Σε πλοία και… βαλίτσες ταξιδεύουν οι μετανάστες της φύσης

Έρχονται στη θάλασσα της Μεσογείου από τον Ατλαντικό και τον Ινδοειρηνικό
Ωκεανό, την Ερυθρά Θάλασσα ακόμη και από τον Περσικό Κόλπο. Εγκαθίστανται και
δημιουργούν τις δικές τους κοινότητες. Περισσότερα από 500 είδη ψαριών,
μαλακίων, δεκάποδων, φυκιών και άλλων οργανισμών είναι οι… άλλοι
«μετανάστες» της Μεσογείου!

Τα νερά του Αιγαίου γίνονται κάθε χρόνο η καινούργια κατοικία τουλάχιστον για
δύο «εξωτικά» είδη. Ο δρόμος της «μετανάστευσης» ξεκινάει συνήθως από τον
Κόλπο του Άντεν και την Ερυθρά Θάλασσα ή ακόμη πιο μακριά από τον Ινδικό
Ωκεανό. Η Διώρυγα του Σουέζ είναι το σημαντικότερο υδάτινο πέρασμα που οδηγεί
τα εξωτικά αυτά είδη στη Μεσόγειο. Από την άλλη πλευρά, οι υδρόβιοι κάτοικοι
του Ατλαντικού χρησιμοποιούν τα Στενά του Γιβραλτάρ για να μπουν στη Μεσόγειο.

Οι λεσεψιανοί μετανάστες (από το όνομα του αρχιτέκτονα της Διώρυγας του Σουέζ)
εγκαθίστανται κυρίως στον Κόλπο της Λεβαντίνης, που περιλαμβάνει τα ανατολικά
παράλια της Μεσογείου από την Αίγυπτο έως την Τουρκία, την Κύπρο, την Κρήτη,
τη Ρόδο έως τη Σμύρνη. Όσοι οργανισμοί έρχονται από τον Ατλαντικό δύσκολα
ξεπερνούν τα παράλια της Ιταλίας και δημιουργούν πληθυσμούς κυρίως στη θάλασσα
του Άλμπον (μεταξύ Ισπανίας και Μαρόκου), φθάνοντας έως τη Μασσαλία.

«Στη μεγάλη τους πλειονότητα πρόκειται για τροπικούς και υποτροπικούς
οργανισμούς, γι’ αυτό και ονομάζονται εξωτικοί», εξηγεί η κ. Αργυρώ Ζενέτου,
μαλακιολόγος-ερευνήτρια στο Εθνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΚΘΕ). Και εξηγεί
τους τρόπους που ταξιδεύουν οι εκατοντάδες ξένοι οργανισμοί. «Κάποιοι έρχονται
μόνοι τους. Είναι όμως ελάχιστοι καθώς δεν μπορούν να διανύσουν τόσο μεγάλες
αποστάσεις. Η μεγάλη πλειονότητα είναι λαθρεπιβάτες στα καράβια που μπαίνουν
στη Μεσόγειο. Άλλα είδη τα φέρνει ο άνθρωπος για καλλιέργιες και ξεφεύγουν,
ενώ μαζί τους έρχονται τυχαία και άλλοι οργανισμοί που βρίσκουν ελεύθερο θώκο
στη Μεσόγειο και αναπτύσσονται».

Σύμφωνα με τον διευθυντή του Ινστιτούτου Θαλασσίων και Βιολογικών Πόρων του
ΕΚΘΕ, κ. Κώστα Παπακωνσταντίνου, τουλάχιστον 11 είδη ψαριών που ζουν στο
Αιγαίο είναι λεσεψιανά, ενώ σε όλη τη Μεσόγειο οι λεσεψιανοί μετανάστες
ξεπερνούν τους 300. «Τα είδη που έρχονται από την Ερυθρά Θάλασσα έχουν την
τάση να προχωρούν βορειότερα από τον Κόλπο της Λεβαντίνης και να έρχονται στα
νερά του Αιγαίου. Η θερμοκρασία των νερών της Ερυθράς Θάλασσας είναι
υψηλότερη. Το γεγονός ότι οργανισμοί που το φυσικό τους περιβάλλον είναι εκεί
καταφέρνουν να ζήσουν και στη Μεσόγειο, υποδηλώνει τις κλιματικές αλλαγές που
έχουν γίνει και έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση της θερμοκρασίας», λέει η κ.
Ζενέτου.

Οι «μετανάστες» όμως δεν είναι μόνο θαλάσσιοι. Φυτά και ζώα της στεριάς
χρησιμοποιοούν τους ίδιους τρόπους για να καλύψουν μακρινές αποστάσεις και να
βρεθούν ακόμη και στην άλλη πλευρά του πλανήτη. Μέρος της πανίδας και της
χλωρίδας στην Ελλάδα έχει ταξιδέψει από την Αμερική. «Πολλά είδη εισάγονται
για καλλιέργιες και ξεφεύγουν. Οι σπόροι είναι πολύ μικροί. Μεταφέρονται ακόμη
και από τα παπούτσια ή τις αποσκευές των ταξιδιωτών», εξηγεί ο κ. Γιώργος
Σφήκας, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Προστασίας της Φύσης.

«Η αλλαγή του κλίματος της Ελλάδας τα τελευταία χρόνια ευνοεί τα φυτά που
έρχονται, για παράδειγμα, από τις ζεστές περιοχές της Αμερικής. Στη χώρα μας
δεν είχαμε κάκτους. Κι όμως, κοντά στη Λαμία νομίζει κανείς ότι βρίσκεται στην
Αριζόνα από τις μικρές φραγκοσυκιές. Άλλη απόδειξη, ο αϊλανθος. Το δένδρο αυτό
προτιμά το θερμό κλίμα κι όμως έχει σκαρφαλώσει στην ορεινή Αρκαδία».

Ο μυοκάστορας, ο αμερικανικός βάτραχος, ο μοσχοπόντικας, τα μινκ αν και
αποτελούν πλέον μέρος της ελληνικής πανίδας, εν τούτοις δεν είναι ενδογενή.
«Τα νέα είδη που έρχονται έχουν την τάση, τουλάχιστον στις αρχές της
εγκατάστασής τους στο νέο τους περιβάλλον, να εκδηλώνουν επιθετικότητα και
κάποιες φορές έχουν αρνητικές επιπτώσεις στους τοπικούς πληθυσμούς», τονίζει ο
κ. Τάσος Λεγάκης, επίκουρος καθηγητής Ζωολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
«Χαρακτηριστικό παράδειγμα, όταν οι ποικιλίες μελισσών που εισήχθησαν στην
Κρήτη μείωσαν σημαντικά τα τοπικά είδη».