Στη «θαλπωρή» της Ευρωπαϊκής Ένωσης

«Όλα τριγύρω αλλάζουνε κι όλα τα ίδια μένουν». Το λαϊκό αυτό τραγουδάκι των
αρχών της δεκαετίας του ’80 ­ από τη συλλογή του Παπάζογλου η «Εκδίκηση της
Γυφτιάς» ­ θα μπορούσαν να τραγουδούν στο υπουργείο Εξωτερικών, εφόσον βέβαια
διπλωμάτες και υπουργικοί σύμβουλοι είχαν κάποια έφεση προς αυτού του είδους
τα άσματα.

Και τούτο, διότι οι υπολογιστές και τα μπλοκ έχουν μεν… πάρει φωτιά, έχουν
γεμίσει από αναλύσεις για τα νέα δεδομένα που διαμορφώνονται για τη θέση της
χώρας και την εξωτερική πολιτική, αλλά το συμπέρασμα είναι, κατά το μάλλον ή
ήττον, κοινό: η Αθήνα θα πρέπει να συνεχίσει την ίδια πολιτική, που δεν είναι
άλλη από τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό – το «ευρωπαϊκό χαρτί».

Από εκεί και πέρα, όμως, σε ό,τι αφορά τα κέρδη και τις ζημίες για τη θέση της
χώρας στο νέο σκηνικό, οι απόψεις ούτε ομοιόμορφες είναι ούτε κοινό ισοζύγιο
έχουν.

Η Τουρκία

Αρχής γενομένης από την Τουρκία, φυσικά, καθώς οι ελληνοτουρκικές σχέσεις
εξακολουθούν να είναι πάρα πολύ υψηλά στην ατζέντα της εξωτερικής πολιτικής. Η
κυρίαρχη άποψη στο υπουργείο Εξωτερικών ­ τουλάχιστον, τις πρώτες ημέρες μετά
το χτύπημα στις ΗΠΑ ­ ήταν πως ο ρόλος της Άγκυρας θα ενισχυθεί. Κάτι τέτοιο
είχε συμβεί και στον Πόλεμο του Κόλπου, ενώ ο γεωστρατηγικό ρόλος της Τουρκίας
εθεωρείτο πάντα προνομιούχος ­ «ατού» που έχει εκμεταλλευθεί άλλωστε επιτυχώς
και η γείτων, αποκομίζοντας οφέλη οικονομικά, πολιτικά και στρατιωτικά.

Οι υπέρμαχοι αυτής της άποψης συνδέουν την ενίσχυση της Άγκυρας αφενός με τον
«ευρωστρατό» ­ προβλέποντας ενίσχυση της διαπραγματευτικής θέσης της Άγκυρας ­
και αφετέρου με την «αντιπυραυλική ομπρέλα» που προωθούν οι ΗΠΑ και στην οποία
η Τουρκία διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο.

Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει και ο αντίλογος. Όποιος υποστηρίζει πως στην περίπτωση
που η αμερικανική αντίδραση δεν είναι ένα μεγάλο πολεμικό εγχείρημα, αλλά
πολλά μικρά «χειρουργικά» σε όλον τον κόσμο, ο ρόλος της Τουρκίας μειώνεται
πολύ σε γεωστρατηγικό επίπεδο. Αντιθέτως, αποκτά ισχύ το γεγονός ότι η
Τουρκία, παρά το κεμαλικό παρελθόν, δεν παύει να είναι μια μουσουλμανική χώρα,
με μεγάλο μέρος του πληθυσμού να υποστηρίζει ακόμη και φονταμενταλιστικές
οργανώσεις. Δεν είναι τυχαίο ότι μόλις ξέσπασε η κρίση Ουάσιγκτον – Αφγανιστάν
υπήρξε πλήθος εθελοντών, που αναχώρησε από την Τουρκία για να συνδράμει τους
Ταλιμπάν.

Το τελευταίο αυτό στοιχείο είναι ­ πέραν και των υπολοίπων ­ επιβαρυντικό και
για την ευρωπαϊκή πορεία της Άγκυρας. Ήδη, μετά την κρίση ­ και ενώ ο κ.
Ετζεβίτ έσπευδε να δείξει την… πυγμή του έναντι των Ευρωπαίων ­, η
επικεφαλής της Κομισιόν στην Άγκυρα, κ. Φογκ, δήλωνε ευθέως πως το αίτημα της
Τουρκίας για ένταξη στην Ε.Ε. «δεν είναι πειστικό».

«Πάγωμα» στο Κυπριακό

Στην περίπτωση της Κύπρου, οι εκτιμήσεις δεν είναι και τόσο διιστάμενες, και
τείνουν όλες προς το απαισιόδοξο στοιχείο. Μετά την 11η Σεπτεμβρίου θεωρείται
πως το Κυπριακό για αδιευκρίνιστο χρόνο θα «παγώσει», δεδομένου ότι ολόκληρη η
διεθνής κοινότητα έχει στραμμένη αλλού την προσοχή της, ενώ και πριν εξέφραζε
κάποια κούραση για το θέμα.

Το πραγματικά ανησυχητικό στοιχείο, ωστόσο, έχει να κάνει με την ένταξη της
νήσου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν ενισχυθεί ο ρόλος της Τουρκίας, δυσκολεύει
αυτομάτως και η ένταξη. Ακόμη και αν δεν ενδυναμωθεί όμως η Άγκυρα, τα
πράγματα δεν θα είναι καθόλου εύκολα για τη Λευκωσία, η οποία στο νέο σκηνικό
κατηγορείται από ποικίλες πλευρές για «ολιγωρία» στο θέμα της καταπολέμησης
της τρομοκρατίας και για ξέπλυμα βρώμικου χρήματος τρομοκρατικών οργανώσεων.
Παρά τις κατηγορηματικές διαψεύσεις, δεν είναι ακριβώς η εποχή που η Δύση
ενθουσιάζεται με την ιδέα να εντάξει στην «αγία ευρωπαϊκή οικογένεια» μια χώρα
για την οποία υπάρχουν υποψίες.

Η διεύρυνση

Το δυσμενέστερο, ωστόσο, στοιχείο για την ένταξη της Κύπρου δεν έχει να κάνει
διόλου με την ίδια ­ έχει να κάνει με τη διεύρυνση της Ένωσης. Η τελευταία
εκτιμάται ότι με τις εξελίξεις εισήλθε σε πολύ δύσκολη φάση. Όχι μόνο διότι οι
Ευρωπαίοι, στο πλαίσιο καταπολέμησης της τρομοκρατίας, επανεξετάζουν όλες τις
ρυθμίσεις που έχουν να κάνουν με τα σύνορα, τους μετανάστες και την ελεύθερη
κυκλοφορία των προσώπων. Αλλά και γιατί η διεύρυνση είναι ένα πολύ «ακριβό»
εγχείρημα για την Ευρώπη ­ θα χρειασθεί πολλά… πακέτα Ντελόρ για να
«περπατήσει». Και με το δεδομένο ότι η ευρωπαϊκή ­ όπως και η παγκόσμια ­
οικονομία δεν θα αποφύγει την ύφεση, ιδίως έπειτα από αυτό που συνέβη στη Νέα
Υόρκη και την Ουάσιγκτον, οι Ευρωπαίοι δεν έχουν καμιά διάθεση να… βάλουν το
χέρι βαθειά στην τσέπη για να πληρώσουν τους «καινούργιους», όταν οι «παλιοί»
θα έχουν βουνό τα προβλήματα.

Οι Αλβανοί

Τα Βαλκάνια, όσο και αν φαίνεται αντιφατικό, είναι ένας τομέας που γεννά
«αισιοδοξία» στο υπουργείο Εξωτερικών ­ υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες,
φυσικά. Και τούτο, διότι υπάρχουν ορισμένα ενθαρρυντικά δεδομένα. Το ένα,
λόγου χάρη, είναι η μείωση της επιρροής των ισλαμιστικών ­ άρα, και αλβανικών
­ δυνάμεων. Οι δυνάμεις αυτές, μολονότι είχαν επί καιρό την υποστήριξη της
Ουάσιγκτον, είναι και συνδεδεμένες με τους φονταμενταλιστές του Μπιν Λάντεν
και άλλων. Είναι, λοιπόν, για κάποιους θέμα χρόνου το να πέσουν σε…
δυσμένεια. Πολλώ δε μάλλον, που έχει συντελεσθεί η δημοκρατική αλλαγή στη
Σερβία, οπότε η Δύση έχει πλέον και άλλους συνομιλητές.

Φεύγουν από το Κόσοβο

Το έτερο στοιχείο είναι η μείωση του αμερικανικού ενδιαφέροντος για την
περιοχή, λόγω άλλων προτεραιοτήτων. Ήδη, κάποιες αμερικανικές μονάδες
αποχώρησαν από το Κόσοβο για να διοχετευθούν στις περιοχές της νέας κρίσης ­
μολονότι ο εκπρόσωπος των Αμερικανών στα Σκόπια κ. Παρντιού διαβεβαίωνε πως
«τίποτε δεν έχει αλλάξει για εμάς στα Βαλκάνια». Η αμερικανική «απεμπλοκή»,
πριν από την 11η Σεπτεμβρίου, κρινόταν αρνητικά. Τώρα υπάρχουν δεύτερες
σκέψεις, αφού συνδυάζεται με τη μειωμένη επιρροή των Αλβανών. Κυρίως, όμως,
συνδυάζεται με το… κενό που θα κληθούν να καλύψουν οι Ευρωπαίοι ­ δηλαδή, τα
μέλη της Ένωσης να «πάρουν επάνω τους» την προοπτική των Βαλκανίων. Είναι
χαρακτηριστικό ότι, 24 μόλις ώρες μετά το χτύπημα στις ΗΠΑ, ο πρόεδρος της
Κομισιόν επισήμανε στους Ευρωπαίους υπουργούς Εξωτερικών ότι «η τρομοκρατία
δεν πρέπει να μας κάνει να ξεχάσουμε τις πολιτικές μας, δεν πρέπει να μας
κάνει να ξεχάσουμε τα Βαλκάνια». Ενίσχυση του ρόλου της Ευρώπης στη
συγκεκριμένη περιοχή σημαίνει και ενίσχυση της Ελλάδας, που είναι προνομιούχος
συνομιλητής των περισσοτέρων και «υπερασπιστής» τους στις Βρυξέλλες.

Όλα καλά, λοιπόν, στα Βαλκάνια; Όχι ακριβώς, διότι η «ήττα» που φαίνονται να
υπέστησαν συνολικά οι ισλαμιστές μπορεί να οδηγήσει στο άλλο άκρο ­ για
παράδειγμα, την ακύρωση της ειρηνευτικής συμφωνίας στα Σκόπια και έναν νέο
γύρο εμφυλίου πολέμου, λόγω μιας νέας αδιαλλαξίας των Σλαβομακεδόνων. Ή την
περαιτέρω ριζοσπαστικοποίηση των Αλβανών εξτρεμιστών, που μπορεί να προβούν σε
μια ύστατη αιματοχυσία.

Το χαρτί της Ε.Ε.

Για όλα τα παραπάνω ­ τα ελληνοτουρκικά, το Κυπριακό, τα Βαλκάνια, αλλά και τη
Μέση Ανατολή, όπου κατά τα φαινόμενα ασκείται έντονη πίεση και προς τις δύο
πλευρές ­ οι αναλυτές του υπουργείου Εξωτερικών έχουν μία ­ και μόνο μία ­
«συνταγή: το χαρτί της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το οποίο θεωρούν μεγάλο ατού όχι
απλώς για την άσκηση εξωτερικής πολιτικής, αλλά και για την ίδια τη θέση της
χώρας, πολιτική και οικονομική.

Επισημαίνουν, λόγου χάρη, ότι χωρίς την ένταξη στην ΟΝΕ η Αθήνα σήμερα δεν θα
είχε την πολυτέλεια να ασχολείται καν με την εξωτερική πολιτική, διότι θα
μάζευε τα συντρίμμια της οικονομία της και της αδύναμης δραχμής. Και χωρίς να
παραγνωρίζουν τις συνέπειες της επικείμενης οικονομικής κρίσης, τονίζουν ότι
«άλλο να είμαστε κομμάτι της Ευρώπης και του ευρώ και άλλο μόνοι μας στα… 40 κύματα».