ΓΝΩΜΗ Συνεχίζουμε να βρισκόμαστε στο τέλος της Ιστορίας

Πολλοί σχολιαστές διατείνονται τον τελευταίο καιρό ότι η τραγωδία της
ενδεκάτης Σεπτεμβρίου αποδεικνύει πως έκανα μεγάλο λάθος όταν είπα ­ πριν από
μία δεκαετία ­ ότι είχαμε φθάσει στο τέλος της Ιστορίας. Η χορωδία των
επικριτών άρχισε σχεδόν αμέσως μετά το χτύπημα, με τον Τζορτζ Γουίλ να λέει
ότι η Ιστορία έχει επιστρέψει από τις διακοπές όπου είχε πάει, και με τον
Φαρίντ Ζακαρία να δηλώνει πως επιτέλους ήρθε το τέλος του τέλους της Ιστορίας.

Αλλά ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποίησα τη λέξη «Ιστορία» ήταν εντελώς
διαφορετικός. Αναφερόμουνα στην πρόοδο της ανθρωπότητας ανά τους αιώνες προς
τον μοντερνισμό, που χαρακτηρίζεται από θεσμούς όπως είναι η φιλελεύθερη
δημοκρατία και ο καπιταλισμός.

Εγώ, πάντως, πιστεύω ότι τελικά είχα, και συνεχίζω να έχω, δίκιο. Ο
μοντερνισμός είναι ένα πολύ ισχυρό τρένο που δεν πρόκειται να εκτροχιαστεί από
πρόσφατα γεγονότα, όσο και αν μας πονάνε τα γεγονότα αυτά και όσο αναπάντεχα
και να ήταν. Η δημοκρατία και οι ελεύθερες αγορές θα συνεχίσουν, όσο περνάει ο
καιρός, να εξαπλώνονται και να καθιερώνονται ως οι κυρίαρχες οργανωτικές αρχές
και για το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου.

Συνεχίζουμε να βρισκόμαστε στο τέλος της Ιστορίας, γιατί υπάρχει μονάχα ένα
σύστημα που θα συνεχίσει να κυριαρχεί στην παγκόσμια πολιτική σκηνή: αυτό της
φιλελεύθερης δημοκρατικής Δύσης. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ο κόσμος μας δεν
θα έχει πολέμους ούτε σημαίνει ότι ο πολιτισμός θα εξαφανιστεί ως
χαρακτηριστικό γνώρισμα των κοινωνιών. Αλλά ο αγώνας που αντιμετωπίζουμε δεν
είναι η σύγκρουση ορισμένων ξεχωριστών και ίσων μεταξύ τους πολιτισμών που
μάχονται ο ένας εναντίον του άλλου, όπως έκαναν οι μεγάλες δυνάμεις της
Ευρώπης του 19ου αιώνα.

Η σύγκρουση αυτή αποτελείται από μία σειρά δράσεων οπισθοφυλακής από κοινωνίες
των οποίων η παραδοσιακή ύπαρξη πράγματι απειλείται από τον μοντερνισμό. Η
δύναμη αυτών των δράσεων οπισθοφυλακής αντικατοπτρίζει τη σοβαρότητα της
απειλής αυτής. Αλλά ο χρόνος και τα μέσα ευνοούν τον μοντερνισμό, και εγώ δεν
βλέπω να λείπει η βούληση να επικρατήσει αυτός ο μοντερνισμός στη Δύση, σήμερα.

Ο Francis Fukuyama είναι καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής Οικονομίας στο
John Hopkins School Of Advanced International Studies