ΔΡΟΜΟΙ

Το άρθρο…

… του Σάμιουελ Χάντινγκτον «Η σύγκρουση των πολιτισμών», το 1993, τράβηξε
την προσοχή, επειδή προσέφερε στους Αμερικανούς ένα αναλυτικό εργαλείο για τη
νέα φάση που έμπαινε ο κόσμος μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Βέβαια, προσωποποιούσε
απλοϊκά τη Δύση και το Ισλάμ, βάζοντας αυτά τα δυο απέναντι να σφυροκοπούνται
ανελέητα, όπως ο Ποπάι σφυροκοπούσε τον Μπρούτο – πόσο αμερικανικό! Η πρόκληση
για τους Δυτικούς, έγραφε ο Χάντινγκτον, είναι να φροντίσουν για την ενίσχυση
της Δύσης, ώστε να μπορέσει να αποκρούσει όλους τους άλλους και ιδιαίτερα το
Ισλάμ. Έτσι απλά. (Αργότερα, όταν το άρθρο του έγινε βιβλίο, για να προσδώσει
στη θεωρία του το βάθος που δεν είχε, ο Χάντινγκτον πρόσθεσε περισσότερες,
πολύ περισσότερες υποσημειώσεις).

Η τραγωδία…

… της 11ης Σεπτεμβρίου, έργο νοσηρό μιας μικρής ομάδας διεστραμμένων
σφαγέων, γράφει ο καθηγητής Έντουαρντ Σαΐντ στο περιοδικό «Νέισον»,
χρησιμοποιείται έκτοτε ως απόδειξη της θεωρίας του Χάντινγτκον. Ο Οσάμα Μπιν
Λάντεν και οι οπαδοί του ταυτίζονται με το Ισλάμ. Όμως, γιατί όχι με τους
Αμερικανούς Δαβιδικούς ή με τους Γιαπωνέζους της αίρεσης Αούμ Σινρικίο; Ακόμη
και το συνήθως ψύχραιμο «Εκόνομιστ» υπέπεσε στον πειρασμό να εξυμνήσει τον
Χάντινγκτον: «Δισεκατομμύρια μουσουλμάνοι είναι πεπεισμένοι για την υπεροχή
του πολιτισμού τους και έχουν έμμονη ιδέα με την κατωτερότητα της ισχύος
τους». Ποιοι μουσουλμάνοι; Εκατό Ινδονήσιοι, 200 Μαροκινοί, 500 Αιγύπτιοι και
50 Βόσνιοι;

Οι ετικέτες…

… όπως «Ισλάμ» και «Δύση», είναι πάντα προβληματικές, επειδή είναι πάντα
παραπλανητικές. Σε ένα άρθρο του το 1999, ο καθηγητής Εκμπάλ Αχμάντ έγραφε πως
αυτό που απασχολεί τους σύγχρονους ισλαμιστές δεν είναι η ψυχή, όπως θα ήθελε
το Κοράνι, αλλά η εξουσία. Το κακό είναι πως παρόμοιος ζηλωτισμός παρατηρείται
και στον «ιουδαϊκό» και στον «χριστιανικό» κόσμο. Ο Τζόζεφ Κόνραντ, τον 19ο
αιώνα, είχε δει καλύτερα από όλους πως οι διακρίσεις ανάμεσα στο πολιτισμένο
Λονδίνο και την «καρδιά του σκότους» γρήγορα κατέρρεαν όποτε επικρατούσαν
ακραίες συνθήκες και πως ο υψιπετής ευρωπαϊκός πολιτισμός δεν αργούσε να
γκρεμιστεί στα Τάρταρα, όποτε το επέτρεπαν αυτές οι συνθήκες. Στον «Μυστικό
πράκτορα» (1907), έγραφε για τη συγγένεια της τρομοκρατίας με τις αφαιρέσεις
και τις γενικεύσεις, καθώς και για την ηθική έκπτωση του τρομοκράτη. Τέτοιες
αφαιρέσεις αντηχούν σήμερα σαν παραγγέλματα που καλούν σε μάχη: σταυροφορία,
καλό εναντίον κακού, ελευθερία εναντίον τρόμου.

Τα νερά…

… που μέσα σε αυτά κολυμπούμε όλοι, Δυτικοί και μουσουλμάνοι, είναι ίδια.
Και μια και αυτά τα νερά αποτελούν ένα μέρος του μεγάλου ωκεανού της Ιστορίας,
είναι ανώφελο να πασχίζουμε κάθε τόσο να ξεχωρίσουμε. Οι αφαιρέσεις και οι
γενικεύσεις, όπως εκείνες που επινόησε ο Χάντινγκτον, μπορεί να δίνουν
πρόσκαιρη ικανοποίηση σε κάποια χαμηλά ένστικτα. Μα είναι βέβαιο πως θολώνουν
τα νερά. Στο χέρι μας είναι αν θέλουμε να πνιγούμε σε αυτά.