Τετράγωνη πια η κυκλική Ομόνοια

«Η γιαγιά της μητέρας μου μάζευε χόρτα στο σημείο όπου βρίσκεται σήμερα η
Ομόνοια, πριν ακόμα αυτή διαμορφωθεί σε πλατεία. Μπορεί να ακούγεται
απίστευτο, αλλά μου το έχει διηγηθεί η μητέρα μου».

Κωνσταντίνος Σφυρίδης. Είναι 82 ετών και το κουρείο του βρίσκεται πάνω από μισόν αιώνα στην Ομόνοια. Θυμάται την πλατεία πριν από δεκαετίες, όταν πλήθος κόσμου γέμιζε τα τραπεζάκια στα καφενεία και τα εστιατόρια

Ο ίδιος δεν γνώρισε ποτέ έτσι την Πλατεία Ομονοίας, όμως οι διηγήσεις της
μητέρας τού κ. Κωνσταντίνου Καζαντζή – Ζαμανίκου από τον Σύλλογο Αθηναίων,
αποτελούν αληθινό κομμάτι του παρελθόντος της ιστορικής πλατείας.

Πέρασαν 164 χρόνια από την πρώτη διαμόρφωση της Ομόνοιας. Δέχθηκε πολλές
παρεμβάσεις, οι περισσότερες αισθητικού χαρακτήρα. Φυτεύτηκε και έγινε κήπος.
Έγινε συγκοινωνιακό κέντρο. Σκάφτηκε για να γίνει ο ηλεκτρικός σταθμός. Κέντρα
διασκέδασης γνώρισαν μεγάλες δόξες τον προηγούμενο αιώνα. Απέκτησε αγάλματα
και σιντριβάνι και έπειτα έναν δρομέα. Η Πλατεία Βορείας Άκρας ή Μουσών ή
Ομονοίας, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, έμενε πάντα κυκλική με 8 δρόμους-άξονες
να καταλήγουν σ’ αυτήν. Με τη νέα διαμόρφωσή της και τις κυκλοφοριακές αλλαγές
που θα ισχύσουν από τα ξημερώματα του Σαββάτου 6 Οκτωβρίου, είναι η πρώτη φορά
που η κεντρική πλατεία γίνεται τετράγωνη.

«Η Ομόνοια σχεδιάστηκε, όπως και όλο το κέντρο της Αθήνας, από τους
αρχιτέκτονες Σταμάτη Κλεάνθη και Εδουάρδο Σάουμπερτ, επί Όθωνος. Ήταν ένας από
τους τρεις κεντρικούς πόλους της Αθήνας και προοριζόταν για ψυχαγωγικές και
εμπορικές χρήσεις, καθώς και για ξενοδοχεία. Το στρογγυλό της σχήμα δεν ήταν
τυχαίο. Ήταν η εποχή της έξαρσης του νεοκλασικισμού, με τα σημεία αναφορά,
τους κεντρικούς άξονες και τα γεωμετρικά σχήματα», εξηγεί ο πολεοδόμος κ.
Σπύρος Τσαγκαράτος. Και συμπληρώνει: «Με την έλευση των προσφύγων το 1922 και
την εγκατάστασή τους στα δυτικά προάστια, η οδός Πειραιώς, που καταλήγει στην
πλατεία, ένωνε το κέντρο της πόλης με τις συνοικίες αυτές».

Το «Βυζάντιο»

Ξενοδοχεία, καφενεία, εστιατόρια και ζαχαροπλαστεία γέμιζαν με ζωή την πλατεία
στα χρόνια πριν από τον εμφύλιο. Ο 80χρονος σήμερα κ. Καζατζής θυμάται: «Δίπλα
στο φαρμακείο του Μπακάκου, υπήρχε το γνωστό σε μας τους παλιούς, καφενείο
“Βυζάντιον”. Μάλιστα, εκεί σύχναζε και ο πατέρας μου και κάπνιζε ναργιλέ. Στη
γωνία της Σταδίου, υπήρχε το Μέγαρο Σαρόγλου και δίπλα το γαλακτοπωλείο
“Ολύμπια”, όπου με πήγαινε ο πατέρας μου και τρώγαμε γλυκά». Εκείνη την
περίοδο (1927) το κέντρο της πλατείας ήταν καταπράσινο. Τρία χρόνια αργότερα
εγκαινιάζεται ο υπόγειος σταθμός του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου με τη σύγχρονη
μορφή του (πριν από τις παρεμβάσεις για το Μετρό).

Οι αντιπαροχές που δόθηκαν στα χρόνια μετά τον εμφύλιο άλλαξαν τον χαρακτήρα
της Ομόνοιας και η υποβάθμιση της πλατείας, αν και δεν είναι ίσως φανερό, έχει
τις ρίζες της σ’ εκείνη την εποχή. «Με τις αντιπαροχές, οι χρήσεις κατοικίας
εξαπλώνονται στα βόρεια προάστια. Το κέντρο βάρους μετατοπίζεται προς τα
βορειοανατολικά και με τη δημιουργία των δύο νεώτερων αξόνων, της Λεωφόρου
Κηφισίας και Μεσογείων. Πολλά νεοκλασικά γκρεμίζονται. Η περίοδος της παρακμής
αρχίζει και για τα ξενοδοχεία. Στην πλατεία ξεφυτρώνουν πολυώροφα κτίρια
γραφείων. Στο κέντρο της βρίσκεται πλέον το γνωστό σιντριβάνι», περιγράφει ο
κ. Τσαγκαράτος.

Ακόμα και τότε όμως πολλοί ήταν οι Αθηναίοι που διασκέδαζαν ή απλά έκαναν τη
βόλτα τους στην πλατεία. Ο κ. Κωνσταντίνος Σφυρίδης, 82 ετών, διατηρεί ακόμα
και σήμερα το παραδοσιακό του κουρείο στη Στοά Λυκούργου. «Θυμάμαι ότι τη
δεκαετία του ’50, αλλά και αργότερα, πολλά καταστήματα, εστιατόρια,
ζαχαροπλαστεία και καφενεία είχαν τραπεζάκια στα πεζοδρόμια. Πλήθος κόσμου
απολάμβανε εκεί το φαγητό ή τον καφέ του». Τις ίδιες μνήμες μοιράζεται και ο
κ. Ανδρέας Αναγνώστου, ο οποίος εδώ και 32 χρόνια έχει το μαγαζί του στην
Ομόνοια και βλέπει με επιφυλακτικότητα τις νέες αλλαγές. «Καλή η πρόοδος και
τα έργα αρκεί να μην είναι επιφανειακά. Πρέπει να γίνει κάτι και για τα παιδιά
που καθημερινά πεθαίνουν από ναρκωτικά στην πλατεία».

Το ρυθμιστικό σχέδιο της Αθήνας το 1985, αν και φιλόδοξο για την αναβάθμιση
του ιστορικού κέντρου και τον επανασχεδιασμό των χώρων της πλατείας, έφερε
μόνον έναν γυάλινο δρομέα στο κέντρο της Ομόνοιας… Το 2000 ξεκινούν οι
αναπλάσεις στις εξωτερικές όψεις των κτιρίων, οι διαφημιστικές ταμπέλες
κατεβαίνουν. Οι νέες κυκλοφοριακές ρυθμίσεις και οι παρεμβάσεις που θα
ισχύσουν τις επόμενες ημέρες φιλοδοξούν να «δώσουν» την πλατεία στους πεζούς
και να αναβαθμίσουν τη λειτουργία της.

«Οι παρεμβάσεις αυξάνουν ευτυχώς τον χώρο για τους πεζούς, δηλαδή τον χώρο
επικοινωνίας και συνάθροισης. Είναι σημαντικό ότι πλέον οι άνθρωποι θα έχουν
πρόσβαση στο κέντρο της πλατείας, κατι που δεν μπορούσαν παλαιότερα. Επίσης
κάποιες κινήσεις οχημάτων θα διευκολυνθούν», εξηγεί ο κ. Θανάσης Αραβαντινός,
ομότιμος καθηγητής πολεοδομίας στο ΕΜΠ.

Μονοδρομήσεις

Η οδός Πειραιώς και η Αγίου Κωνσταντίνου μονοδρομούνται. Τμήμα της Αιόλου
γίνεται διπλής κατευθύνσεως. Τα αυτοκίνητα που φθάνουν από την Πανεπιστημίου
στην Πλατεία Ομονοίας θα κινούνται δεξιά για την 3ης Σεπτεμβρίου και αριστερά
για την Αγίου Κωνσταντίνου. Λεωφορειολωρίδες δημιουργούνται στη Σωκράτους και
στην Πειραιώς (τμήμα της).

«Η λύση έχει τοπικό χαρακτήρα και δεν θα περίμενε κανείς να υπάρξει βελτίωση
από τη μία ημέρα στην άλλη. Πιθανόν, μάλιστα, το κυκλοφοριακό να επιδεινωθεί
στο άμεσο μέλλον. Το ζήτημα είναι να αλλάξουν οι Έλληνες συμπεριφορά και να μη
μετακινούνται συνεχώς με τα αυτοκίνητά τους», τονίζει ο κ. Αραβαντινός.