ΓΝΩΜΗ Η θεωρία του παιχνιδιού της τρομοκρατίας

Όταν ζούσα στη Βηρυτό, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, την εποχή που
πρωτοεμφανίστηκαν οι επιθέσεις αυτοκτονίας, είχα μία Λιβανέζα φίλη, την
Ντιάλα, που συνήθιζε να λέει χαριτολογώντας ότι κάθε φορά που ταξίδευε με
αεροπλάνο μετέφερε στις αποσκευές της μία βόμβα διότι έτσι μειώνονταν οι
πιθανότητες να υπήρχε στο ίδιο αεροπλάνο και άλλη βόμβα. Το «παιχνίδι» της
Ντιάλα ήταν ένα από τα εκατομμύρια που έπαιζαν οι κάτοικοι της Βηρυτού
προκειμένου να επιβιώσουν σε μία πόλη όπου οι επιθέσεις αυτοκτονίας και οι
εκρήξεις παγιδευμένων αυτοκινήτων αποτελούσαν μέρος της καθημερινότητας. Δεν
θα ξεχάσω ποτέ την ερώτηση που μας έκανε ανέμελα ένα βράδυ μια καθ’ όλα
περιποιητική οικοδέσποινα: «Θέλετε να δειπνήσετε τώρα ή θα περιμένετε την
εκεχειρία;».

Ουδέποτε περίμενα ότι εγώ ή οι γείτονές μου θα αναγκαζόμασταν να παίξουμε
παρόμοια «παιχνίδια» στις ΗΠΑ. Καταλαβαίνω φυσικά γιατί φοβούνται οι
Αμερικανοί. Καταλαβαίνω γιατί αυτή η τρομοκρατική επίθεση που δεχθήκαμε
πρόσφατα είναι πολύ πιο τρομακτική από το κλίμα μέσα στο οποίο ζούσαν οι
κάτοικοι της Βηρυτού.

Είναι δύσκολο να εμπιστευτείς το οτιδήποτε έπειτα από μία τέτοια επίθεση,
διότι η εμπιστοσύνη βασίζεται στην αίσθηση ότι ορισμένες ενέργειες απλώς
υπερβαίνουν τα όρια της ανθρώπινης συμπεριφοράς ή φαντασίας. Το ότι 19
άνθρωποι θα καταλάμβαναν τέσσερα επιβατηγά αεροσκάφη και θα έριχναν τα τρία
από αυτά σε κτίρια γεμάτα αθώους ανθρώπους, υπερέβαινε, το ομολογώ, τα όρια
της φαντασίας μου. Το Γουόρλντ Τρέιντ Σέντερ δεν είναι το μέρος όπου απέτυχαν
οι μυστικές μας υπηρεσίες. Είναι το μέρος όπου απέτυχε η φαντασία μας. Εκείνο
που γνωρίζουμε για αυτούς τους τρομοκράτες είναι ότι ήσαν κακοί, μορφωμένοι
και αυτοκαταστροφικοί. Πρόκειται για έναν συνδυασμό που δεν έχω ξανασυναντήσει
σε μεγάλη ομάδα ανθρώπων. Οι κακοί και μορφωμένοι άνθρωποι δεν έχουν συνήθως
τάσεις αυτοκτονίας (βάζουν άλλους να αυτοκτονούν). Οι κακοί και
αυτοκαταστροφικοί άνθρωποι δεν είναι συνήθως μορφωμένοι. Όταν η φαντασία μας
αποτυγχάνει με τόσο σκανδαλιστικό τρόπο, φυσικό είναι να σπρώχνουμε τα όριά
της τόσο μακριά που αρχίζουμε να βλέπουμε παντού απειλές και παραλύουμε. Δεν
πρέπει. Αν πρόκειται να επιβιβαστώ σε κάποιο αεροσκάφος, μπορείτε να με
ακτινοσκοπήσετε έως ότου αρχίσω να λάμπω μέσα στο σκοτάδι ­ ελπίζω όμως ότι
δεν οδεύουμε προς την εποχή όπου θα γίνεται σταθερά το ίδιο στους αθλητικούς
αγώνες και τις συναυλίες.

Πιστέψτε με, δεν αντιμετωπίζω καμία απειλή με αφέλεια. Εξακολουθώ όμως να
πιστεύω ότι έχουμε να κάνουμε με έναν σχετικά μικρό αριθμό τρομοκρατών και
ενδεχομένως με ένα ή δύο παραφρονημένα κράτη, τα οποία μπορεί, εν καιρώ, να
ηττηθούν και να αντιμετωπιστούν χωρίς να χρειαστεί να αλυσοδεθούμε οι ίδιοι.
Οι Λιβανέζοι είχαν δίκιο: Δεν υπάρχει απόλυτη ασφάλεια στον σημερινό κόσμο.
Όλες οι λογικές προφυλάξεις πρέπει να λαμβάνονται. Κατόπιν αυτού, όμως, ο
καθένας από εμάς πρέπει να αποφασίσει: Θα μείνω για πάντα κρυμμένος στο
υπόγειο του σπιτιού μου; Ή θα συνεχίσω, απλώς, τη ζωή μου;