Το φύκι που πνίγει τη Μεσόγειο

Το «φονικό» φύκι της Μεσογείου, γνωστό με τη λατινική ονομασία caulerpa
taxifolia, βρήκε τον πρώτο του φυσικό εχθρό! Ο μικρός θαλάσσιος γυμνοσάλιαγκας
είναι ο πρώτος οργανισμός που ζει στα νερά της Μεσογείου και συμπεριέλαβε στο
«μενού» του το συγκεκριμένο φύκι.

Ανθρώπινο λάθος. Από τα ευρωπαϊκά ενυδρεία στο Μουσείο Ωκεανογραφίας του Μονακό και από εκεί στον βυθό της Μεσογείου. Η caulerpa taxifolia καλύπτει πλέον 60.000 στρέμματα βυθού

Η τοξική caulerpa taxifolia, εντούτοις, έχει καταφέρει μέσα σε 15 χρόνια από
την εμφάνισή της στη Μεσόγειο να καλύψει 60.000 στρέμματα βυθού, ενώ πρόσφατα
σήμανε συναγερμός και στις ακτές του Σαν Ντιέγκο στην Καλιφόρνια.

Όπως εξηγεί, μιλώντας στα «ΝΕΑ», ο διευθυντής του Κέντρου Ωκεανολογίας της
Μασσαλίας, κ. Λουσιέν Λομπιέ, η λέξη «φονικό» είναι υπερβολή. «Όλα τα φύκια
της κατηγορίας caulerpa είναι τοξικά, ακόμα και αυτά που έχετε στις δικές σας
ακτές, νομίζω στην Κρήτη, τα οποία όμως δεν ανήκουν στην υποκατηγορία της
taxifolia. Ο χαρακτηρισμός φονικό προφανώς προήλθε από το γεγονός ότι το φύκι
πολλαπλασιάζεται με ταχύτατους ρυθμούς. Παρά τους αρχικούς μας φόβους, ο
πρώτος εχθρός, αν και δεν είναι αρκετός, βρέθηκε».

Γρήγορη ανάπτυξη

Ο Γάλλος επιστήμονας παραδέχεται, πάντως, τη μονοτονία που παρουσιάζει πλέον
το υποθαλάσσιο τοπίο από το Μονακό της Γαλλίας έως τις ιταλικές ακτές, όπου
βρίσκεται το 80% της εξάπλωσης της toxifolia. Την ίδια στιγμή η taxifolia
λειτουργεί ανταγωνιστικά προς ένα άλλο φύκι, την ποσειδώνια οσεάνικα, η οποία
παρουσιάσε μείωση κατά 25%. Οι ψαράδες δυσκολεύονται ιδιαίτερα να καθαρίσουν
τα δίχτυα τους από το φύκι. «Δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος να κολυμπά κανείς
κοντά της ούτε αν τύχει και την ακουμπήσει. Δεν έχει καν αποδειχθεί ότι αν ένα
ψάρι φάει το φύκι και μετά το ψάρι αυτό φτάσει στο πιάτο μας τότε υπάρχει
πρόβλημα».

Πληθυσμοί του «φονικού» φυκιού έχουν εντοπιστεί διάσπαρτοι στον Κόλπο των
Λιονταριών, την Αλγερία, την Κροατία, τις ισπανικές ακτές και πιθανώς στις
Βαλεαρίδες Νήσους. «Στα σημεία αυτά είναι βέβαιο ότι μεταφέρθηκε από τις
άγκυρες των καραβιών», λέει ο κ. Λομπιέ. Και περιγράφει πως όταν η άγκυρα ενός
πλοίου, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, ριχτεί σε μέρος όπου βρίσκεται η
caulerpa taxifolia, τότε το φύκι κολλά πάνω και μεταφέρεται στο επόμενο
λιμάνι. Έχει μάλιστα την ικανότητα να ζει έως και 2 ημέρες έξω από το νερό,
ενώ σε κοντινές αποστάσεις μεταφέρεται και μέσω των κυμάτων.

Η επιστήμη

Ομάδα Γάλλων επιστημόνων είχε προτείνει αρχικά να φέρουν από την Αυστραλία,
όπου είναι το φυσικό μέρος τής taxifolia, τους αντιπάλους του φυκιού.
«Ευτυχώς, η ιδέα εγκαταλείφθηκε, καθώς δεν μπορούσαμε να γνωρίζουμε τις
επιπτώσεις που θα είχαν τα νέα είδη στο οικοσύστημα της Μεσογείου. Υπάρχουν
και άλλοι τρόποι να αντιμετωπιστεί η εξάπλωσή της. Συχνά όμως οι μέθοδοι αυτές
“σκοτώνουν” και άλλους οργανισμούς», σημειώνει ο κ. Λομπιέ.

Παρά το γεγονός ότι το φυσικό περιβάλλον της caulerpa taxifolia είναι κυρίως
τα τροπικά νερά του Κουίνσλαντ στην Αυστραλία, η taxifolia της Μεσογείου δεν
έχει την ίδια γενετική ταυτότητα. Όπως εξηγεί ο Γάλλος ειδικός, η απόλυτη
ομοιότητα θα ήταν αδύνατη. «Εκεί το φύκι ζει σε θερμοκρασίες άνω των 17 βαθμών
Κελσίου. Στη Μεσόγειο όχι μόνο έχει καταφέρει να ζει στους 15, αλλά επιβιώνει
και κατά τη διάρκεια του χειμώνα, όταν τα ψυχρά θαλάσσια ρεύματα ρίχνουν το
θερμόμετρο στους 12».

Έχει ανθεκτικότητα

Η ανθεκτικότητα της μεσογειακής, πλέον, caulerpa taxifolia οφείλεται σε
γενετικές μεταλλάξεις, των οποίων η εξέλιξη, όπως αναφέρει ο κ. Λομπιέ, δεν
είναι δυνατόν να αποτυπωθεί. «Το συγκεκριμένο φύκι αναπαράγεται στα ευρωπαϊκά
ενυδρεία εδώ και 80 χρόνια. Στο διάστημα αυτό θα πρέπει να έγιναν αλλαγές στη
γενετική του ταυτότητα. Είχαμε την ατυχία το Ωκεανογραφικό Μουσείο του Μονακό,
απ’ όπου ξέφυγε, να έχει πάρει το φύκι από την Ευρώπη. Αν το είχε φέρει κατ’
ευθείαν από την Αυστραλία, τότε δεν θα υπήρχε πρόβλημα. Η αυστραλιανή
taxifolia δεν θα είχε επιβιώσει στα νερά της Μεσογείου».

Το λάθος Κουστώ

Έχουν περάσει 15 χρόνια από τότε που παρατηρήθηκε για πρώτη φορά στις ακτές
του Μονακό. Το Ωκεανογραφικό Μουσείο της περιοχής, με διευθυντή τότε τον
Κουστώ, έφτιαχνε ένα τροπικό ενυδρείο. «Σπόροι του φυκιού ξέφυγαν στη θάλασσα,
είτε κατά τη διάρκεια της ανακύκλωσης των νερών από τα ενυδρεία με θαλασσινό
νερό είτε όταν κάποια απορρίμματα του Μουσείου πετάχτηκαν. Κάτι τέτοιο είναι
πολύ εύκολο να γίνει. Και στο σπίτι σας θα μπορούσατε να έχετε ένα τέτοιο
ενυδρείο», αναφέρει ο κ. Λομπιέ, αν και παραδέχεται ότι θα έπρεπε να είχαν
τοποθετηθεί ειδικά φίλτρα.

Αν και υπάρχουν πολλοί συνάδελφοί του, που είναι αρνητικοί στην εισαγωγή
οποιουδήποτε νέου ή ξένου είδους στο οικοσύστημα της Μεσογείου, ο κ. Λομπιέ
εμφανίζεται καθησυχαστικός. «Είναι σημαντική η αλλαγή, συμφωνώ. Όμως, αν
κοιτάξει κανείς τον τρόπο που εξελίσσεται η φύση μέσα στους αιώνες, θα
παρατηρήσει πολλά τέτοια περιστατικά, που τελικά κατάφεραν να ενταχθούν στο
καινούργιο περιβάλλον. Δεν ξέρω πότε ακριβώς θα γίνει αυτό με την caulerpa
taxifolia. Μπορεί σε 10, μπορεί σε 15 χρόνια. Πιστεύω, όμως, ότι ο δρόμος για
κάτι τέτοιο έχει ήδη ανοίξει».