Έρχονται και ανεμοστρόβιλοι

Σε λίγες ημέρες μπαίνουμε στον Νοέμβριο και μαζί στην περίοδο των
ανεμοστρόβιλων. Παρ’ όλο που οι περισσότεροι Έλληνες έχουν δει ανεμοστρόβιλους
μόνο σε ταινίες ή ειδήσεις, το φαινόμενο παρατηρείται και στη χώρα μας. Δεν
είναι βέβαια τόσο συχνό και έντονο όσο στις Ηνωμένες Πολιτείες ή άλλα μέρη,
αλλά δεν παύει να είναι ένα ακραίο καιρικό φαινόμενο το οποίο παρακολουθείται
από τους επιστήμονες.

Όσο και αν ακούγεται περίεργο οι ανεμοστρόβιλοι χτυπούν και την Ελλάδα. Σε λίγες ημέρες, μάλιστα, μπαίνουμε σε έναν από τους «αγαπημένους» τους μήνες, καθώς τον Νοέμβριο παρουσιάζονται τέτοια φαινόμενα στη Δυτική και τη Κεντρική Ελλάδα. Οι ισχυρότεροι, βέβαια, ανεμοστρόβιλοι εμφανίζονται στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου οι καταστροφές είναι συχνά πολύ μεγάλες. Στις δύο φωτογραφίες από τις ΗΠΑ φαίνεται αριστερά ο ανεμοστρόβιλος και δεξιά τα αποτελέσματά του

Οι περιοχές που προτιμούν οι σίφωνες, εντοπίζονται στην Κεντρική Μακεδονία και
τη Δυτική Ελλάδα, συνήθως κοντά στα παράλια. Στην Κέρκυρα μάλιστα, έχει
σημειωθεί ο ισχυρότερος σίφωνας τα τελευταία δύο χρόνια. Εκεί, η καταιγίδα
αυτή ονομάζεται ρούφουλας, λέξη που σωστά αποδίδει το χαρακτηριστικό του
έντονα περιστρεφόμενου αέρα, ανάλογα με την έντασή του, να ρουφάει ανυψώνοντας
και μεταφέροντας μακριά διάφορα αντικείμενα, από ελαφριά σκουπίδια μέχρι βαριά
υπόστεγα και αυτοκίνητα.

«Κυνηγός»

«Κυνηγός ανεμοστρόβιλων ­ κατά το χολιγουντιανό «Twister» ­ στην Ελλάδα είναι
ο δρ Μιχάλης Σιούτας, μετεωρολόγος, ειδικός σε ακραία καιρικά φαινόμενα και
αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον Ευρωπαϊκό Ερευνητικό Οργανισμό Ανεμοστρόβιλων
και Καταιγίδων (TORRO). Η χώρα μας δεν βρίσκεται στον κατάλογο με τις πιο
επικίνδυνες περιοχές, όμως η μορφολογία του εδάφους βοηθάει στον σχηματισμό
των ανεμοστρόβιλων. «Από τη μία, η συχνή εναλλαγή ξηράς και θάλασσας ευνοεί τη
δημιουργία τους, ταυτόχρονα όμως η κατανομή των ορεινών όγκων στα ενδότερα της
χώρας σε σχετικά μικρή απόσταση από τις ακτές, ενδεχομένως περιορίζει την
ανάπτυξη ισχυρών και βίαιων φαινομένων, μειώνοντας την ένταση και έκτασή
τους».

Ο βαθμός επικινδυνότητας

Οι ανεμοστρόβιλοι όμως είναι ένα φαινόμενο που λόγω της μορφής και της
περιορισμένης χρονικής διάρκειας, δύσκολα αναγνωρίζεται και παρατηρείται. Για
αυτόν τον λόγο, ο κ. Σιούτας επισημαίνει ότι το δείγμα παρατηρήσεων στον
ελληνικό χώρο είναι ελλειπές και πρέπει αρχικά να γίνει συστηματική καταγραφή
του φαινομένου. «Πρέπει να μελετηθούν η εκτίμηση της συχνότητας εμφάνισης, η
εποχική και περιοχική κατανομή του φαινομένου, η μελέτη των ιδιαίτερων
χαρακτηριστικών του για τον ελληνικό χώρο, η διερεύνηση των μετεωρολογικών
συνθηκών που το ευνοούν, ώστε να προκύψουν ασφαλέστερα κλιματολογικά
χαρακτηριστικά και να αξιολογηθεί ο βαθμός επικινδυνότητας για τις διάφορες
περιοχές της Ελλάδας».

Οι αναφορές στη βιβλιογραφία είναι ελάχιστες, αναφέροντας θαλάσσιους σίφωνες
στις Πρέσπες, το Άγιον Όρος και το Σούνιο, και έντονους κονιορτοστρόβιλους
στην Κεντρική Μακεδονία, που έφθασαν τα 500 μέτρα ύψος. Η καταγραφή τους τα
δύο τελευταία χρόνια έγινε από τον κ. Σιούτα, με βάση στοιχεία και αναφορές
από τοπικές αρχές, δημόσιες υπηρεσίες και οργανισμούς, ΜΜΕ και πολίτες
αυτόπτες μάρτυρες, ανάμεσά τους αγρότες που επλήγησαν από καταστροφές, οι
οποίοι τον ειδοποιούν σε περίπτωση εμφάνισης του φαινομένου (το email του κ.
Σιούτα είναι sioutas@mail. com)

Ο Νοέμβριος είναι ο μήνας με τη μεγαλύτερη συχνότητα στη Δυτική Ελλάδα, ο
Ιανουάριος και Φεβρουάριος σε άλλες περιοχές, ενώ στα Δωδεκάνησα παρατηρούνται
ανεμοστρόβιλοι τον Μάρτιο και Απρίλιο. Ένας τυπικός ανεμοστρόβιλος διαρκεί
λιγότερο από 10 λεπτά, διασχίζει διαδρομή μήκους 5-10 χλμ και πλάτους μέχρι
200 μέτρα. Είναι από τα πιο βίαια ατμοσφαιρικά φαινόμενα και εμφανίζεται με τη
μορφή έντονα στροβιλιζόμενης στήλης αέρα. Αν παρατηρηθεί από μακριά, ο αέρας
έχει τη μορφή νεφικής στήλης που εξέχει από τη βάση του καταιγιδοφόρου νέφους,
ακουμπώντας στο έδαφος.

Το πρώτο χαρακτηριστικό της εμφάνισής του είναι ένας ισχυρός κονιορτοστρόβιλος
στην επιφάνεια του εδάφους και έπειτα σχηματίζεται η στήλη. Η ανάπυξή του
είναι ταχύτατη και συνήθως εμφανίζεται δίπλα σε περιοχή όπου έβρεξε πολύ ή
έπεσε χαλάζι, φαινόμενα που συχνά προαναγγέλλουν την άφιξη του ανεμοστρόβιλου.

Παρακολούθηση

Στον τομέα της συστηματικής καταγραφής, η συμβολή του TORRO είναι σημαντική
έχοντας συμβάλει στην οργάνωση του Δικτύου Ευρωπαίων επιστημόνων σε όλες τις
χώρες με σκοπό τη δημιουργία μίας τράπεζας δεδομένων για τους ανεμοστρόβιλους
και άλλα ακραία καιρικά φαινόμενα (σφοδρές καταιγίδες, ανεμοθύελλες,
καταστροφικό χαλάζι, θάνατοι από κεραυνούς, χιονοθύελλες κ.λπ.). Ο οργανισμός
εδρεύει στο Πανεπιστήμιο Brooks της Οξφόρδης και στοχεύει στη μελέτη αυτών των
φαινομένων, ώστε να γίνεται καλύτερη πρόγνωση και να λαμβάνονται μέτρα
προφύλαξης. Οι επιστήμονες έχουν αναπτύξει μία κλίμακα για την ένταση των
ανεμοστρόβιλων, από Τ0 μέχρι Τ10. Το ισχυρότερο φαινόμενο στην Ελλάδα τα δύο
τελευταία χρόνια είχε ένταση Τ5 στην περιοχή της Κέρκυρας.

Θαλάσσιοι

Στη Μεσόγειο, οι ανεμοστρόβιλοι στην ξηρά και οι θαλάσσιοι σίφωνες
εμφανίζονται κυρίως στα νησιά και τα βόρεια παράλια. Τα νησιά της Κεντρικής
Μεσογείου, η Ιταλία και η Αδριατική είναι περιοχές με υψηλό κίνδυνο εμφάνισης,
καθώς εκεί η ροή ψυχρών αερίων ατμοσφαιρικών μαζών από τα βόρεια και τα
βορειοδυτικά συναντά υγρές και θερμές αέριες μάζες.

Φονικοί

Οι περισσότεροι και πιο βίαιοι σημειώνονται στις ΗΠΑ, όπου τον 20ό αιώνα έχουν
σκοτωθεί 10.000 άτομα. Κάθε χρόνο, καταγράφονται 1.200 ανεμοστρόβιλοι, κυρίως
στις Πολιτείες του Μισισιπή. Στην Ευρώπη, η συχνότητα είναι μεγαλύτερη σε
Βρετανία, Γαλλία, Ολλανδία, Γερμανία και Ιταλία. Πάντως, η χειρότερη
καταστροφή στην ιστορία από ανεμοστρόβιλο σημειώθηκε στο Μπανγκλαντές το 1989,
όταν σκοτώθηκαν 1.100 άνθρωποι και 100.000 έμειναν άστεγοι.