Οι νέοι τρομοκράτες

Στις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου χρησιμοποιήθηκαν μέσα πρωτοφανή, αλλά το
κυριότερο είναι πως εκτελέσθηκαν από ακτιβιστές πολύ διαφορετικούς από
εκείνους των δικτύων που διαλύθηκαν τα τελευταία χρόνια, υπογραμμίζει η
γαλλική εφημερίδα “Λε Φιγκαρό”, η οποία πραγματοποίησε έρευνα με θέμα τους
νέους τρομοκράτες.

“Η προσευχή μου και η θυσία μου, η ζωή μου και ο θάνατός μου ανήκουν στον
Αλλάχ”. Ο Μοχάμεντ Άτα, ο ένας από τους καμικάζι της Νέας Υόρκης, είχε
επιλέξει αυτό το χωρίο του Κορανίου για μότο στην πανεπιστημιακή διατριβή του
με θέμα την ανακαίνιση της συριακής πόλης Χαλέπι, την οποία είχε υποστηρίξει
πριν από δύο χρόνια στο Αμβούργο.

Φοιτητής της Πολεοδομίας, ήταν τότε πράκτορας σε αδράνεια και περίμενε φρόνιμα
την εντολή να περάσει από τη ζωή στο θάνατο. Ηλικίας 33 χρόνων, ο καμικάζι
πιλότος ανήκε στη νέα γενιά των εξτρεμιστών του ισλαμικού νεφελώματος. “Τα
άτομα αυτά έχουν την ιδιαιτερότητα ότι δεν είναι αποτυχημένοι. Ολοκληρώνονται
μέσα από τις σπουδές τους και παράλληλα χρησιμοποιούν τις γνώσεις τους για να
πραγματοποιήσουν την τρέλα τους”, εξηγεί ο Λουί Μαρτινέ, ερευνητής στο CERI
(Κέντρο Μελέτης των Διεθνών Σχέσεων) στο Παρίσι και ειδικός στα ριζοσπαστικά
ισλαμιστικά κινήματα.

Γιος εύπορου δικηγόρου και αδελφός δύο καθηγητών πανεπιστημίου, ο Μοχάμεντ Άτα
μεγάλωσε στους εύπορους και καλλιεργημένους κύκλους του Καΐρου. Η διαδρομή
του, όπως και εκείνη των άλλων κομάντος της 11ης Σεπτεμβρίου, διαφέρει πολύ
από το κλασικό προφίλ των ισλαμιστών τρομοκρατών που είχαν βάλει στόχο τη Δύση
στη δεκαετία του 1990.

Τότε οι ακτιβιστές είχαν χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης και στρατολογούνταν στον
αραβικό κόσμο ή στην Ευρώπη κυρίως στις φτωχές συνοικίες των προαστίων. Οι
περιθωριακοί αυτοί, που είχαν αποτύχει στην οικογένεια, το σχολείο ή την
κοινωνία, δεν είχαν τίποτε να χάσουν. Χειραγωγούνταν εύκολα και γίνονταν
κατασκευαστές βομβών, βομβιστές ή διακινητές όπλων. Ορισμένοι εμπλέκονταν και
σε υποθέσεις του κοινού ποινικού δικαίου. Η πορεία τους οδηγούσε σχεδόν πάντα
στη φυλακή και σπανιότερα ως το θάνατο. Οι διανοούμενοι, οι τεχνικοί και οι
επιστήμονες υψηλού επιπέδου που τους πλαισίωναν έμεναν στη σκιά. Τώρα όμως,
αυτοί οι τελευταίοι είναι έτοιμοι να θυσιαστούν.

“Η νέα γενιά μεγάλωσε στην Ευρώπη, στην Αμερική ή στον αραβικό κόσμο μέσα στο
θυσιαστικό μίσος. Οι επιθέσεις εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών απέδειξαν ότι
αρκεί να διαθέτει κανείς ένα “σετ τρομοκρατίας” και άνεση χρόνου για να
πετύχει μια επιχείρηση και, γιατί όχι, να την επαναλάβει και την επομένη.
Υπάρχει φόβος τα αδρανή δίκτυα να καταστρώνουν ήδη νέα σενάρια Αποκάλυψης”,
διαβεβαιώνει ο Λουί Μαρτινέ.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι δεκάδες χιλιάδες άνδρες εκπαιδεύτηκαν στα στρατόπεδα
του Αφγανιστάν και του Πακιστάν. Οι απλοί στρατιώτες χρησιμοποιήθηκαν αμέσως
σε διάφορες αποστολές. Η ελίτ είναι προετοιμασμένη για τις μάχες του μέλλοντος
με κινητήρια δύναμη τη θρησκεία και τον ρεβανσισμό. “Χρειάζεται να έχεις
βιώσει ένα αίσθημα απέραντης ταπείνωσης για να βρεις παρηγοριά στη θυσία σου.
Στο μυαλό τους, οι τρομοκράτες καταστρέφουν το Κακό. Έχουν την απόλυτη
βεβαιότητα ότι κάνουν το καλό και ότι σβήνουν μέσα στο φως του Θεού”, λέει ο
Λουί Μαρτινέ.

Τα ερωτήματα

Το ίδιο ερώτημα επανέρχεται αδιάκοπα. Πώς γίνεται να είναι κανείς ευφυής,
μορφωμένος, κοινωνικοποιημένος και να ρίχνεται με ένα επιβατικό αεροπλάνο
γεμάτο αθώους πάνω σε ουρανοξύστες γεμάτους εξίσου αθώους αμάχους; Κάθε
προσπάθεια σύγκρισης με τους Παλαιστίνιους “καμικάζι” είναι καταδικασμένη σε
αποτυχία. “Ο ακτιβιστής της Χαμάς ή του Ισλαμικού Τζιχάντ πεθαίνει για τη γη
του, την οικογένειά του, το έθνος που θέλει να κτίσει”, εξηγεί ένας Γάλλος
διπλωμάτης. “Τρελή, αποτρόπαιη, κυρίως όταν πλήττει αμάχους, η χειρονομία του
υπακούει σε μια ορισμένη λογική του πολέμου εναντίον ενός εχθρού, τον οποίο
βιώνει καθημερινά ως δύναμη κατοχής”.

Στα τρομοκρατικά πλήγματα στις ΗΠΑ δεν υπάρχει καμιά λογική αυτού του τύπου.
Το κακό, το οποίο ενσαρκώνουν οι ΗΠΑ και η Δύση γενικά, είναι ένας πολύ
λιγότερο συγκεκριμένος εχθρός. Δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς μπορεί κάποιος
να πεθάνει για μια τέτοια μάχη. Δύσκολο επίσης να καταλήξουμε ότι επρόκειτο
για μια παράλογη πράξη, με δεδομένες την έκταση της επίθεσης και την ποιότητα
της οργάνωσής της. Ένας καμικάζι μπορεί να είναι ένας φωτισμένος-τρελός. Δύο ή
τρεις, γίνεται ύποπτο. Δεκαεννέα υποψήφιοι για αυτοκτονία που επιβιβάζονται σε
τέσσερα διαφορετικά αεροπλάνα ­ αυτά είναι τα στοιχεία που δίνουν οι ερευνητές
­ σημαίνουν ένα κίνημα με βάθος, σημαίνουν την εμφάνιση μιας νέας γενιάς
τρομοκρατών.

Η διολίσθηση προς την κατάσταση αυτή έγινε σε όλη τη διάρκεια της δεκαετίας
του 1990. Σύμφωνα με τον Ολιβιέ Ρουά, ερευνητή στο CNRS, περάσαμε “από τον
ισλαμισμό στον ριζοσπαστικό νεοφονταμενταλισμό”. Τα ισλαμιστικά κινήματα των
δεκαετιών του ’80 και του ’90 ήταν προσαρμοσμένα σε μια εθνική λογική, δρούσαν
στην Αίγυπτο, στην Αλγερία ή αλλού. Η μάχη τους ήταν συχνά σύντομη ή επεδίωκαν
τελικά να ενταχθούν στο εθνικό παιγνίδι. “Οι νεοφονταμενταλιστές δεν
προσαρμόζονται σε καμιά κρατική ή εθνική λογική”, εξηγεί ο Ολιβιέ Ρουά, “δεν
έχουν κανένα σχέδιο για την κοινωνία. Μετά τις επιθέσεις στη Νέα Υόρκη και την
Ουάσιγκτον, δεν έχουν κανένα σχέδιο γενικά”.

Όψη απελπισίας

Οι νέοι τρομοκράτες δεν βρίσκονται σε μια επαναστατική λογική. Δεν πιστεύουν
ούτε στη νίκη ούτε σ’ ένα καλύτερο αύριο. “Υπάρχει μια όψη απελπισίας στη μάχη
τους”, συνεχίζει ο Ολιβιέ Ρουά, “μια πράξη μηδενιστική, Αποκάλυψης”. Η
ψυχολογία αυτή εξηγεί την υπερβολή της επίθεσης. Και η νέα αυτή διάσταση
επιβεβαιώνεται από τον Μπρινό Ετιέν, εμπειρογνώμονα σε θέματα που αφορούν τις
θρησκείες. “Αυτοί οι ακτιβιστές, ευφυείς και μορφωμένοι, κινούνται από μια
παρόρμηση θανάτου”, υποστηρίζει, “θεωρούν ότι το επίγειο βασίλειο είναι σάπιο,
ότι πρέπει να καταστρέψουν αυτό τον κόσμο, να επιταχύνουν την Αποκάλυψη και
την έλευση του βασιλείου του Θεού”.

Αντί να καθησυχάζει για τα χρόνια που έρχονται, αυτό το νέο προφίλ του
φονταμενταλιστή τρομοκράτη επιβάλλει την πλήρη αναθεώρηση των προσεγγίσεων των
υπηρεσιών πληροφοριών. Οι ειδικοί της τρομοκρατίας φαίνεται να μην έχουν
σήμερα τον κατάλληλο εξοπλισμό για να εξηγήσουν το φαινόμενο. Όπως προτείνει ο
Μπρινό Ετιέν με μια δόση πρόκλησης, “θα πρέπει να στραφούμε στην εθνο-ψυχιατρική”.