«Ο πανικός είναι πιο επικίνδυνος»

Ρίο ντε Τζανέιρο, Βραζιλία. Υπάλληλος αεροδρομίου φορώντας προστατευτική μάσκα και γάντια, πραγματοποιεί έρευνα σε «ύποπτα» πακέτα

«Ο πανικός είναι πιο επικίνδυνος από τον άνθρακα. Και οι επιστολές με άνθρακα
έχουν στόχο να πανικοβάλλουν και όχι να σκοτώσουν ανθρώπους», λέει μιλώντας
στα «ΝΕΑ» ο Μπέντζαμιν Τσερκάσκι, καθηγητής Ιατρικής και διευθυντής στα
εργαστήρια του Κεντρικού Ινστιτούτου Επιδημιολογίας της Ρωσίας, μιας χώρας που
γνωρίζει καλά το βακτήριο του άνθρακα και τα «αντίδοτα» από την εποχή του
Ψυχρού Πολέμου.

Αυτό αποδεικνύεται, σύμφωνα με τον κ. Τσεκάρσκι, «από το γεγονός ότι επέλεξαν
αυτό τον τρόπο για να προκαλέσουν μόλυνση από άνθρακα. Το να στέλνεις άνθρακα
μέσω επιστολών δεν είναι η κατάλληλη μέθοδος για να χρησιμοποιείς ένα τέτοιο
όπλο αν θέλεις να προκαλέσεις ζημιά». Όσο για το γιατί επελέγη το βακτήριο του
άνθρακα ανάμεσα στην πληθώρα ιών που προσφέρονται για τη διεξαγωγή βιολογικού
πολέμου, είναι επειδή «είναι πολύ εύκολο να βρει κανείς άνθρακα και μάλιστα
χωρίς να πληρώσει. Χώρες όπως το Αφγανιστάν και το Πακιστάν διαθέτουν άφθονο,
αλλά μπορεί κανείς να το βρει κι από ένα ζώο».

Επιπλέον, η χρήση του άνθρακα με τέτοιο τρόπο, όπως λέει ο κ. Τσερκάσκι, μέλος
της Ρωσικής Ακαδημίας Ιατρικών Επιστημών, «δεν απαιτεί την ανάπτυξη ενός
όπλου, κάτι που θα σήμαινε ειδικά εξοπλισμένα εργαστήρια και ιδιαίτερα
ειδικευμένο προσωπικό». Ο ίδιος πιστεύει ότι τα κρούσματα της ασθένειας που
σημειώθηκαν στις ΗΠΑ «προέρχονται από τυπικό αμερικανικό βακτήριο, το οποίο
ανεπτύχθη στις ΗΠΑ, όπως δείχνουν οι μέχρι στιγμής γενετικές έρευνες».

Πάντως, η χώρα που ανέπτυξε βακτήρια άνθρακα και άλλων ιών κατά την
ψυχροπολεμική περίοδο για να τα χρησιμοποιήσει εναντίον των Αμερικανών, τώρα
προσφέρει τη βοήθειά της αφού ο Ρώσος υπουργός Υγείας δήλωσε ότι η χώρα του
είναι έτοιμη όχι μόνο να αντιμετωπίσει ένα πιθανό ξέσπασμα του ιού στη Ρωσία,
αλλά και να βοηθήσει τις ΗΠΑ προσφέροντας εμβόλια και όλη την τεχνογνωσία που
έχει πάνω στο θέμα.

«Έχουμε αποτελεσματικά αντιβιοτικά και έχουμε αναπτύξει τα δικά μας εμβόλια»,
λέει ο κ. Τσερκάσκι. Όσο για το αν είναι πιο αποτελεσματικά από τα αντίστοιχα
των Αμερικανών, «είναι απλώς διαφορετικά. Οι Αμερικανοί έχουν χημικά εμβόλια,
ενώ εμείς εμβόλια από ζώντες οργανισμούς. Δεν θα σας μιλήσω για την
αποτελεσματικότητα, αλλά το δικό μας εμβόλιο γίνεται μόνο μία φορά τον χρόνο
σε αντίθεση με το αμερικανικό που γίνεται πιο συχνά».

Ανύπαρκτος ο μηχανισμός ελέγχου

Άνθρακα δεν μπορεί να αγοράσει κανείς στο φαρμακείο. Με θράσος, χρήματα και
μια σχετική πληροφόρηση ­ τα μίνιμουμ προσόντα, δηλαδή, για έναν τρομοκράτη
που σέβεται τον εαυτό του ­ υπάρχουν αρκετές πηγές απ’ όπου μπορεί να
προμηθευτεί κανείς βιολογικά όπλα. Και παρά το ότι 144 χώρες έχουν υπογράψει
από το 1972 τη Διεθνή Σύμβαση που απαγορεύει την παραγωγή τους, δεν έχει
δημιουργηθεί ακόμα ο απαραίτητος μηχανισμός ελέγχου. Η ειρωνεία της ιστορίας
είναι ότι η Ουάσιγκτον μπλοκάρει την υπογραφή του σχετικού πρωτοκόλλου.

Το 1995, ο ακροδεξιός Λάρι Χάρις από το Οχάιο παραποίησε το λογότυπο ενός
πανεπιστημιακού εργαστηρίου και παρήγγειλε τρεις αμπούλες με ιό χολέρας στο
αμερικανικό ινστιτούτο μικροοργανισμών (American Type Culture Collection). Ο
Χάρις θα είχε παραλάβει τις αμπούλες αν δεν είχε τηλεφωνήσει δύο εβδομάδες
αργότερα να ρωτήσει τι γίνεται με την παραγγελία. Αυτό προκάλεσε υποψίες στους
συνεργάτες του ινστιτούτου. Αν ο Χάρις ήταν ειδικός επιστήμονας θα γνώριζε ότι
έπρεπε να περιμένει τέσσερις εβδομάδες για την παράδοση.

Τα πράγματα δεν είναι πια τόσο εύκολα. Με νόμο που ψηφίστηκε το 1996 στις ΗΠΑ,
προϋπόθεση για την εκτέλεση τέτοιων παραγγελιών είναι η διακρίβωση στοιχείων.
Ωστόσο τρομοκράτες με γνώσεις βιολογίας μπορούν να στήσουν χωρίς πρόβλημα
ολόκληρα εργαστήρια για να απομονώσουν και να επεξεργαστούν θανατηφόρα
βακτηρίδια, τα οποία υπάρχουν στη φύση.

Βιολογικά όπλα μπορεί κανείς να προμηθευτεί και από την αγορά. Από τα
αποθέματα της πρώην ΕΣΣΔ, π.χ., που διακινούνται λαθραία μέχρι την παραγωγή
του Ιράκ. Η Βαγδάτη παρήγαγε τη δεκαετία του ’90 8,5 τόνους άνθρακα, σύμφωνα
με στοιχεία που έδωσε η κυβέρνηση του Σαντάμ στον ΟΗΕ.

Η παραγωγή και η διακίνηση βιολογικών όπλων διευκολύνονται από την απουσία
αποτελεσματικού μηχανισμού ελέγχου. Η υπογραφή της σύμβασης δεν εμπόδισε την
πρώην ΕΣΣΔ να υλοποιήσει το μεγαλύτερο πρόγραμμα παραγωγής βιολογικών όπλων
μετά το 1972. Όπως υπενθυμίζει ο ευρωβουλευτής Μιχάλης Παπαγιαννάκης με
ερώτησή του προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το 1996, στη Γενεύη, η Δ’ Διάσκεψη
Επανεξέτασης των κρατών-μελών της σύμβασης συμφώνησε στη δημιουργία ενός
νομικώς δεσμευτικού οργάνου. Συστήθηκε μάλιστα ομάδα ad hoc για τη
διαπραγμάτευση ενός σχετικού πρωτοκόλλου με χρονοδιάγραμμα μέχρι την έναρξη
της Ε’ Διάσκεψης Επανεξέτασης (19 Νοεμβρίου 2001). Η προσπάθεια αυτή κόλλησε
όμως στην αντίδραση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Στις 26 Ιουλίου του 2001, στη Γενεύη, οι ΗΠΑ απέρριψαν το προσχέδιο ενός
δεσμευτικού πρωτοκόλλου αν και, όπως επισημαίνεται στην ερώτηση, ήταν η ίδια η
Ουάσιγκτον που ξεκίνησε αυτήν την προσπάθεια αμέσως μετά τον Πόλεμο του
Κόλπου. Ο αμερικανός πρέσβης μάλιστα δήλωσε ότι το κόστος εφαρμογής του
πρωτοκόλλου θα ξεπερνούσε κατά πολύ την ωφέλειά του. Σύμφωνα με εκτιμήσεις
ευρωπαϊκών διπλωματικών πηγών, οι Αμερικανοί, λόγω αλαζονείας, απεχθάνονται
τις δεσμεύσεις που εκπορεύονται από διεθνείς συμβάσεις. Ήθελαν, επίσης, να
προστατεύσουν τη φαρμακευτική τους βιομηχανία από την κατασκοπεία και να
κρατήσουν μυστικό το πρόγραμμα εμβολιασμού των στρατιωτών τους. Έπειτα από 13
κρούσματα άνθρακα στη χώρα τους, μάλλον θα πρέπει να αναθεωρήσουν τη στάση τους.