11+1 (ερωτήσεις κι) απαντήσεις από τους ειδικούς για την προστασία από τον εφιάλτη

Από τις 11 Σεπτεμβρίου που έγιναν οι τρομοκρατικές επιθέσεις στη Νέα Υόρκη και
την Ουάσιγκτον έως σήμερα που έχουν αρχίσει οι βομβαρδισμοί στο Αφγανιστάν, το
ενδιαφέρον της κοινής γνώμης για το ενδεχόμενο ενός βιοχημικού πολέμου έχει
κορυφωθεί.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), το Κέντρο Μελέτης της Πολιτικής
Βιοάμυνας του Πανεπιστημίου Τζονς Χόπκινς και η Αμερικανική Ιατρική Εταιρεία
δέχονται καταιγισμό επιστολών, e-mail και τηλεφωνημάτων από πολίτες που ζητούν
περισσότερες πληροφορίες για τον βιοχημικό πόλεμο και τους τρόπους προστασίας
από αυτόν. Οι ερωταποκρίσεις που ακολουθούν είναι μερικές από αυτές που τους
απευθύνονται συχνότερα.

1. Ποια μικρόβια και χημικές ουσίες έχουν περισσότερες πιθανότητες να
χρησιμοποιηθούν σε έναν βιοχημικό πόλεμο;

Θεωρητικώς, όλοι οι παθογόνοι μικροοργανισμοί και όλες οι τοξικές ουσίες
μπορεί να χρησιμοποιηθούν ως όπλα. Οι ειδικοί επί του θέματος πιστεύουν πως οι
ιοί και τα βακτήρια που προκαλούν ευλογιά, άνθρακα, αλλαντίαση, πανώλη και
τουλαραιμία έχουν τις περισσότερες πιθανότητες να χρησιμοποιηθούν. Όσον αφορά
το ενδεχόμενο χημικού πολέμου, σε αυτόν πιθανότερο είναι να χρησιμοποιηθούν τα
αέρια σαρίν και υπερίτης.

2. Πρέπει να αγοράσω αντιασφυξιογόνο μάσκα;

Η αγορά μιας μάσκας δεν κρίνεται από τους ειδικούς απαραίτητη. Αν, πάντως, την αγοράσει κανείς, πρέπει να μάθει πώς να τη χρησιμοποιεί σωστά

Όχι. Η μάσκα θα μπορούσε να σας προστατεύσει μόνον εάν τη φορούσατε τη στιγμή
ακριβώς που θα εκδηλωνόταν μια βιοχημική επίθεση, αλλά αυτού του είδους οι
επιθέσεις μάλλον θα γίνονταν κρυφά, χωρίς να τις αντιληφθεί κανείς. Πρακτικά,
αυτό σημαίνει πως δεν θα το γνωρίζετε εκ των προτέρων ώστε να φορέσετε τη
μάσκα σας ­ ούτε είναι δυνατόν να φοράτε συνεχώς τη μάσκα για παν ενδεχόμενο.
Πρέπει ακόμη να ξέρετε πως αν δεν χρησιμοποιήσετε σωστά τη μάσκα, διατρέχετε
κίνδυνο ασφυξίας, όπως συνέβη σε ορισμένους Ισραηλινούς πολίτες στη διάρκεια
του Πολέμου στον Κόλπο.

3. Πρέπει να εφοδιαστώ με αντιβιοτικά;

Τα βακτήρια που ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν σε έναν βιολογικό πόλεμο είναι
πολλά. Ορισμένα αντιβιοτικά φάρμακα (τα επονομαζόμενα «ευρέος φάσματος»)
μπορούν να καταπολεμήσουν πλήθος βακτηρίων, αλλά δεν υπάρχει κάποιο που να
εξουδετερώνει όλα τα βακτήρια. Συνεπώς, ένα χάπι δεν θα μπορούσε να σας
προστατεύσει από όλα τα βιολογικά όπλα. Επιπλέον, τα αντιβιοτικά έχουν
ημερομηνία λήξεως, όπως όλα τα φάρμακα, και έτσι δεν μπορείτε να τα
αποθηκεύσετε επ’ αόριστον, ενώ αν αρχίσετε να τα παίρνετε για προληπτικούς
λόγους, μπορεί να μειώσετε την αποτελεσματικότητά τους ­ χώρια που διατρέχετε
και κίνδυνο αναπτύξεως ανεπιθύμητων ενεργειών. Εν κατακλείδι, δεν υπάρχει προς
το παρόν λόγος να δημιουργήσετε «αποθήκη» αντιβιοτικών, άλλωστε τα φάρμακα
αυτά πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνον υπό ιατρικό έλεγχο.

4. Είναι ασφαλές να πίνω νερό από τη βρύση;

Θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο για έναν τρομοκράτη να μολύνει τους ταμιευτήρες
πόσιμου νερού και να προκαλέσει επιδημία. Και αυτό, για δύο λόγους. Κατ’
αρχήν, καθημερινά αντλούνται τεράστιες ποσότητες νερού, οι οποίες ως επί το
πλείστον χρησιμοποιούνται για βιομηχανικούς και άλλους λόγους και όχι για
κατανάλωση. Έτσι, ό,τι κι αν έβαζε κανείς στο νερό, θα είχε πολύ αραιή
συγκέντρωση. Επιπλέον, το νερό διηθείται συνεχώς και προστίθεται χλώριο σε
αυτό, για να εξολοθρευτούν τα επιβλαβή βακτήρια.

5. Τι είναι η ευλογιά;

Η ευλογιά είναι μια ασθένεια που προκαλείται από τον ιό Variola. Κάποτε
οδηγούσε στον θάνατο έναν στους τρεις ανθρώπους που προσβάλλονταν από αυτήν,
αλλά χάρη στα προγράμματα εμβολιασμού που άρχισε το 1967 ο ΠΟΥ, εκριζώθηκε από
τον κόσμο (η επίσημη ανακήρυξη της εκρίζωσης έγινε το 1980). Η ευλογιά
μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο, συνήθως όταν ένας ασθενής έχει ήδη
αναπτύξει πυρετό και εξάνθημα. Αν και δεν υπάρχει θεραπεία για τη νόσο, το
εμβόλιο εναντίον της παρέχει θαυμάσια προστασία και γι’ αυτό οδήγησε στην
εκρίζωσή της. Το πλεονέκτημά του, έναντι των άλλων εμβολίων, είναι ότι
προστατεύει όποιον το κάνει ακόμα και αν χορηγηθεί 2 έως 3 μέρες έπειτα από
την έκθεση στον ιό και μπορεί να αποτρέψει το μοιραίο ακόμα και αν χορηγηθεί 4
έως 5 ημέρες έπειτα από αυτήν. Ανεξάρτητα από την εκρίζωση της νόσου, οι
αρμόδιες υγειονομικές υπηρεσίες πολλών κρατών έχουν αποθηκευμένα εμβόλια για
περίπτωση ανάγκης.

6. Αφού η ευλογιά μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε περίπτωση βιολογικού πολέμου,
γιατί δεν εμβολιαζόμαστε όλοι εναντίον της;

Επειδή το εμβόλιο μπορεί να έχει ανεπιθύμητες ενέργειες. Κατ’ αρχήν, στο
σημείο όπου γίνεται το εμβόλιο (συνήθως στον βραχίονα) μπορεί να αναπτυχθεί
φλύκταινα και πόνος, ενώ μπορεί να εκδηλωθεί και πυρετός. Ένας άνθρωπος στους
300.000 εξάλλου αναπτύσσει μια λοίμωξη του εγκεφάλου που σχετίζεται με το
εμβόλιο. Στο 25% αυτών των περιπτώσεων, η λοίμωξη οδηγεί στον θάνατο. Άλλες
πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι οι σοβαρές δερματικές αντιδράσεις, η
εξάπλωση του ιού που περιέχει το εμβόλιο στο σώμα και η μετάδοσή του σε άλλους
ανθρώπους.

7. Έκανα το εμβόλιο της ευλογιάς πριν από το 1980. Εξακολουθώ να είμαι
προστατευμένος;

Πιθανότατα όχι. Οι εμβολιασμοί συνήθως χάνουν την προστατευτική αξία τους
έπειτα από 10 χρόνια, αν και μπορεί να διαρκέσουν περισσότερο αν έχουν γίνει
επιτυχείς επαναληπτικές δόσεις σε πολλαπλές περιπτώσεις. Αν οι υγειονομικές
υπηρεσίες κρίνουν πως έχετε εκτεθεί στην ευλογιά ή ότι αντιμετωπίζετε αυξημένο
κίνδυνο λοιμώξεως, θα σας συστήσουν να ξαναεμβολιαστείτε αμέσως.

8. Είναι ο άνθραξ μεταδοτικός;

Όχι, δεν είναι. Δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο και έτσι τα υγιή άτομα
που θα έρθουν σε επαφή με τους ασθενείς δεν μπορούν να προσβληθούν από τη
νόσο.

9. Τι είναι το σαρίν;

Απ.: Το σαρίν είναι ένα νευροτοξικό αέριο που αναπτύχθηκε στη Γερμανία
το 1938 ως εντομοκτόνο. Μπορεί να εισέλθει στον οργανισμό με την εισπνοή και
την κατάποση, μέσω των ματιών και, σε μικρότερο βαθμό, μέσω του δέρματος. Τα
συμπτώματα που αναπτύσσουν όσοι εκτίθενται σε αυτό, εξαρτώνται από την οδό της
εκθέσεως, αλλά σε γενικές γραμμές συμπεριλαμβάνουν συνάχι, δακρύρροια, έντονη
εφίδρωση, αίσθημα «σφιξίματος» στο στήθος, δύσπνοια, ναυτία, έμετο,
πονοκέφαλο, σύγχυση, υπνηλία και, τέλος, σπασμούς και κώμα.

10. Υπάρχει τρόπος αντιμετώπισης της έκθεσης στο σαρίν;

Αν κάποιος πιστεύει ότι έχει εκτεθεί στο σαρίν, πρέπει να βγάλει τα μολυσμένα
ρούχα του, να πλύνει καλά το δέρμα και τα μάτια του με άφθονο νερό για αρκετά
λεπτά (πάνω από 10) και να καλέσει ένα ασθενοφόρο. Στο νοσοκομείο θα του
χορηγηθεί το ειδικό αντίδοτο.

11. Τι μπορώ να κάνω για να προστατεύσω τον εαυτό και την οικογένειά μου;

Δυστυχώς, δεν υπάρχει προς το παρόν κάτι που μπορείτε να κάνετε για
προληπτικούς λόγους. Αντιθέτως, οι αρμόδιες κυβερνητικές υπηρεσίες, τα
ιδρύματα παροχής φροντίδας υγείας και οι υπηρεσίες δημόσιας υγείας μπορούν να
κάνουν πολλά για να προστατεύσουν τους πολίτες έπειτα από μια επίθεση με
βιοχημικά όπλα. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, πρακτικά αυτό σημαίνει να έχουν συστήματα
επαγρύπνησης, καταγραφής και ταυτοποίησης, καθώς και επαρκή αποθέματα φαρμάκων
και εμβολίων, για να γίνει εγκαίρως ο εντοπισμός του όπλου που χρησιμοποιήθηκε
και να θεραπευθούν καταλλήλως όσοι ενδεχομένως έχουν εκτεθεί σε αυτό.

Τι είναι ο άνθραξ;

Τα βακτήρια που προκαλούν τη νόσο άνθρακας, όπως φαίνονται στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο έπειτα από ειδική επεξεργασία

Ο άνθραξ είναι μια ασθένεια που προκαλείται από το βακτήριο bacillus
Anthracis. Η μορφή της νόσου που φοβούνται οι υγειονομικές αρχές ότι θα
χρησιμοποιηθεί σε περίπτωση βιολογικού πολέμου είναι ο πνευμονικός άνθραξ.
Αυτός εκδηλώνεται ότι ένας άνθρωπος εισπνεύσει σπορίδια του βακτηρίου. Μέσα σε
διάστημα μίας ημέρας έως 7 εβδομάδων, τα σπορίδια αρχίζουν να αναπτύσσονται
ταχέως και ο ασθενής αναπτύσσει πυρετό, δύσπνοια και έντονη κακουχία. Ο
θάνατος μπορεί να εκδηλωθεί μέσα σε λίγες μέρες από την έναρξη των
συμπτωμάτων, αν ο ασθενής δεν λάβει την ενδεδειγμένη θεραπεία. Είναι όμως
κοινή πεποίθηση πως ορισμένα αντιβιοτικά μπορούν να αντιμετωπίσουν τη νόσο,
εάν ληφθούν την περίοδο που αρχίζει η ανάπτυξη των σποριδίων ή πολύ σύντομα
έπειτα από αυτήν. Σε περίπτωση επίθεσης με ψεκασμό άνθρακα, οι υγειονομικές
υπηρεσίες θα διεξαγάγουν ταχεία έρευνα, θα καθορίσουν τον χώρο και τον χρόνο
της απελευθέρωσης και θα εντοπίσουν τους πολίτες που χρειάζονται αντιβιοτικά.

LINKS:

*
www.hopkins-biodefense.org/faq.html

*
www.who.int/emc/questions.htm

* www.ama-assn.org