Ελπίδες για ανάκαμψη από τα μέσα του 2002
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
7 λεπτά  |
Στα τέλη του καλοκαιριού υπήρχαν κάποιες ελπίδες ότι η παγκόσμια οικονομία θα
μπορούσε να αποφύγει την ύφεση. Η Ιαπωνία αντιμετώπιζε μια ήπια ύφεση, η
Ευρώπη αναμενόταν να ανακάμψει από την επιβράδυνση και η αμερικανική οικονομία
βρισκόταν σε μια κατάσταση μεταξύ της βύθισης σε ύφεση και της αποφυγής της με
μια μικρή επιβράδυνση. Ωστόσο, σε κανέναν δεν προκάλεσε έκπληξη το γεγονός ότι
η δραματική επιδείνωση της καταναλωτικής και επιχειρηματικής εμπιστοσύνης μετά
τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου έγειρε τη ζυγαριά προς την
πλευρά της ύφεσης. Ακόμη και αν το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο δεν είναι ακόμη
έτοιμο να χρησιμοποιήσει τη λέξη ύφεση, η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε
ύφεση. Οι παγκόσμιοι ρυθμοί οικονομικής ανάπτυξης, οι οποίοι κατά μέσο όρο
κυμαίνονταν στο 3,8% τα τελευταία 35 χρόνια και πέρυσι ξεπέρασαν το 4%,
υπολογίζεται ότι φέτος θα μειωθούν στο 2%.
Η επόμενη ερώτηση είναι τι θα πρέπει να περιμένουμε στο μέλλον. Πρόκειται για
μια συνήθη ύφεση ή θα οδηγηθούμε σε μια πιο δύσκολη κατάσταση; Μήπως πρόκειται
η τρέχουσα κατάσταση να γίνει τόσο άσχημη όσο ήταν στις αρχές της δεκαετίας
του ’80; ‘Η, ακόμη χειρότερα, μήπως υπάρχει κίνδυνος οικονομικής κρίσης; Αν η
οικονομική κατάσταση επιδεινώνεται παντού, γιατί θα πρέπει να αισιοδοξούμε ότι
τα πράγματα θα σταθεροποιηθούν με την πάροδο του χρόνου; Γιατί να μη φοβόμαστε
το χειρότερο;
Το βασικό σενάριο είναι θετικό και προβλέπει μια ανάκαμψη στην Αμερική και
στην Ευρώπη από τα μέσα του επόμενου χρόνου. Οι κινήσεις νομισματικής τόνωσης
της οικονομίας δυναμικά από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών
και πιο συγκρατημένα από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δημιουργούν το
υπόβαθρο για την αύξηση της ζήτησης. Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι
νομισματικές κινήσεις τόνωσης της οικονομίας δεν θα φέρουν αποτέλεσμα.
Πράγματι, τα στοιχεία δείχνουν ότι η νομισματική χαλάρωση χρειάζεται χρόνο για
να δείξει τα αποτελέσματά της και αυτό ισχύει και τώρα. Υπάρχει επίσης
στις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά όχι στην ευρωζώνη, που βαδίζει με βάση τους όρους
της Συνθήκης του Μάαστριχτ σημαντική δημοσιονομική επέκταση. Ήδη ετοιμάζεται
στις Ηνωμένες Πολιτείες μείωση της φορολογίας, ίση περίπου με μισή ποσοστιαία
μονάδα του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος. Μία ακόμη ολόκληρη ποσοστιαία
μονάδα του αμερικανικού ΑΕΠ σε μειώσεις φορολογίας και αύξηση των
δημοσιονομικών δαπανών έχει μερικώς εγκριθεί και πρόκειται να εγκριθεί πλήρως.
Αισιοδοξία και ανησυχίες
 |
|
Ο κ. Rudi Dornbusch είναι Καθηγητής Οικονομικών στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας |
Στο παρελθόν, η εφαρμογή επεκτατικών δημοσιονομικών και νομισματικών πολιτικών
κατάφερε να βγάλει τις οικονομίες και κυρίως την αμερικανική από τις
υφέσεις. Αυτή η ύφεση δεν θα είναι διαφορετική. Στην πραγματικότητα, αυτή την
περίοδο, αν κοιτάξουμε κυρίως την αμερικανική οικονομία, διαπιστώνουμε μερικά
ενθαρρυντικά στοιχεία: Δεν υπάρχει κρίση των τραπεζών, ούτε στην αγορά
ακινήτων. Το χρηματιστήριο, το οποίο ανέβηκε σε δυσθεώρητα ύψη, έχει σημειώσει
τόσο μεγάλη πτώση, που οι περισσότεροι αναλυτές πιστεύουν ότι το ξεπούλημα
έχει, σε μεγάλο βαθμό, ολοκληρωθεί. Αυτά μας επιτρέπουν να αισιοδοξούμε.
Ωστόσο υπάρχουν και ανησυχητικά στοιχεία σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Η Ιαπωνία
βρίσκεται σε ύφεση και είναι απίθανο να ανακάμψει σχετικά σύντομα. Κανένα
εργαλείο οικονομικής πολιτικής δεν έχει μείνει στο οπλοστάσιο της ιαπωνικής
κυβέρνησης για να τονώσει την οικονομία. Η συνηθισμένη λύση της ενίσχυσης του
πληθωρισμού ως μέτρου τόνωσης της οικονομίας, δεν μπορεί να εφαρμοστεί, λόγω
της έλλειψης αποτελεσματικών εργαλείων οικονομικής πολιτικής. Ναι, η Ιαπωνία
είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος της παγκόσμιας οικονομίας. Αν βυθιστεί, θα πάρει
μαζί της και την υπόλοιπη Ασία. Σε αυτή την περίπτωση, μια βαθιά παγκόσμια
οικονομική ύφεση ή ακόμη και κρίση είναι αναπόφευκτη. Ωστόσο, παρά το
γεγονός ότι η ιαπωνική είναι η υψηλότερου κινδύνου παγκόσμια οικονομία, μια
ανάκαμψη της αμερικανικής οικονομίας μπορεί να διατηρήσει την ιαπωνική στη
σημερινή της κατάσταση για μερικά χρόνια ακόμη.
Η δεύτερη αδυναμία
Το δεύτερο αδύνατο σημείο, αν και όχι τόσο επικίνδυνο όσο η Ιαπωνία, είναι η
Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα καθυστέρησε στη μείωση των επιτοκίων.
Παραμένει δέσμια των πληθωριστικών φόβων της, παρά το γεγονός ότι η ανησυχία
για τον πληθωρισμό είναι η τελευταία στην παρούσα φάση. Τα ευρωπαϊκά δημόσια
οικονομικά είναι «κλειδωμένα» από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ και δεν μπορούν να
βοηθήσουν για την τόνωση της ανάπτυξης.
Αν η ανάκαμψη της αμερικανικής οικονομίας δεν είναι άμεση και σημαντική, η
Ευρώπη θα μετανιώσει για τους όρους της Συνθήκης του Μάαστριχτ, που κάνουν
αδύνατη την εφαρμογή πολιτικών για την αντιμετώπιση των ανισορροπιών του
οικονομικού κύκλου. Το πλαίσιο δημοσιονομικών περιορισμών του Μάαστριχτ
εφευρέθηκε προκειμένου να εξευμενίσει τους κατόχους γερμανικών κρατικών
ομολόγων εν όψει της δημιουργίας της Οικονομικής και Νομισματικής Ενοποίησης.
Ωστόσο, μπορεί να αποδειχθούν καταστρεπτικοί. Προς το παρόν, η ευρωπαϊκή
οικονομία εξακολουθεί να κινείται με ρυθμούς ανάπτυξης στα όρια της ύφεσης.
Ωστόσο, αυτές οι εκτιμήσεις μπορεί να είναι πολύ αισιόδοξες και ίσως σταδιακά
καταλήξουν σε μια ύφεση της ευρωπαϊκής οικονομίας, καθώς η ύφεση της
αμερικανικής οικονομίας θα παρασύρει και τον υπόλοιπο κόσμο. Οι αναδυόμενες
αγορές είναι το τρίτο αδύνατο σημείο. Οι οικονομίες της Λατινικής Αμερικής
βρίσκονται σε ύφεση. Αναμένεται χρεοκοπία της Αργεντινής. Στη Βραζιλία, η
οποία βρίσκεται σε χρονιά εκλογών, υπάρχει ύφεση και προβλήματα χρεών συναφή
με αυτά της Αργεντινής. Η μεξικανική οικονομία οδεύει προς ύφεση. Η παγκόσμια
οικονομία δεν είναι σε θέση να βοηθήσει τις οικονομίες της Λατινικής Αμερικής
να ανακάμψουν. Στην πραγματικότητα, οι μεγάλες οικονομίες της Λατινικής
Αμερικής μοιάζουν με ένα μεγάλο ποτάμι, στο οποίο η στάθμη του νερού έχει
πέσει τόσο χαμηλά, που όλα τα άχρηστα αντικείμενα έχουν εμφανιστεί στην
επιφάνεια. Το ίδιο ισχύει και για τις ασιατικές οικονομίες, όπου η έλλειψη
εξαγωγών και μεταρρυθμίσεων έχει περικόψει στο μισό τους ρυθμούς οικονομικής
ανάπτυξης.
Σενάριο ανάκαμψης
Αφού υπάρχουν τόσο σημαντικά οικονομικά προβλήματα σε όλον τον κόσμο, ποιος
είναι ο λόγος για τον οποίο θα πρέπει να αισιοδοξούμε; Γιατί θα πρέπει να
πιστεύουμε ότι διανύουμε μια ομαλή ύφεση και πως πρέπει να περιμένουμε μια
ανάκαμψη σύντομα; Ο σημαντικότερος λόγος γι’ αυτό είναι ότι στις Ηνωμένες
Πολιτείες δεν υπάρχει κάποιο άλλο σοβαρό πρόβλημα, πέρα από την επιδείνωση της
καταναλωτικής και επιχειρηματικής εμπιστοσύνης, η οποία μπορεί να βελτιωθεί
σύντομα. Ύστερα από αυτό, τα οφέλη από τη νομισματική και δημοσιονομική
χαλάρωση θα κάνουν την εμφάνισή τους. Το ίδιο συνέβη και στις τελευταίες δέκα
περιπτώσεις ύφεσης. Και αυτή η ύφεση δεν διαφέρει από τις προηγούμενες.
Απεναντίας, είναι περισσότερο ήπια. Μόλις η αμερικανική οικονομία εξέλθει από
την ύφεση, τονώνοντας και την ευρωπαϊκή οικονομία, θα έχουν δημιουργηθεί οι
προϋποθέσεις για μια λελογισμένη ανάκαμψη των παγκόσμιων ρυθμών ανάπτυξης.
Ωστόσο, δεν υπάρχουν πιθανότητες για μια αναπτυξιακή έκρηξη, καθώς οι
παγκόσμιοι ρυθμοί ανάπτυξης θα ανέλθουν σταδιακά στο 3% έως 3,5% χαμηλότερα
δηλαδή από τον ετήσιο μέσο όρο των τελευταίων δεκαετιών. Έτσι, το
απογοητευτικό στοιχείο για το μέλλον δεν είναι η απουσία μιας ανάκαμψης, αλλά
οι χαμηλοί ρυθμοί οικονομικής ανάπτυξης που θα επικρατήσουν. Όλα αυτά, ωστόσο,
μπορούν να αποδειχθούν λανθασμένα. Αν η παγκόσμια καταναλωτική και
επιχειρηματική εμπιστοσύνη δεν ανακάμψει, το παγκόσμιο οικονομικό προϊόν θα
μείνει στάσιμο. Αυτό συνέβη το 1982, όταν η παγκόσμια ανάπτυξη μειώθηκε στο
0,6%. Αυτό απέχει πολύ από μια παγκόσμια οικονομική κρίση, αλλά θα σημάνει την
εμφάνιση μαζικών προβλημάτων ανεργίας και χρεοκοπιών σε όλον τον κόσμο. Σε
αυτό το σημείο, η βασική πρόβλεψη θα πρέπει να είναι μια ανάκαμψη το αργότερο
έως τα μέσα του επόμενου χρόνου. Στο μεταξύ, τα μάτια όλων πρέπει να
παρακολουθούν την καταναλωτική και επιχειρηματική εμπιστοσύνη και την Ιαπωνία,
καθώς αποτελούν τους δύο βασικούς παράγοντες κινδύνου που μπορούν να
διαψεύσουν το σενάριο ανάκαμψης.
Project Syndicate, Οκτώβριος 2001.
Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης
Google news
