ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Καταστροφή και αβεβαιότητα

Σ’ αυτό το κείμενο θα εντοπίσω ένα πράγμα, που πρέπει κατά τη γνώμη μου να
μας προβληματίσει σοβαρά, γιατί αναδεικνύει και επιβεβαιώνει μια άλλη αντίληψη
για τον τρόπο που εξελίσσεται η ίδια η ανθρώπινη ιστορία.

Καθώς έβλεπα το «ασύλληπτο τρομοκρατικό κτύπημα» στην Αμερική, θυμήθηκα αμέσως
τις καταπληκτικές σκέψεις του Ε. Μορέν: «Η πραγματικότητα είναι αβέβαιη, το
μέλλον είναι ασύλληπτο, η ανθρώπινη περιπέτεια είναι άγνωστη». Τίποτα σ’ αυτόν
τον κόσμο δεν μπορεί να ξεφύγει από τη δεύτερη αρχή της θερμοδυναμικής,
σύμφωνα με την οποία όλα τα φαινόμενα υπόκεινται εν τέλει στην αποσύνθεσή
τους.

Ποιος θα μπορούσε, πράγματι, να σκεφτεί πριν από τις 11 Σεπτεμβρίου του 2001
ότι θα μπορούσε ποτέ να πληγεί ­ με τέτοιες φρικιαστικές συνέπειες για τους
Αμερικανούς πολίτες ­ το εμπορικό και στρατιωτικό κέντρο της πλανητικής
υπερδύναμης, που εκφράζει καταλυτικά την ιδεολογία του παγκόσμιου
καπιταλισμού;

Επομένως, η μόνη βεβαιότητα είναι η συνειδητοποίηση της ίδιας της αβεβαιότητας
μέσα στην οποία ζούμε. Έτσι, κανείς πλέον δεν θα μπορεί να μιλάει από αύριο
για το αιώνιο σύστημα της αγοράς, αφού όλοι συνειδητοποιούμε ύστερα από αυτό
ότι η γραμμική εξέλιξη της ιστορίας είναι ένας μύθος.

Τα πάντα θα συνεχίζουν να «παίζονται και να ξαναπαίζονται» με χίλιες
παρεκκλίσεις και δισταγμούς, γιατί πάντα θα βρισκόμαστε μέσα στο αβέβαιο και
τυχαίο παιχνίδι της ιστορίας.

Απ’ την άλλη μεριά, αντικρύζοντας κανείς τα ερείπια της Νέας Υόρκης και την
ανθρώπινη δυστυχία, σκέπτεται συνειρμικά μια γνωστή θέση.

Δηλαδή, ότι η νοσταλγία για τη βαρβαρότητα είναι η τελευταία λέξη κάθε
πολιτισμού (Sofsky).

Σε τι διαφέρει, πράγματι, η αποκρουστική φρίκη που βλέπουμε σήμερα στην
αμερικανική μεγαλούπολη από τη βάρβαρη κατάσταση που επικρατούσε στην
προβιομηχανική Ευρώπη, όταν η απώλεια ενός ατόμου ήταν ένα συνηθισμένο (και
ανεκτό) φαινόμενο;

Είναι απαραίτητο, λοιπόν, οι πολίτες όλων των χωρών που βλέπουν σήμερα από τα
mass media τις απάνθρωπες εικόνες από την Αμερική να μην αμβλύνουν τις
αντιστάσεις τους απέναντι στην τυφλή βία, όχι μόνο γι’ αυτό που έγινε στις
ΗΠΑ, αλλά και γι’ αυτό που έκαναν οι ίδιοι οι Αμερικανοί στη Σερβία, στο Ιράκ
ή σ’ άλλα μέρη, γιατί η ανθρώπινη ζωή και η απώλειά της είναι ένα απόλυτο
ποιοτικό μέγεθος.

Απ’ αυτήν την άποψη η προχθεσινή απόφαση των Ευρωπαίων πρωθυπουργών που
απορρίπτει την αμερικανική λογική των τυφλών αντιποίνων και κάνει λόγο για
«εστιασμένες αντιδράσεις» είναι σίγουρα ενθαρρυντική, γιατί διαφορετικά θα την
πληρώσουν και πάλι τα αθώα θύματα και οι άμαχοι.

Τα παραπάνω δεν σημαίνουν, βέβαια, ότι θα πρέπει να καταργήσουμε τον νομικό
μας πολιτισμό και τα ατομικά δικαιώματα των πολιτών.

Έτσι, η εφαρμογή των νέων νομικών μέτρων για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας
θα πρέπει να γίνει με ιδιαίτερη προσοχή, γιατί ήδη στην Αμερική διατυπώνονται
έντονες ανησυχίες για τις παράνομες ενέργειες πρακτόρων του FBI μετά το
«κτύπημα» (έκαναν έρευνα σε απόρρητα ηλεκτρονικά δεδομένα εταιρειών, χωρίς
δικαστική έγκριση, «Financial Times» 13 Σεπτεμβρίου 2001).

Επομένως, η βία, άσχετα με το αν οφείλεται σε κοινωνικούς ή οικονομικούς
λόγους, είναι άμεσα συνδεδεμένη με τον πολιτισμό.

Ας μη δεχτούμε, λοιπόν, τον σύγχρονο κόσμο μ’ όλες τις βαρβαρότητες και τους
περιορισμούς του.

Ο Μαγιακόφσκι έγραφε στο τελευταίο μήνυμά του: «Η βάρκα του έρωτα συντρίφτηκε
στη βάρκα της ζωής». Ας μην αφήσουμε, λοιπόν, τη βάρκα της ζωής να συντριβεί
πρόωρα στον βράχο του θανάτου.

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.