ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Αφγανιστάν, ένα «αντι-έθνος»

Ένα μεθοριακό σκαλοπάτι όπου συναντώνται τρεις μεγάλες γεωγραφικές σφαίρες:
αυτό είναι ­ ή μάλλον ήταν ­ το Αφγανιστάν.

Θα μπορούσαν να εξαπολύσουν την επιχείρηση «Αιωνία Ειρήνη». Αμήν (του Αλτάν, από τη «Ρεπούμπλικα»)

Κεντρική Ασία, ινδικός κόσμος, Μέση Ανατολή. Τρεις μεγάλες ενότητες που
υπερβαίνουν τα πολιτικά σύνορα, αλλά που βρίσκονται όλες στο εσωτερικό του
Αφγανιστάν. Ο Βορράς, που θα μπορούσε να αποκληθεί αφγανικό Τουρκεστάν, ανήκει
στην Κεντρική Ασία. Η Ανατολή αποτελεί τον προθάλαμο της Ινδίας. Και η Δύση
έχει έντονο ιρανικό χαρακτήρα, άρα είναι μέρος της Μέσης Ανατολής. Αυτές οι
κατηγορίες αντανακλώνται στον τρόπο ζωής, στη μουσική, στο φαγητό: μπορεί να
καταναλώνεται ρύζι σε όλη τη χώρα, αλλά στον Βορρά είναι δημοφιλή και τα πιάτα
με βάση τα μακαρόνια, όπως τα ραβιόλια.

Ο Ντανιέλ Μπαλλάν ξέρει για τι μιλάει. Ο 58χρονος αυτός γεωγράφος, που
διδάσκει «περιφερειακή γεωγραφία του μουσουλμανικού κόσμου» στο Παρίσι, έχει
μείνει στο Αφγανιστάν έξι χρόνια και έχει δουλέψει πολύ με τις αγροτικές
κοινότητες. Αυτές οι κοινότητες, λέει στη Λιμπερασιόν, αποτελούν στην
πραγματικότητα μικροκύτταρα που έχουν συγκροτηθεί πολιτιστικά, αλλά και
πολιτικά, γύρω από έναν ηγέτη. Η κεντρική εξουσία είναι κάτι πολύ μακρινό γι’
αυτούς, δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι στην καθημερινή γλώσσα οι λέξεις
«Καμπούλ» και «Αφγανιστάν» είναι συνώνυμες. Στα τέλη της δεκαετίας του ’70, το
νέο κομμουνιστικό καθεστώς προσπάθησε να παρέμβει στην καθημερινή ζωή αυτών
των μικρών κυττάρων, στέλνοντας νεαρούς και επηρμένους αστούς μαρξιστικής
ιδεολογίας για να τους «επιμορφώσουν». Κάπως έτσι ξεκίνησαν οι τοπικές
εξεγέρσεις, που όταν γενικεύτηκαν οδήγησαν στην επέμβαση του Κόκκινου Στρατού.

Αυτό το «αντι-έθνος», που βρέθηκε να συνιστά κράτος περίπου από ιστορικό
ατύχημα, δεν ανέπτυξε ποτέ εθνική ταυτότητα. Ούτε στους πολέμους: ενιαίο
μέτωπο του Αφγανιστάν εναντίον κάποιου αντιπάλου δεν υπήρξε ποτέ. Απέναντι
στον σοβιετικό στρατό, ένα μέρος του πληθυσμού ήταν αντίθετο, ένα άλλο μέρος
όμως επωφελούνταν από την κατάσταση. Ορισμένες αγροτικές κοινότητες
λειτουργούσαν πολύ καλά κάτω από το κομμουνιστικό καθεστώς, χωρίς να παίρνουν
τα όπλα. Λένε πολλοί ότι το Αφγανιστάν απέκρουε πάντα τους εισβολείς του, αλλά
αυτό είναι αλήθεια για ορισμένες μόνο κοινότητες, και πρώτα απ’ όλα για τους
Παστούν. Δεν σημειώθηκε ποτέ μια γενική ανάφλεξη, ούτε κατά των Άγγλων τον 19ο
αιώνα, ούτε κατά των Ρώσων τον 20ό αιώνα. Όπως δεν θα σημειωθεί και τώρα,
απέναντι στη χερσαία επίθεση των Αμερικανών.

Όσο για το υπόγειο σύστημα άρδευσης, που ανησυχεί τους Αμερικανούς
στρατιωτικούς, ο Μπαλλάν διευκρινίζει ότι πρόκειται για σήραγγες ύψους ενός
μέτρου και μήκους ώς και επτά χιλιομέτρων, που βρίσκονται στην Καμπούλ και
στην Κανταχάρ. Οι Αφγανοί τις χρησιμοποιούσαν στη διάρκεια του ρωσοαφγανικού
πολέμου για να κρύβονται ή να προστατεύονται από τους βομβαρδισμούς. Ένας
άνθρωπος μπορεί να μετακινηθεί εκεί μέσα, αλλά δεν είναι εύκολο. Άλλωστε δεν
πρόκειται για ολοκληρωμένο δίκτυο. Για να χρησιμοποιηθούν για άλλους σκοπούς,
οι σήραγγες πρέπει να επεκταθούν και να συνδεθούν μεταξύ τους, πράγμα μάλλον
δύσκολο στις σημερινές συνθήκες.