ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μετά το συνέδριο

Εάν παρατηρήσει κανείς την ιστορική διαδρομή του ΠΑΣΟΚ αντιλαμβάνεται
αμέσως ότι η μοναδική θέση που κατέχει αυτό το κόμμα στο πολιτικό μας σύστημα
δεν οφείλεται ­ σε τελική ανάλυση ­ ούτε στις «επικοινωνιακές στρατηγικές»
του, ούτε στη χρήση (ακριβέστερα: κατάχρηση) «έξυπνων» κινήσεων τακτικής (οι
οποίες συχνά ήταν ιδιαίτερα αποδοτικές), ούτε στη «διαπλοκή» του με ισχυρά
συμφέροντα (διαπλοκή που σήμερα υπερβαίνει τις δυνατότητες και των πιο αστικών
από τα αστικά κόμματα της Δ. Ευρώπης).

Αντιθέτως, οφείλεται στις ισχυρές αιχμές, τον συμπαγή χαρακτήρα και τη
διακριτή φυσιογνωμία της πολιτικής του ατζέντας κατά την περίοδο 1981-85 ή την
περίοδο 1996-2000. Το ΠΑΣΟΚ του 1981, όπως και το ΠΑΣΟΚ του 1996, δημιούργησε
την πεποίθηση ότι εκπροσωπεί ένα νέο πολιτικό κύκλο. Ο Α. Παπανδρέου και ο Κ.
Σημίτης, ο καθένας με διαφορετικό τρόπο, έπεισαν ότι εισάγουν τη χώρα σε μια
νέα εποχή. Προσέδωσαν μια «προοπτική συνόλου» σε παλαιές και νέες αντιθέσεις,
εφηύραν νέα μοτίβα, νέα «νοήματα» και νέα «διακυβεύματα», επέβαλαν τη «δική
τους» ερμηνεία του δημοσίου συμφέροντος, και στη βάση όλων αυτών κέρδισαν την
πρωτοκαθεδρία στη μάχη επικράτησης που είναι η πολιτική μάχη. Κάτι αντίστοιχο
είχαν ­ επίσης ­ πετύχει ο Γ. Παπανδρέου στη δεκαετία του ’60 και ο Κ.
Καραμανλής στη δεκαετία του ’70. Αυτό ακριβώς δεν έχει επιτύχει η σημερινή
ηγεσία της Ν.Δ. ή η σημερινή αντιπολίτευση στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ, οι οποίες
παραμένουν φορείς ενός ασθενούς και αμφιλεγόμενου πολιτικού μηνύματος, μιας
πολιτικής ατζέντας χωρίς ισχυρές αιχμές και καθαρό «κεντράρισμα».

Σήμερα, ωστόσο, ο πολιτικός κύκλος που άνοιξε το 1996, και που είχε ως
κορύφωση την ένταξη στην ΟΝΕ και την εκλογική νίκη του 2000, έχει σε μεγάλο
βαθμό «κλείσει». Η εμμονή στο θέμα της Ευρώπης (η «πραγματική σύγκλιση») δεν
μπορεί πλέον να είναι το κεντρικό όπλο του κυβερνώντος κόμματος ή, πάντως, δεν
μπορεί να είναι με τον τρόπο που ήταν τα τελευταία χρόνια. Το θέμα «Ευρώπη»,
θέμα συναίνεσης και προτεραιότητας κατά τον προηγούμενο κύκλο, δεν μπορεί να
αποτελέσει ­ ως προέκταση της προηγούμενης φάσης ­ τη θεμέλιο της νέας
ατζέντας του ΠΑΣΟΚ. Σήμερα, κατά καθόλου παράδοξο τρόπο, η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ
μοιράζεται την ίδια παγίδα στην οποία έχει εισέλθει προ πολλού η εσωκομματική
της αντιπολίτευση αλλά και η Ν.Δ.: στερείται ενός κεντρικού πολιτικού στόχου,
ενός ισχυρού και μη αμφιλεγόμενου μηνύματος που θα δημιουργούσε την πεποίθηση
ότι η χώρα εισέρχεται σε ένα νέο πολιτικό κύκλο. Αν προστεθεί σε αυτό ο
κορεσμός και η φθορά από τη μακρόχρονη παραμονή στην εξουσία, είναι εύκολο να
κατανοήσει κανείς το προβάδισμα που έχει η Ν.Δ.

Το συνέδριο (η προκήρυξη, η διεξαγωγή, τα αποτελέσματά του) υπήρξε ένα
παράδειγμα επιτυχημένης επιτελικής κίνησης με στόχο την ανάληψη εκ νέου της
πρωτοβουλίας υπό την ηγεσία Σημίτη (απέναντι στην εσωκομματική και τη θεσμική
– κοινοβουλευτική αντιπολίτευση). Το συνέδριο (της συγκυρίας του πολέμου
βοηθούσης) επιτέλεσε σε απόλυτο σχεδόν βαθμό τον ρόλο του. Δεν προσέφερε όμως
απάντηση στο βασικό ερώτημα που απασχολεί (ακριβέστερα: που θα έπρεπε να
απασχολεί) την ηγεσία Σημίτη. Ποιο είναι το διακύβευμα, ποιος ο μεγάλος στόχος
(ή οι μεγάλοι στόχοι), ποια η νέα ατζέντα ­ ποιο τελικά το ιστορικό βάθος ­
της εν εξελίξει κυβερνητικής θητείας του ΠΑΣΟΚ;

Ένα κόμμα με μακρόχρονη παραμονή στην εξουσία έχει τις πιθανότητες εναντίον
του. Για να κερδίσει τις επόμενες εκλογές πρέπει να δημιουργήσει την πεποίθηση
ότι «κάτι σπουδαίο» επιτελείται στη χώρα. Αυτό το «σπουδαίο» δίνει προοπτική
στα κομματικά συνέδρια, στα ΚΠΣ, στα νέα αεροδρόμια, στις πολιτικές
σταθεροποίησης, στην ανάπτυξη των επιχειρήσεων, ακόμη και στη διαπλοκή. Χωρίς
αυτό το «σπουδαίο», τα κομματικά συνέδρια μοιάζουν με ξεκαθάρισμα λογαριασμών,
η ανάπτυξη των επιχειρήσεων γίνεται κρατικός νεποτισμός, οι πολιτικές
σταθεροποίησης γίνονται πολιτικές πλουτισμού των λίγων, τα ΚΠΣ βιτρίνα χωρίς
αντίκρυσμα. Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται σε μια μεγάλη καμπή. Το τέλος του «πρώτου
κύκλου» του εκσυγχρονισμού έχει δημιουργήσει ένα μεγάλο κενό. Αν στο κενό αυτό
δεν απαντήσει το ίδιο, θα απαντήσει ο πολιτικός ανταγωνισμός. Αυτός είναι ο
πιο παλαιός και πιο έγκυρος νόμος της πολιτικής.

Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής
Επιστήμης και Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.