Λουκάς Παπαδήμος Ορατή και νέα μείωση των επιτοκίων

Στη δίνη της αβεβαιότητας έχει βρεθεί η ελληνική μαζί με την παγκόσμια
οικονομία, μετά τα δραματικά γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου, τονίζει σε
συνέντευξή του στην «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος κ. Λουκάς
Παπαδήμος. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι ενώ τα πρόσφατα γεγονότα επηρέασαν δυσμενώς
τις βραχυπρόθεσμες προοπτικές ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας, οι
μακροπρόθεσμες προοπτικές δεν θα επηρεασθούν

Τρία αντίδοτα για την κρίση προτείνει ο κ. Λουκάς Παπαδήμος: τη δημοσιονομική επέκταση, τα επιτόκια και ­ στην περίπτωση της Ελλάδας ­ τις διαρθρωτικές αλλαγές

Υπάρχουν περιθώρια δημοσιονομικών μέτρων για να αντιμετωπισθεί η ύφεση ή η
στασιμότητα στις ΗΠΑ και σε ορισμένες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αναφέρει ο
κ. Λουκάς Παπαδήμος, σε μία επισήμανση που προκαλεί εντύπωση για κεντρικό
τραπεζίτη, καθώς σημειώνει, εμμέσως πλην σαφώς, ότι μπορεί να θυσιασθεί ένα
μέρος των δημοσιονομικών πλεονασμάτων.

Η επισήμανση δεν αφορά όμως την Ελλάδα, διευκρινίζει ο ίδιος, επειδή το υψηλό
δημόσιο χρέος και τα άλλα δημοσιονομικά προβλήματα δεν επιτρέπουν την εφαρμογή
επεκτατικής δημοσιονομικής πολιτικής για την αντιμετώπιση της επιβράδυνσης του
ρυθμού ανάπτυξης.

Σύμφωνα με τον διοικητή της κεντρικής τράπεζας, η αρνητική επίδραση των
πρόσφατων γεγονότων στις ΗΠΑ στο ρυθμό ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας το
2001 και 2002 αναμένεται ότι θα είναι σχετικά περιορισμένη, αν και η
αβεβαιότητα των σχετικών εκτιμήσεων έχει αυξηθεί. Οι επιπτώσεις στις εξαγωγές
και ειδικότερα στον τουρισμό μπορεί να είναι σημαντικές, ανάλογα με την έκταση
και τη διάρκεια των στρατιωτικών επιχειρήσεων, λέει. Ωστόσο, χάρη στις υψηλές
δημόσιες επενδύσεις, τα χαμηλά επιτόκια και τη μεγάλη πιστωτική επέκταση, ο
ρυθμός ανάπτυξης στην Ελλάδα προβλέπεται υπερδιπλάσιος του μέσου ρυθμού
ανάπτυξης στη ζώνη του ευρώ.

Οι προοπτικές και οι κίνδυνοι

«Η αβεβαιότητα για την εξέλιξη των οικονομικών μεγεθών ­ βραχυπρόθεσμα και
μακροπρόθεσμα ­ έχει αυξηθεί», τονίζει ο κ. Παπαδήμος, απαντώντας στην ερώτηση
για τις προοπτικές που διαγράφονται και τους κινδύνους που τον ανησυχούν μετά
την τρομοκρατική επίθεση εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών, στις 11 Σεπτεμβρίου.

«Υπενθυμίζω», συνεχίζει, «ότι και πριν από τα πρόσφατα γεγονότα η παγκόσμια
οικονομία είχε εισέλθει σε μια δύσκολη φάση, η οποία χαρακτηριζόταν από
στασιμότητα της αμερικανικής οικονομίας, ύφεση της ιαπωνικής και σημαντική
επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και αστάθεια σε αρκετές
αναδυόμενες οικονομίες, όπως της Αργεντινής και της Τουρκίας».

«Τα πρόσφατα γεγονότα είχαν ορισμένες άμεσες και συγκεκριμένες και ορισμένες
έμμεσες και γενικότερες συνέπειες. Πρώτον, επηρέασαν σαφώς αρνητικά ορισμένους
τομείς, όπως ο τουρισμός, οι μεταφορές και οι ασφαλιστικές υπηρεσίες. Και οι
εξελίξεις σ’ αυτούς τους τομείς έχουν έμμεσες επιπτώσεις σε άλλους. Δεύτερον,
επηρεάστηκε δυσμενώς η εμπιστοσύνη των καταναλωτών και των επιχειρήσεων στις
προοπτικές της οικονομίας. Η μεγάλη κάμψη των τιμών των μετοχών στα διεθνή
χρηματιστήρια κατά τις πρώτες δέκα ημέρες μετά την τρομοκρατική επίθεση
αντανακλά τόσο τις άμεσες συνέπειες, όσο και τις ανησυχίες των επενδυτών
σχετικά με τις προοπτικές της αμερικανικής και της παγκόσμιας οικονομίας».

«Το γενικό συμπέρασμα που προκύπτει απ’ αυτές τις διαπιστώσεις είναι ότι
βραχυπρόθεσμα, στους επόμενους 3-6 μήνες, η οικονομική δραστηριότητα
επηρεάζεται αρνητικά και η προοπτική ανάκαμψης, τόσο της αμερικανικής όσο και
της παγκόσμιας οικονομίας, απομακρύνεται. «Ευτυχώς», συνεχίζει ο διοικητής της
Τραπέζης της Ελλάδος, «τα θεμελιώδη δεδομένα, τόσο της αμερικανικής όσο και
της ευρωπαϊκής οικονομίας, είναι ισχυρά. Αυτά δεν επηρεάστηκαν ούτε από τον
οικονομικό κύκλο, ούτε από την ίδια την τρομοκρατική επίθεση. Αναμένεται,
επομένως, ότι οι μεσοπρόθεσμες προοπτικές των οικονομιών δεν θα επηρεασθούν».

Θυσία στα πλεονάσματα

Ο κ. Παπαδήμος στηρίζει την αισιοδοξία ότι «σε κάποια χρονική στιγμή» η
ευρωπαϊκή και η παγκόσμια οικονομία θα επανέλθουν σε υψηλότερο ρυθμό
οικονομικής ανάπτυξης, όχι μόνο στα καλά θεμελιώδη δεδομένα των οικονομιών
αλλά και στα δημοσιονομικά εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι
κυβερνήσεις. Με άλλα λόγια, στη δυνατότητα αύξησης των δημοσίων δαπανών,
θυσιάζοντας μέρος των πλεονασμάτων.

Λέει χαρακτηριστικά: «Στην περίπτωση των Ηνωμένων Πολιτειών όσο και σε αρκετές
χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης η δημοσιονομική κατάσταση είναι υγιής και οι
κυβερνήσεις έχουν σημαντικά περιθώρια για την εφαρμογή δημοσιονομικής
πολιτικής, η οποία μπορεί να στηρίξει την αύξηση της συνολικής ζήτησης».
Ειδικότερα στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο προϋπολογισμός είναι ισοσκελισμένος και
το ύψος του δημοσίου χρέους, σε σχέση με το ΑΕΠ, σε χαμηλό επίπεδο. Άρα, ένα
βασικό μέσον της μακροοικονομικής πολιτικής, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να
επηρεάσει τη ζήτηση και να συντελέσει στην αντιμετώπιση των συνεπειών της
επίθεσης στις

ΗΠΑ και γενικότερα στην ανάκαμψη της αμερικανικής και της παγκόσμιας
οικονομίας».

Πάντως, στην παρατήρησή μας ότι οι υπουργοί Οικονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
στο άτυπο Συμβούλιό τους της περασμένης εβδομάδας δεν θέλησαν να αφήσουν
περιθώρια αμφισβήτησης του Συμφώνου Σταθερότητας, ο κ. Παπαδημος απαντά: «Το
Σύμφωνο Σταθερότητας δεν τίθεται ούτε πρέπει να τεθεί σε αμφισβήτηση. Το
Σύμφωνο θέτει μεσοπρόθεσμους στόχους για τη δημοσιονομική πολιτική. Κράτη τα
οποία έχουν χαμηλό δημόσιο χρέος και ισοσκελισμένο ή πλεονασματικό
προϋπολογισμό, έχουν την ευχέρεια να χρησιμοποιήσουν μέτρα δημοσιονομικής
πολιτικής βραχυπρόθεσμα για να σταθεροποιήσουν την οικονομία τους σε περίπτωση
εξωγενών διαταράξεων, χωρίς να διακυβεύεται η τήρηση των μεσοπρόθεσμων στόχων
του Συμφώνου.

Η Ελλάδα δεν έχει αυτή την ευχέρεια. Το υψηλό δημόσιο χρέος σε σχέση με το ΑΕΠ
και άλλα δημοσιονομικά προβλήματα δεν επιτρέπουν την εφαρμογή επεκτατικής
δημοσιονομικής πολιτικής για την αντιμετώπιση της επιβράδυνσης του ρυθμού
οικονομικής ανάπτυξης».

Τα επιτόκια

Εκτός από τη δημοσιονομική πολιτική υπάρχει, βεβαίως, η νομισματική και ο κ.
Παπαδήμος αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να προσφύγουν οι αρμόδιες αρχές σε ΗΠΑ
και Ευρώπη, για άλλη μια φορά, στο εργαλείο των επιτοκίων για να πετύχουν το
επιθυμητό αποτέλεσμα. «Εφόσον οι συνθήκες το επιτρέπουν», λέει, «και εννοώ οι
εξελίξεις στο μέτωπο του πληθωρισμού αλλά και η εξέλιξη της οικονομικής
δραστηριότητας, οι νομισματικές αρχές έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν
τα μέσα νομισματικής πολιτικής για να στηρίξουν την ταχύτερη επάνοδο στις
συνθήκες ανάπτυξης».

Βεβαίως, ο ίδιος δεν απαντά ευθέως στο ερώτημα αν είναι πιθανή σύντομα μια νέα
μείωση των επιτοκίων εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Περιορίζεται
να πει τα εξής: «Αν στους επόμενους μήνες προκύψει ότι η προοπτική υποχώρησης
του πληθωρισμού και εξασφάλισης της σταθερότητας των τιμών μεσοπρόθεσμα είναι
ευνοϊκή, διευκολύνεται η περαιτέρω μείωση των επιτοκίων».

Ο ίδιος υποστηρίζει, εξάλλου, απαντώντας σε σχετική ερώτησή μας, ότι και η
προηγούμενη απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να προχωρήσει σε μείωση
επιτοκίων κατά 0,5 της μονάδας βασίσθηκε «σε μια επαναξιολόγηση των
οικονομικών και νομισματικών συνθηκών στη ζώνη του ευρώ, μετά τα τραγικά
γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου».

«Οι πιθανότητες ύφεσης στις ΗΠΑ και μεγαλύτερης οικονομικής επιβράδυνσης στην
Ευρώπη αυξήθηκαν μετά τα γεγονότα αυτά», λέει. «Ταυτόχρονα, λόγω των αρνητικών
αυτών εξελίξεων, περιορίσθηκαν οι πληθωριστικές πιέσεις. Ο πληθωρισμός στην
ευρωζώνη εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει ταχύτερα σε επίπεδο συμβατό με τη
σταθερότητα των τιμών, εφόσον δεν εκδηλωθούν απρόβλεπτες διακυμάνσεις στην
τιμή του πετρελαίου. Συνεπώς, η μείωση των επιτοκίων κρίθηκε ως απόλυτα
συμβατή με την επίτευξη των στόχων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Στο
μέλλον πρέπει να επαναξιολογηθεί αν οι εξελίξεις και η εκτίμηση των
προοπτικών, τόσο όσο αφορά τον πληθωρισμό όσο και την οικονομική
δραστηριότητα, συνεπάγονται την ανάγκη μιας περαιτέρω μείωσης των επιτοκίων».

Ο κ. Παπαδήμος αρνείται ότι η απόφαση αυτή της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας
υπαγορεύθηκε από την αντίστοιχη των Ηνωμένων Πολιτειών. Λέει ότι απλώς
συνδυάσθηκε μ’ αυτήν, σηματοδοτώντας και την επιθυμία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής
Τράπεζας να ενισχύσει την εμπιστοσύνη στις μεσοπρόθεσμες προοπτικές της
ευρωπαϊκής και της παγκόσμιας οικονομίας.

Η έξοδος από το τούνελ

Επιφυλακτικός είναι ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος στην απάντησή του
σχετικώς με τον χρόνο εξόδου της παγκόσμιας οικονομίας από το τούνελ, που ο
ίδιος περιέγραψε προηγουμένως.

«Είναι πολύ νωρίς», λέει, «για να μπορέσει κανείς να κάνει ακριβείς και
συγκεκριμένες εκτιμήσεις τόσο για τον χρόνο ανάκαμψης της αμερικανικής
οικονομίας. Είναι δύσκολο να γίνουν προβλέψεις λόγω των διαφόρων παραγόντων
αβεβαιότητας, οικονομικών και πολιτικών, που μπορεί να επηρεάσουν την
οικονομική δραστηριότητα τους επόμενους μήνες».

«Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις διεθνών οργανισμών, που είχαν γίνει πριν από τις 11
Σεπτεμβρίου, η παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα προβλεπόταν να αυξηθεί με
ρυθμό 3% -3,5% το 2002, έναντι εκτίμησης 2% -2,5% το 2001. Η επιτάχυνση των
ρυθμών ανάπτυξης ετοποθετείτο στο δεύτερο εξάμηνο του 2002. Μετά τα πρόσφατα
γεγονότα στις ΗΠΑ, αυξήθηκε η αβεβαιότητα σχετικά με τον χρόνο και την
ταχύτητα ανάκαμψης της παγκόσμιας οικονομίας. Νέα στοιχεία αβεβαιότητας έχουν
προκύψει, τα οποία συνδέονται και με το εύρος, την ένταση και τον χρόνο
ολοκλήρωσης των στρατιωτικών επιχειρήσεων».

«Το μόνο που μπορεί κανείς να κάνει, με βάση τα δεδομένα αυτά, είναι να
αναφερθεί σε εναλλακτικά σενάρια, βασισμένα σε διαφορετικές υποθέσεις. Τα
πολιτικά γεγονότα αναπόφευκτα θα επηρεάσουν το μέγεθος και τη διάρκεια της
επιβράδυνσης της οικονομικής δραστηριότητας. Επιδίωξη των κυβερνήσεων είναι η
παγκόσμια οικονομία να επανέλθει σε τροχιά ανάκαμψης το αργότερο πριν από το
τέλος του 2002».

Τα συν και πλην για την Ελλάδα

Στο ερώτημα, εξάλλου, για τους τομείς ή τα μεγέθη που αναμένεται να επηρεάσει
η κρίση την Ελλάδα, ο κ. Παπαδήμος επισημαίνει ότι μια επιβράδυνση της
οικονομικής δραστηριότητας παγκοσμίως θα μειώσει τη ζήτηση για προϊόντα και
υπηρεσίες που εξάγουν οι ελληνικές επιχειρήσεις και συνεπώς και την ανάπτυξη.
Οι εξαγωγές και ο τουρισμός θα είναι τα πρώτα θύματα.

Από την άλλη, όμως, πλευρά, τονίζει ο κεντρικός τραπεζίτης, «εγχώριοι
παράγοντες θα συνεχίσουν να ασκούν θετικές επιδράσεις στην οικονομική
δραστηριότητα και συνεπώς προβλέπεται ότι η ελληνική οικονομία θα επηρεασθεί
λιγότερο απ’ ό,τι άλλες οικονομίες στη ζώνη του ευρώ και επομένως να επιτύχει
έναν σημαντικά υψηλότερο ρυθμό ανάπτυξης από τον μέσο ρυθμό ανάπτυξης των
χωρών της ζώνης του ευρώ».

Ο πρώτος τέτοιος παράγων είναι, σύμφωνα με τον κ. Παπαδήμο, οι δημόσιες
επενδύσεις, οι οποίες προβλέπεται να διαμορφωθούν σε υψηλά επίπεδα το 2001 και
το 2002.

Ο δεύτερος παράγων, ο οποίος έχει στηρίξει ώς τώρα και αναμένεται να συνεχίζει
να στηρίζει και στο μέλλον την εγχώρια ζήτηση, είναι «οι ανετότερες
νομισματικές συνθήκες στην Ελλάδα, σε σχέση με αυτές που επικρατούσαν τα
προηγούμενα ένα ή δύο χρόνια».

Τέλος, ο κ. Παπαδήμος τονίζει «την ιδιαίτερη σημασία της υιοθέτησης του ευρώ
από την Ελλάδα για τη σταθερότητα και ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας στην
τρέχουσα συγκυρία. Το γεγονός ότι το νόμισμα της Ελλάδας είναι πλέον το ευρώ,
έχει ως αποτέλεσμα να εκλείψουν οι κίνδυνοι πιέσεων στις αγορές χρήματος και
συναλλάγματος, οι οποίοι θα μπορούσαν να είχαν εκδηλωθεί λόγω της κρίσης, με
δυσμενείς επιπτώσεις για την οικονομία».

Ο κ. Παπαδήμος δεν κάνει νέα εκτίμηση για τον ρυθμό ανάπτυξης της Ελλάδας το
2001. Στις τελευταίες της εκτιμήσεις, η Τράπεζα της Ελλάδος είχε αναφερθεί σε
ένα ποσοστό της τάξεως του 4,3%, αλλά αυτό έγινε πολύ πριν από την εκδήλωση
της τρομοκρατικής επίθεσης. «Δεν είναι δυνατόν να γίνουν αξιόπιστες εκτιμήσεις
για τις επιπτώσεις των πρόσφατων γεγονότων», λέει, απαντώντας σε σχετική
ερώτησή μας. «Υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα για τους πολιτικούς και οικονομικούς
παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν τις εξελίξεις των επόμενων εβδομάδων».

Οι διαρθρωτικές αλλαγές

Ο ίδιος δεν θεωρεί σκόπιμη την προσφυγή σε μέτρα δημοσιονομικής πολιτικής,
προκειμένου να στηριχθεί ο ρυθμός ανάπτυξης, «δεδομένων των υφιστάμενων
δημοσιονομικών ανισορροπιών και των μεσοπρόθεσμων δημοσιονομικών στόχων».

«Αυτό, όμως, που μπορεί και πρέπει να γίνει», τονίζει ο διοικητής της Τραπέζης
της Ελλάδος, «είναι να επιταχυνθούν οι προσπάθειες για την αντιμετώπιση των
διαρθρωτικών αδυναμιών και στρεβλώσεων».

«Δεν ενδείκνυται», λέει, «το περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας να οδηγήσει σε
επιβράδυνση της εφαρμογής των μέτρων για την αύξηση της παραγωγικότητας, την
ενίσχυση του ανταγωνισμού και την αποτελεσματικότερη λειτουργία των αγορών».

«Σε μια περίοδο κρίσης», εξηγεί, «οι διαρθρωτικές αδυναμίες μιας οικονομίας
αναδεικνύονται περισσότερο και δυσχεραίνουν την προσαρμογή της στις εξωτερικές
επιδράσεις. Γι’ αυτό, όχι μόνο δεν πρέπει να επιβραδυνθεί, αλλά, αντιθέτως,
είναι σκόπιμο να επιταχυνθεί η εφαρμογή αυτών των μέτρων, που θα βελτιώσουν
την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας».