Οι χιμπαντζήδες στη… σύνταξη

Είχαν την… ατυχία να μας μοιάζουν, και μάλιστα πολύ. Κι έτσι τέθηκαν από
νωρίς στην υπηρεσία της Ιατρικής, δοκιμάζοντας καινούργια φάρμακα, νέες
θεραπείες και, τα τελευταία χρόνια, προσφέροντας μοσχεύματα για χειρουργικές
επεμβάσεις σε ανθρώπους.

Οι χιμπαντζήδες, οι πρώτοι που συμμετείχαν στα διαστημικά προγράμματα της
NASA, ενισχύοντας τις αρχικές γνώσεις για το πώς ένα διαστημικό ταξίδι
επηρεάζει τον ανθρώπινο οργανισμό, τώρα «συνταξιοδοτούνται» ­ μπορούν πια να
ζήσουν στην ησυχία τους.

Σήμερα, οι χιμπαντζήδες… πιάνουν πολύ χώρο στα εργαστήρια, κοστίζουν
πανάκριβα (μερικά εκατομμύρια δραχμές) και ­ επιπλέον ­ έχουν με το μέρος τους
δεκάδες περιβαλλοντικές οργανώσεις. Είναι είδος που κινδυνεύει να εξαφανισθεί,
προστατεύεται από τις διεθνείς συμβάσεις για τη διαφύλαξη της άγριας ζωής στον
πλανήτη και είναι παράνομο να αιχμαλωτίζονται.

Προτάσεις… απόσυρσης

Στην Ελλάδα δεν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ για πειράματα, κυρίως λόγω του υψηλού
κόστους αλλά και το είδος των πειραμάτων που διεξήγοντο στη χώρα μας, τις
περασμένες δεκαετίες. Στην Ολλανδία, τη μοναδική ευρωπαϊκή χώρα όπου οι
χιμπαντζήδες χρησιμοποιούνται ακόμη ως πειραματόζωα, αποφασίστηκε πρόσφατα η
πρακτική αυτή να σταματήσει. Όπως αναφέρει δημοσίευμα της βρετανικής
εφημερίδας «The Times», οι σύμβουλοι της ολλανδικής κυβέρνησης σε επιστημονικά
θέματα ήταν εκείνοι που πρότειναν να σταματήσουν τα πειράματα σε ­ περίπου 100
­ χιμπαντζήδες, τα οποία γίνονται στο Βιοϊατρικό Ερευνητικό Κέντρο της πόλης
Rijswijk. Η ομάδα των ειδικών πρότεινε τα ζώα αυτά να… βγουν στη σύνταξη και
να οδηγηθούν είτε σε κάποιο καταφύγιο άγριων ζώων είτε σε κάποιο ζωολογικό
κήπο. Την ίδια άποψη εξέφρασε και η Βασιλική Ακαδημία Επιστημών και Τεχνών της
χώρας, η οποία μάλιστα διευκρίνισε πως τα προγράμματα του Κέντρου στα οποία
χρησιμοποιούνται χιμπαντζήδες, ολοκληρώνονται πια και η στιγμή είναι ιδανική
για να σταματήσουν.

Σε ποντίκια

Οι χιμπαντζήδες «συνταξιοδοτούνται» και μπορούν πια να ζήσουν στην ησυχία τους

Εξάλλου, τόνισαν οι ίδιοι σύμβουλοι, αντίστοιχες έρευνες γίνονται σε Κέντρα
της Αμερικής και σε αρκετά ακόμη στην Αυστραλία. Η Ευρώπη μπορεί να σταματήσει
τα πειράματα σε χιμπαντζήδες, χωρίς επιστημονικό κόστος, μιας και η γενετική
μηχανική δίνει πια τη δυνατότητα στους ερευνητές να επεμβαίνουν σε
εργαστηριακά ποντίκια, κάνοντάς τα να μιμούνται ανθρώπινες ασθένειες. Ακόμη
και η αξία των χιμπαντζήδων για τις ξένες μεταμοσχεύσεις (τις μεταμοσχεύσεις
από άλλο ζώο στον άνθρωπο) τείνει να εκλείψει, χάρη στα διαγονιδιακά
μοσχεύματα.

Όπως εξηγεί ο κ. Ιωάννης Παπαδημητρίου, καθηγητής Χειρουργικής και πρόεδρος
της Ελληνικής Εταιρείας Μεταμοσχεύσεων, «για αρκετό καιρό οι χιμπαντζήδες
εχρησιμοποιούντο στις ξένες μεταμοσχεύσεις, λόγω της βιολογικής συγγένειας που
έχουν με τους ανθρώπους. Μέχρι σήμερα έχουν γίνει 3 ή 4 μεταμοσχεύσεις
(ήπατος, νεφρού, καρδιάς) με μόσχευμα από χιμπαντζή. Χρησιμοποιούμε και τους
χοίρους για τον ίδιο σκοπό, το πρόβλημα όμως ήταν πως ο χοίρος ανήκει στην
αλυσίδα διατροφής και αναπτύσσει αντισώματα, με αποτέλεσμα ο ανθρώπινος
οργανισμός να απορρίπτει το μόσχευμα. Με την εξέλιξη της γενετικής μηχανικής
και τα διαγονιδιακά μοσχεύματα, δεν έχουμε πια την ανάγκη των χιμπαντζήδων. Με
τη γενετική μηχανική μπρούμε και παρεμβαίνουμε στα κύτταρα των μοσχευμάτων από
χοίρο, τα κάνουμε να μοιάζουν περισσότερο με ανθρώπινα κύτταρα, μειώνοντας
έτσι ή εξαλείφοντας τις πιθανότητες απόρριψής τους».

Εξακολουθούν ακόμα να τους αιχμαλωτίζουν

Ο πιο στενός συγγενής του δεν είναι ούτε ο ουραγκοτάγκος, ούτε ο γορίλλας.
Είναι ο άνθρωπος. Το 1,4% του ανθρώπινου DNA είναι όμοιο με των χιμπαντζήδων
και γι’ αυτό οι χιμπαντζήδες χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες σε ιατρικά
πειράματα. Πριν αρχίσουν τα πειράματα αυτά, οι χιμπαντζήδες υπολογίζεται πως
ζούσαν στην Κεντρική και τη Δυτική Αφρική, σε έκταση ισοδύναμη με αυτή των
ΗΠΑ. Όταν άρχισαν να εξάγονται σε χώρες – πελάτες, ο πληθυσμός τους μειώθηκε
τραγικά. Σήμερα οι ειδικοί γνωρίζουν πως οι χιμπαντζήδες που βρίσκονται στα
εργαστήρια της Ευρώπης, προέρχονται από το Κονγκό και το Ζαΐρ (από λαθροθηρία
στις περισσότερες περιπτώσεις) κι εκείνοι που βρίσκονται στις ΗΠΑ προέρχονται
από τη Λιβερία και τη Σιέρα Λεόνε.

Στις περιοχές όπου ζούσαν κάποτε κατά εκατοντάδες, σήμερα μετά βίας βρίσκει
κανείς τρεις χιμπαντζήδες σε ένα τετραγωνικό χιλιόμετρο. Παρά τις απαγορεύσεις
και τις συνθήκες για την προστασία του περιβάλλοντος που τους προστατεύουν,
εξακολουθούν ακόμη σήμερα να αιχμαλωτίζονται και να πωλούνται είτε σε
ζωολογικούς κήπους είτε σε ερευνητικά εργαστήρια, έναντι αδρότατης αμοιβής.

Έτσι, ενώ πριν από 50 χρόνια θα πρέπει να υπήρχαν ένα εκατομμύριο χιμπαντζήδες
σε διάφορες περιοχές της Αφρικής, σήμερα ο πληθυσμός τους υπολογίζεται σε
150.000, γι΄αυτό και έχουν χαρακτηριστεί «είδος υπό εξαφάνιση».

Στις ΗΠΑ υπάρχουν περίπου 2.400 χιμπαντζήδες ­ οι περισσότεροι από αυτούς
(περίπου 1.700), σε ερευνητικά εργαστήρια, όπου χρησιμοποιούνται ως
πειραματόζωα για βιοϊατρικές δοκιμές. Άλλοι 500 χιμπαντζήδες ζουν σε
ζωολογικούς κήπους και περίπου 200 χρησιμοποιούνται σε τσίρκα και σε διάφορα
σόου. Όταν είναι ελεύθεροι στη φύση, οι χιμπαντζήδες σχηματίζουν ομάδες των 15
έως και 120 ατόμων και ζουν για περισσότερα από 50 χρόνια. Επικοινωνούν μεταξύ
τους σε μια πολύ ιδιαίτερη γλώσσα, ενώ έχει αποδειχθεί πως νοιώθουν ­ όπως και
οι άνθρωποι ­ συναισθήματα χαράς, θυμού, λύπης, ευχαρίστησης, βαριεστιμάρας,
κατάθλιψης, τα οποία και εκφράζουν αγγίζοντας ο ένας τον άλλον, επικοινωνώντας
με ήχους, αλλά και κινήσεις του σώματος.