Η «καταστροφική τρομοκρατία» νίκησε την πολιτική ασφάλειας

ΣΤΑ μέσα της δεκαετίας του ’90 ένα φωτοτυπημένο πολυσέλιδο κείμενο είχε γίνει
ανάρπαστο στον Λευκό Οίκο. Επρόκειτο για τη φωτοτυπία ενός άρθρου του
δημοσιογράφου και αναλυτή Ρόμπερτ Ντ. Κάπλαν με τίτλο «Η επερχόμενη αναρχία»,
το οποίο είχε δημοσιευθεί στην επιθεώρηση «Atlantic Monthly». Η θέση του
συγγραφέα ήταν απλή. Στον νέο κόσμο που δημιούργησε το τέλος του Ψυχρού
Πολέμου, οι απειλές κατά της ασφάλειας δεν προέρχονται από οργανωμένα κράτη ή
στρατούς, αλλά από μικρές αποφασισμένες ομάδες, οι οποίες έχουν τη δυνατότητα
να καταφέρουν «αποκαλυπτικού χαρακτήρα» πλήγματα. Η ανάλυση του Κάπλαν έδωσε
αφορμή για αναρίθμητα «policy papers» και είχε σαφή απήχηση σε ένα
πολυσυζητημένο μνημόνιο του Λευκού Οίκου που κυκλοφόρησε το 1998 με τίτλο «Για
μια νέα εθνική πολιτική ασφάλειας στον 21ο αιώνα», έχοντας υπογραφή του ίδιου
τού τότε προέδρου Μπιλ Κλίντον.

Σύμφωνα με τη νέα αυτή πολιτική ασφάλειας, η μεγαλύτερη απειλή προέρχεται από
μικρές ομάδες, ικανές να επιδοθούν σε «καταστροφική τρομοκρατία», δηλαδή σε
χτυπήματα με μαζικά αποτελέσματα. Σύμμαχός τους, όσο κι αν φαίνεται παράξενο,
είναι η παγκοσμιοποίηση. Σε μια εποχή όπου άτομα, εμπορεύματα και πληροφορίες
διακινούνται ελεύθερα, οι τρομοκράτες μπορούν να διεισδύσουν εύκολα σε μια
χώρα, να επικοινωνήσουν μέσω Διαδικτύου ή κινητών τηλεφώνων και να οργανώσουν
χτυπήματα ακόμη και με βιολογικά ή πυρηνικά όπλα ­ πολλά από τα οποία
διατίθενται σε μια ιδιότυπη «μαύρη αγορά» που έχει δημιουργηθεί μετά την
κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Σύμφωνα με την ανάλυση αυτή, οι ΗΠΑ θα
έπρεπε να επενδύσουν μαζικά σε μια πολιτική ασφάλειας που να τις θωρακίζει
απέναντι σε τέτοιες επιθέσεις ­ αναφερόμενες συνήθως με τον τεχνικό όρο
«ασύμμετρες απειλές». Αντί για συμβατικά όπλα, αντιτρομοκρατικές ομάδες. Αντί
για μαχητικά αεροπλάνα, ειδικά προγράμματα ηλεκτρονικής παρακολούθησης. Αντί
για πεζοναύτες, πράκτορες μυστικών υπηρεσιών.

Οι χθεσινές πολύνεκρες επιθέσεις κατά στόχων στις ΗΠΑ επιβεβαίωσαν με τραγικό
τρόπο τις εκτιμήσεις αυτές. Μια καλά συντονισμένη, «χειρουργική» κατά την
άποψη Δυτικών διπλωματών, επίθεση στο εσωτερικό της μοναδικής υπερδύναμης
διατάραξε το αίσθημα ασφάλειας των πολιτών της. Απέδειξε επίσης πόσο ευάλωτη
μπορεί να είναι μια ισχυρή χώρα απέναντι σε μια καλά οργανωμένη μικρή ομάδα.
Τα επιβατικά αεροπλάνα που έπεσαν επάνω στους «δίδυμους πύργους» του Γουόρλντ
Τρέιντ Σέντερ στη Γουόλ Στριτ του Μανχάταν δεν κατέστρεψαν μόνο τα ίδια τα
κτίρια, προκαλώντας τον θάνατο εκείνων που διέμεναν σε αυτά. Τα πλήγματα που
κατάφεραν επέβαλαν το κλείσιμο των χρηματαγορών, στέλνοντας ούτως ή άλλως τους
δείκτες προς τα κάτω στο λεγόμενο «after hours trading». Σύμφωνα με τον γνωστό
ιστορικό τους ρόλο, ο χρυσός και το πετρέλαιο εκτινάχθηκαν προς τα πάνω. Λίγα
λεπτά αργότερα, η αμερικανική Ομοσπονδιακή Τράπεζα δήλωνε ότι θα παραμείνει
ανοιχτή για να εξασφαλίσει ρευστότητα στις αγορές και στο χρηματοπιστωτικό
σύστημα. Μαζί με τις αγορές, κατέρρεαν και οι τηλεπικοινωνίες. Όσοι Αμερικανοί
προσπάθησαν να χρησιμοποιήσουν τα κινητά τους τηλέφωνα, διαπίστωσαν ότι λόγω
της υπερβολικής χρήσης, «το σύστημα είχε πέσει».

Ακόμη χειρότερο είναι το γεγονός ότι στα τρομοκρατικά χτυπήματα δεν υπάρχει
διάκριση ανάμεσα στο πεδίο της μάχης και στους απλούς πολίτες: οι τελευταίοι
βρίσκονται στο επίκεντρο ενός μαζικού θανατηφόρου χτυπήματος. Το αποτέλεσμα
είναι ένας απίστευτος πανικός, ο οποίος μεταδόθηκε χθες αστραπιαία στις
μεγάλες αμερικανικές πόλεις. Εκκενώσεις κτιρίων στη Βοστώνη και στο Σικάγο,
μαζική έξοδος από το κέντρο στην Ουάσιγκτον όπου οι αυτοκινητιστές δεν
σέβονταν ούτε τα φανάρια στις διασταυρώσεις. Η εικόνα συμπληρώθηκε από το
κλείσιμο των αεροδρομίων σε εθνικό επίπεδο, γεγονός που κατέστησε τις ΗΠΑ
απρόσιτες από το εξωτερικό, αφού άλλες υπερατλαντικές πτήσεις γύρισαν πίσω και
άλλες κατέληξαν στον Καναδά. Στην πραγματικότητα, η «καταστροφική τρομοκρατία»
δημιουργεί μια κατάσταση που δύσκολα μπορεί να τη διαχειριστεί μια κυβέρνηση.
Αστυνομία, μυστικές υπηρεσίες, στρατός, και πολίτες μπερδεύονται στην
αντιμετώπιση ενός καταστροφικού χτυπήματος που εμπλέκει όλους ­ και μαζί την
πυροσβεστική και τα ασθενοφόρα. Οι εικόνες από τα ΜΜΕ πολλαπλασιάζουν το
αίσθημα πανικού.

Η ειρωνεία είναι ότι στο επίκεντρο της χθεσινής επίθεσης κατά των ΗΠΑ βρέθηκε
μια κυβέρνηση η οποία είχε διαφορετικές αντιλήψεις. Η έμφαση στην
αντιτρομοκρατία και στις απειλές από «ατάκτους» συγκινούσε το επιτελείο του
Μπιλ Κλίντον. Δεν συνέβαινε όμως καθόλου το ίδιο με τους βετεράνους του Ψυχρού
Πολέμου, που πλαισιώνουν τον Τζορτζ Μπους. Όπως εξηγούσε ο αρθρογράφος των
«New York Times» Τόμας Φρίντμαν σε παλαιότερη συνέντευξή του προς «ΤΑ ΝΕΑ»,
«υπάρχει διαφορά μεταξύ μιας αμυντικής πολιτικής επικεντρωμένης στην
υπεράσπιση τειχών και μιας αμυντικής πολιτικής που αποβλέπει κυρίως στο να
διασφαλίσει τη βιωσιμότητα των δικτύων». Η κυβέρνηση Μπους επέλεξε τα τείχη,
ανακοινώνοντας την πρόθεσή της να επενδύσει στη δημιουργία ενός αντιπυραυλικού
συστήματος αξίας δισ. δολαρίων. Ακόμη όμως κι αν υπήρχε αυτό, πώς θα
προστάτευε χθες τις ΗΠΑ από τις επιθέσεις με επιβατικά αεροπλάνα;

Με όρους παραδοσιακής στρατιωτικής σύγκρουσης, δύο ουρανοξύστες και μια
πτέρυγα του Πενταγώνου δεν είναι μεγάλη απώλεια. Στην «καταστροφική
τρομοκρατία», όμως, το αποτέλεσμα είναι πολλαπλάσιο. Χθες αυτό που κατέρρευσε
ήταν πράγματι το δίκτυο (με τη χρηματοοικονομική, πληροφορική, κυκλοφοριακή
και σχεδόν οποιαδήποτε άλλη έννοιά του).