
Στα 22, η Φατμά είναι μια ιδιαίτερα όμορφη γυναίκα, με ελκυστικό χαμόγελο και
μάτια καστανά, διαπεραστικά. Πιο πολύ από την ομορφιά της όμως, υπάρχει κάτι
στον τρόπο της κάτι γαλήνιο και αιθέριο που σε καθηλώνει αμέσως. Όσο
ανόητο κι αν ακούγεται, η πρώτη μου σκέψη όταν την είδα, ήταν ότι έχει την
αύρα αγγέλου. Οι μέρες πέρασαν και ανακάλυψα ότι είναι αυτή ακριβώς η λέξη στα
τουρκικά που πολλοί επίσης χρησιμοποιούν για να την χαρακτηρίσουν.
Περίεργο, αλλά αυτό που το ανατρέπει είναι το ότι η Φατμά έχει έρθει σε αυτό
το άχρωμο μέρος στη γειτονιά Κιουτσούκ Αρμουτλού της Βόρειας Κωνσταντινούπολης
για να σκοτώσει τον εαυτό της. Εδώ και 250 μέρες επιβιώνει με νερό, τσάι,
αλάτι και ζάχαρη. Σήμερα, περίπου 35 κιλά, δεν μπορεί πια να περπατήσει,
σηκώνεται μόνο υποβοηθούμενη και αν θέλει να δει τον Βόσπορο, πρέπει να της
βγάλουν το κρεβάτι στην αυλή και να την ανασηκώσουν με μαξιλάρια. Η Φατμά ζει
στο όριο του θανάτου. Και το γνωρίζει. Κάποιες μέρες, μπορεί ακόμη και να
συζητά το τέλος, πώς μπορεί να έρθει, με μια αίσθηση χιούμορ.
Μερικά μέτρα πιο μακριά κείτεται μια άλλη γυναίκα, η 28χρονη Γιλντίζ
Γκεμιτσίογλου. Περισσότερο από της Φατμά, το σώμα της φέρει τα εξωτερικά
γνωρίσματα του υποσιτισμού σε προχωρημένο στάδιο… όταν χαμογελά φαίνεται ότι
υποφέρει. Σε άλλα δωμάτια του σπιτιού υπάρχουν άλλοι δύο απεργοί πείνας. Κάτω
από τον δρόμο, υπάρχουν άλλα τρία «σπίτια αντίστασης» στα οποία 16 επιπλέον
άνδρες και γυναίκες… απομακρύνονται από τη ζωή, κάθε μέρα και περισσότερο.
Αν και στην ουσία δεν έχει γίνει αισθητό από τον έξω κόσμο, από το περασμένο
φθινόπωρο στην Τουρκία πραγματοποιείται η μακροβιότερη και πλέον, η
φονικότερη απεργία πείνας ενάντια σε κυβέρνηση στη σύγχρονη ιστορία. Όταν
επισκέφτηκα τα σπίτια της αντίστασης στα μέσα Ιουλίου, είχε πεθάνει ο 29ος
απεργός, ενώ αναμένονταν οι θάνατοι τουλάχιστον 8 άλλων, μεταξύ των οποίων και
της Φατμά.
Ακόμη και αυτοί οι αριθμοί, όμως, δεν είναι ικανοί να σε προετοιμάσουν για τον
κατακλυσμό που έρχεται. Οι περισσότεροι από τους νεκρούς προέρχονται από το
πρώτο κύμα, εκείνους που άρχισαν πρώτοι την απεργία πέρυσι. Ελάχιστοι από
αυτούς είναι πλέον ζωντανοί. Τέσσερις νέες ομάδες όμως, δηλαδή επιπλέον 180
άτομα, προστέθηκαν έκτοτε…
Η απεργία πείνας μπορεί να φαντάζει ως πράξη απόλυτης απόγνωσης, ένα όπλο,
ύστατη λύση, για τους αδύναμους, όμως η πραγματικότητα είναι λίγο πιο
περίπλοκη. Οι απεργίες πείνας με πολιτικά κίνητρα συμβαίνουν σε ένα ορισμένο
είδος κοινωνίας, και σε συγκεκριμένη στιγμή: σε τόπους με μακρά ιστορία
κρατικής καταπίεσης, όπου όμως αυτή η καταπίεση έχει αρχίσει να χαλαρώνει. Αν
ό,τι ωθεί τους απεργούς σε τέτοια ακραία δράση είναι η θεσμοθετημένη φύση της
κατάχρησης, είναι η διαρροή της φιλελευθεροποίησης που τους οδηγεί στο να
πιστέψουν ότι με την απεργία μπορεί να αλλάξει στάση η κυβέρνηση – και συχνά
έχουν δίκιο. Οι απεργίες πείνας του Μαχάτμα Γκάντι για παράδειγμα, ενάντια στη
βρετανική κυριαρχία επί της Ινδίας, έφερε την προσοχή της βρετανικής κοινής
γνώμης και επιτάχυνε την ανεξαρτησία της Ινδίας.
Αν και οι απεργοί στο Αρμουτλού αναφέρουν μια σειρά από «αδικίες» της
τουρκικής κυβέρνησης, κύριο αίτημά τους είναι η ακύρωση των σύγχρονων φυλακών,
στα κελιά των οποίων οι έγκλειστοι μένουν κατ’ άτομο ή ανά τρεις και η
επιστροφή στο παλιό είδος με τους πολλούς κοιτώνες. Από την πλευρά της, η
τουρκική κυβέρνηση παρουσιάζει τους απεργούς, οι περισσότεροι από τους οποίους
ανήκουν σε μια εκτός νόμου κομμουνιστική οργάνωση, ως μέλη της «φρενοβλαβούς
αριστεράς» – ή «τρομοκράτες» που στόχο έχουν την υπονόμευση του κράτους. Στην
καλύτερη περίπτωση, «ευεπηρέαστα και πλανημένα νιάτα», που υπέστησαν πλύση
εγκεφάλου για να απαρνηθούν τη ζωή τους αντί ενός είδους αργού μαρτυρίου.
Τρεις μήνες μετά την πρώτη μου συνάντηση με τους απεργούς στο Αρμουτλού,
ανακάλυψα ότι έθετα στον εαυτό μου μια σειρά μακάβρια ερωτήματα. Τι καθιστά
ανθρώπους πρόθυμους να πεθάνουν για ένα ζήτημα;
Πώς διατηρούν την επιμονή τους, όταν ο θάνατος δεν πρόκειται να επέλθει
σύντομα, αντίθετα απαιτεί σχεδιασμό, εβδομάδες και μήνες στην αναμονή; Πώς,
έστω, οι επίδοξοι μάρτυρες τρέφουν τη σκέψη του θανάτου όταν εκτίθενται στις
προκλήσεις του έξω, «ζωντανού» κόσμου; Τα ερωτήματα έγιναν επιτακτικά μετά τις
τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Προφανώς, δεν γίνεται σύγκριση.
Η μαρτυρία
Όταν μίλησα με τη Φατμά παρατήρησα ότι προσπαθούσε να με πλησιάσει όσο
μπορούσε περισσότερο και το βλέμμα της ήταν επίμονο στο πρόσωπό μου.
Χρειάστηκα χρόνο για να αντιληφθώ ότι ήταν σύμπτωμα της κατάστασής της.
Πηγαίνει όσο μπορεί πιο κοντά γιατί η ακοή της έχει εξασθενίσει και έχει
πρόβλημα στο να εστιάζει.
«Διάβαζα πολύ, όμως αναγκάστηκα να σταματήσω, γιατί με πονά στα μάτια», μου
λέει. «Τώρα μπορώ μόνο να διαβάσω τους τίτλους των εφημερίδων». Περνά τη μέρα
της κουβεντιάζοντας με τη Γιλντίζ, ή με φίλους της από το κινητό της τηλέφωνο,
ή βυθίζεται σε ύπνο, που διαρκεί όλο και περισσότερο.
Σε αυτό το προχωρημένο στάδιο ασιτίας, πόνος και ναυτία είναι συνεχείς. Όταν
όμως ρωτώ τη Φατμά αν σκέφτηκε ποτέ να τα παρατήσει, με κοιτά απορημένη,
ξαφνιασμένη. «Θα πρέπει να πέρασε από το μυαλό σου», επιμένω. «Όταν ο πόνος
είναι οξύς, όταν πέθανε ένας φίλος».
«Ποτέ», απαντά. «Πρέπει να συνεχίσουμε μέχρι να νικήσουμε και η νίκη έρχεται».
Χαμογελά ξανά. «Ίσως να μην την προλάβω εγώ, αλλά οι επόμενοι σίγουρα. Για να
αλλάξουμε το κράτος και να μην κακομεταχειρίζεται τους ανθρώπους. Δεν μπορούμε
να σταματήσουμε τώρα».
Το βασανιστικό «ταξίδι»
 |
|
Βρυξέλλες, Βέλγιο. «Σταματήστε τον φασιστικό τρόμο στην Τουρκία!!». |
Δεν υπάρχει ακριβής ιατρικός όρος για να περιγράψει το «ταξίδι» των απεργών
πείνας. Πριν από την έναρξη των απεργιών στην Τουρκία, το μέγιστο της αντοχής
ήταν 72 μέρες. Οι απεργοί στο Αρμουτλού, προετοιμάζοντας τον εαυτό τους
κατάλληλα με τη διαδικασία του «τρέφομαι πλήρως αρχικά και λιμοκτονώ στη
συνέχεια», και ύστερα, λαμβάνοντας καθορισμένες δόσεις ζάχαρης και αλατιού
καθημερινά, κατάφεραν να τετραπλασιάσουν το άλλοτε μέγιστο. Είναι ένας άλλος
τρόπος για να πει κανείς ότι υποφέρουν απίστευτα περισσότερο. Τα πιο οδυνηρά
στάδια το έντονο αίσθημα της πείνας αρχικά, ο βασανιστικός πόνος των μελών,
καθώς οι μύες διαταράσσονται και συστέλλονται και η εσωτερική αιμορραγία που
προκαλείται από την καταστροφή των σπλαχνικών οργάνων διαρκούν περισσότερο.
Οι απεργοί δεν πιέζονται να συνεχίσουν, όπως πιστεύει η κυβέρνηση… Όταν
περνάς μήνες σε ένα δωμάτιο, δίπλα σε κάποιον που υποφέρει όπως εσύ, πώς τον
αφήνεις; Όταν έχουν πεθάνει τόσοι φίλοι σου, πώς παραδέχεσαι ότι πήγαν άδικα;
Τα απάνθρωπα «λευκά κελιά»
 |
|
Φατμά Σενέρ. Η 22χρονη φοιτήτρια δεν μπορεί πια να περπατήσει, σηκώνεται μόνο |
Το καλοκαίρι του 1980, εν μέσω οικονομικής αναταραχής και συγκρούσεων μεταξύ
Αριστεράς και Δεξιάς, ο στρατός ανέτρεψε την πολιτική κυβέρνηση με αναίμακτο
πραξικόπημα. Ο Τύπος φιμώθηκε, απαγορεύτηκαν προσωρινά όλα τα πολιτικά κόμματα
και ο στρατός επιδόθηκε σε κύματα συλλήψεων όποιων θεωρούσε «απειλή», περίπου
200.000 άτομα. Το επιβλαβέστερο όμως ήρθε στη συνέχεια. Πριν από την επιστροφή
της Τουρκίας στην πολιτική διακυβέρνηση το 1983, οι στρατηγοί άλλαξαν το
σύνταγμα ώστε να εκχωρηθούν στον στρατό και τις δυνάμεις ασφάλειας σαρωτικές
νέες εξουσίες «για να διατηρηθεί η εθνική ενότητα» και να τεθούν ως κρυφή
δύναμη πίσω από την εκλεγμένη ηγεσία του κράτους.
Στα τέλη του 1990 όμως, με τον Ψυχρό Πόλεμο να έχει λήξει και το ΠΚΚ να έχει
κατασταλεί, η σιδηρά γροθιά άρχισε να χαλαρώνει. Ένας από τους παράγοντες, η
επιδίωξη της Τουρκίας να γίνει πλήρες μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης – καθεστώς
υποψήφιας προς ένταξη χώρας απέσπασε το 1999. Η Ε.Ε. κατέστησε σαφές ότι αυτό
δεν θα συνέβαινε ποτέ, αν η τουρκική κυβέρνηση δεν έλυνε κάποια από τα
προβλήματα παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
«Από το 1980 υπάρχουν δύο τρόποι για να ερμηνεύσεις το κράτος», επισημαίνει
ένας εξέχων Τούρκος πολιτικός που δεν θέλει να αναφερθεί το όνομά του. «Είτε
πρόκειται για την πιο ατελή δημοκρατία ή για την πιο δαιμόνια δικτατορία». Στο
όνομα της διατήρησης της δημοκρατίας, έγιναν μερικά από τα πιο μοχθηρά
πράγματα.
«Προέρχομαι από τη μεσαία τάξη δεν ήμασταν φτωχοί και μόλις ήρθα, 18
χρόνων από το χωριό μου στη θάλασσα του Μαρμαρά στην Κωνσταντινούπολη, τότε
είδα πόσο υπέφεραν οι άνθρωποι. Κάποιοι από τους φίλους μου προέρχονταν από
τις κουρδικές περιοχές, και είχαν διωχθεί, είχαν δει τις οικογένειές τους να
δολοφονούνται από τον στρατό. Άλλοι συνελήφθησαν και βασανίστηκαν στη φυλακή,
χωρίς λόγο. Όλα αυτά με άλλαξαν». Η Φατμά στράφηκε στις πιο ακραίες αριστερές
οργανώσεις, καταλήγοντας στο DHKP/C (Επαναστατικό Φιλελεύθερο Λαϊκό
Κόμμα/Μέτωπο), ή ό,τι είχε μείνει από αυτό. Επρόκειτο για μια μαρξιστική –
λενινιστική οργάνωση που αρχικά υπερασπιζόταν τον ένοπλο αγώνα. Ώς το 1997 τα
περισσότερα από τα μέλη του ήταν ή νεκρά ή στις φυλακές. Δεδομένου του
σχεδιασμού και της διοίκησης των τουρκικών φυλακών κελιά με πολλούς κοιτώνες
για 50 ή 100 κρατουμένους, όπου σπάνια παρενέβαιναν οι φύλακες δεν
δυσκολεύτηκαν ιδιαίτερα οι πλέον ριζοσπαστικοί να μετατρέψουν τα κελιά σε
κέντρα «επιστράτευσης» και καθοδήγησης. Στα μέσα του 1990 όμως η κυβέρνηση
αποφάσισε να «επανορθώσει». Και με τα αποκαλυπτήρια το 2000 των κελιών τύπου
F, οι έξωθεν παρατηρητές έμειναν άναυδοι. Τα νέα κελιά ήταν καλύτερα. Η κάθε
μονάδα για τρία άτομα είχε κουζίνα και ένα μικρό, εσωτερικό, αίθριο. Είχαν
σχεδιαστεί όμως ξεκάθαρα για να κρατούν τους εγκλείστους απομονωμένους, στο
έλεος της όποιας μεταχείρισης, εφόσον το ήθελαν οι αρχές. Τόσο ο
Αντιτρομοκρατικός Νόμος αλλά και η πρόσφατη ιστορία συνέκλιναν στο ότι αυτό
ακριβώς επεδίωκαν. Αφού περιόδευσαν τα πρωτότυπα κελιά, ενώσεις γιατρών,
αρχιτεκτόνων και δικηγόρων, τα έκριναν όλοι απάνθρωπα. Όταν ο υπουργός
Δικαιοσύνης Χικμέτ Σαμί Τουρκ αγνόησε τις διαμαρτυρίες τους και ανακοίνωσε τη
λειτουργία τους τον περασμένο Οκτώβριο, επισημαίνοντας ότι ανταποκρίνονται στα
ευρωπαϊκά στάνταρς, 205 πολιτικοί κρατούμενοι που ανήκαν σε τέσσερις
διαφορετικές οργανώσεις, μεταξύ αυτών και το DHKP/C, άρχισαν απεργία πείνας.
Με την κατάρρευση των διαπραγματεύσεων, η κυβέρνηση αποφάσισε να λύσει το
πρόβλημα βίαια. Το πρωί της 19ης Δεκεμβρίου του 2000, 10.000 αστυνομικοί
επέδραμαν σε 20 φυλακές σε όλη την Τουρκία. Αν και στόχος, όπως ισχυρίζονταν,
της επιχείρησης «Επιστροφή στη Ζωή» ήταν να σώσει τη ζωή των απεργών, 30
κρατούμενοι και δύο αστυνομικοί σκοτώθηκαν, πριν λήξει. Την ίδια μέρα άρχισαν
οι μεταφορές στις νέες φυλακές. Μεταξύ των διαδηλωτών που διαμαρτύρονταν έξω
από τα σωφρονιστικά ιδρύματα, ήταν και η Φατμά.
«Η επιλογή ήταν ξεκάθαρη», λέει. «Δεν θέλω να παραιτηθώ από τη ζωή. Θέλω να
ζήσω. Όμως συνειδητοποίησα ότι έπρεπε να κάνω κάτι γι’αυτό που πίστευα, να
πολεμήσω για το είδος της ζωής που ήθελα να ζήσω…».
«Έχασα τα πάντα, όμως είμαι ευτυχισμένος»
Οι γονείς της Φατμά δεν ήθελαν να μιλήσουν σε δημοσιογράφο. Η 28χρονη κόρη
τους Μπαρίγε το κανόνισε και για να σπάσω τον πάγο άρχισα να ρωτώ πώς ήταν η
Φατμά παιδί.
«Ήταν ο άγγελός μου», λέει ο πατέρας της, Μεχμέτ, με φωνή που αρχίζει να
τρέμει. «Τόσο γλυκιά, τόσο τρυφερή, γελούσε πάντα. Αγαπώ όλα μου τα παιδιά,
όμως η Φατμά ήταν η καλύτερη». Ξαφνικά πετάγεται από τη θέση του. «Φύτεψα αυτό
το δέντρο τη χρονιά που γεννήθηκε η Φατμά. Μεγάλωσαν μαζί. Κάθε φορά που
πέφτει ένα μανταρίνι, το παίρνω και το κρατώ, και ελπίζω…». Έρχεται,
σέρνεται μάλλον, προς το μέρος μου. Το πρόσωπό του συσπάται. «Μου υποσχέθηκε
ότι θα έρθει όταν θα ωρίμαζαν τα σταφύλια, όμως δεν ήρθε. Τώρα τα
μανταρίνια… Πού είναι;».
Ξεσπά σε δάκρυα και τρέχει στο σπίτι. Δεκαπέντε φορές επαναλήφθηκε η σκηνή,
στη διάρκεια της συζήτησης να ξεχειλίζει από συναισθήματα και να φεύγει…
«Μια φορά πήγα και την πήρα στην αγκαλιά μου ήταν τόσο ελαφριά όμως είδε
στα μάτια μου τι σκεφτόμουν. “Όχι μπαμπά”, μου είπε. “Ανήκω εδώ”. Πώς μπορώ να
της ραγίσω την καρδιά;».
Φεύγει πάλι. Η γυναίκα του τον παρατηρεί. Στρέφεται σε μένα. «Εγώ είμαι η
δυνατή της οικογένειας», μου λέει. «Ο άνδρας μου έχει πρόβλημα στην καρδιά
του. Αν πεθάνει η Φατμά, θα πεθάνει κι εκείνος».
Δυο μέρες αργότερα, ο Μεχμέτ πηγαίνει στην Κωνσταντινούπολη για να δει την
κόρη του. Στο σπίτι, η επανένωσή τους είναι ζεστή. Μιλούν ψιθυριστά, όμως 10
λεπτά αργότερα, δεν αντέχει περισσότερο. «Με κοροϊδεύει. Κλαίω και χαμογελάει.
Της λέω να πάμε στο σπίτι και γελά. Πώς να την προσεγγίσω;».
Την επομένη, στο Αρμουτλού γίνεται μια εκδήλωση. Είναι 28 Ιουλίου, η πέμπτη
επέτειος από τη λήξη της απεργίας του 1996. Χαιρετώ τον Οσμάν και τη Γιλντίζ
και ύστερα κάθομαι στο κρεβάτι της Φατμά. Είναι ήρεμη. Το βλέμμα της απλανές,
προφανώς δεν μπορεί να εστιάσει. Υπάρχει πόνος στα μάτια της, αλλά και κάτι
καινούργιο: φόβος.
Ο λόγος αυτής της περίεργης ηρεμίας αποκαλύπτεται 36 ώρες αργότερα. Είτε
προκλήθηκε από την επίσκεψη του πατέρα της είτε από την αιφνίδια επιδείνωση
της υγείας της, η Φατμά επέτρεψε στην οικογένειά της να έρθει και να την
πάρει. Οι γιατροί είπαν ότι θα αναρρώσει πλήρως. Τα νοσήλιά της γονάτισαν την
οικογένεια Σενέρ. «Έχασα τα πάντα, όμως είμαι ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος του
κόσμου», λέει ο Μεχμέτ.
Στις 8 Σεπτεμβρίου, 324η μέρα της απεργίας πείνας, ο Γκουλάι Καβάκ πεθαίνει.
Άλλοι 12 απεργοί τον ακολουθούν. Μέχρι την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές,
42 ονόματα συνολικά συμπλήρωναν στην Τουρκία τον κατάλογο των νεκρών.
Google news
