Φωνές μυστικές στα σοκάκια της Πόλης

Στα σοκάκια. «Θα φέρεις γύρα την Πόλη με τα πόδια και με τη σκέψη… ώσπου ν’ αρχίσεις ν’ ακούς φωνές μυστικές. Αλλά, και πάλι δεν θα ‘χεις γυρίσει την πρώτη σελίδα…»

«Θα γυρίζεις και θα γυρίζεις την Πόλη, χωρίς να ομιλείς. Θα ανεβαίνεις και θα
κατεβαίνεις λόφους. Θα σταματήσεις σε πόρτες χορταριασμένες. Θα ζητήσεις παλιά
αρχοντικά και κονάκια που έχουν μέσα τους τις σκιές του παρελθόντος. Θα μπεις
σε αυλές τούρκικων σπιτιών…», είχε πει ο Πατριάρχης Αθηναγόρας, νομίζω, σε
έναν νέο που ήθελε να γράψει ένα βιβλίο για την Πόλη. Εμένα, από τη στιγμή που
το διάβασα, έγινε ο «μπούσουλάς» μου για να γνωρίσω την Πόλη.

Η άλλη πλευρά, η ασιατική, της Κωνσταντινούπολης, η Χαλκηδόνα (Καντίκιόϊ), το
Σκούταρι (Ουσκούνταρ), το Μόδι (Μόντα), το Φαναράκι (Φενέρμπαχτσε) είναι πιο
μοντέρνες, πιο φροντισμένες. Εκεί είναι η τεράστια Λεωφόρος Βαγδάτης (Μπάγντατ
Τζαντεσί) με τις μπουτίκ, τα ακριβά μαγαζιά, εκεί τα πολυώροφα σύγχρονα
κτίρια, τα – απάνθρωπα μεγάλα – καταστήματα «Μπάουχαουζ» και λοιπά. Εκεί είναι
σαφώς πιο «ευρωπαϊκά».

Αυτή η ακτή, η ευρωπαϊκή, είναι η παλιά Πόλη. Πλατεία Ταξίμ, Πέρα και τα
βόρεια προάστια απ’ τη μια, Σουλταναχμέτ, Αγιά Σοφιά, Χρυσόπορτα, Γεντίκουλε,
Τζιμπαλί, Φανάρι από την άλλη. Εδώ τα μεγάλα ξενοδοχεία, η βουή της μεγάλης
Οδού του Πέρα, τα ανήλιαγα καλντερίμια του Γαλατά, οι εκκλησιές, τα τζαμιά και
οι συναγωγές, όχι μόνο στον ίδιο δρόμο, αλλά μερικές φορές στο ίδιο οικόπεδο.
Τα μεσαιωνικά κτίρια, τα χάνια με τις στοές, τα σπίτια αρνουβό. Τίποτα
θαρρείς, εδώ, δεν κατεδαφίζεται, οι εποχές επικάθονται η μια πάνω στην άλλη.
Το ίδιο και οι ρυθμοί. Το ίδιο και οι άνθρωποι.

Στο κέντρο της πόλης κυκλοφορούν τόσο ανάκατα, λουσάτες γυναίκες, ζητιάνοι,
αδιάφοροι γιάπηδες, κλοσάρ, τραβεστί, κεφάτες παρέες αγοριών και κοριτσιών,
άστεγοι, ρακένδυτα μικρά παιδιά, αναρίθμητοι μικροπωλητές.

Αυτή η μεριά είναι ακόμη οργανωμένη σε γειτονιές. Βλέπεις γυναίκες με το
τσεμπέρι, να κάθονται στο κατώφλι της εισόδου της πολυκατοικίας, παιδιά να
παίζουν στο πεζοδρόμιο, τη λουλουδάτη μπουγάδα απλωμένη από σπίτι σε σπίτι.
Μπαίνεις στα σούπερ μάρκετ, ίδια σαν να βρίσκεσαι σε καλά σούπερ μάρκετ της
Αθήνας με μια διαφορά: εδώ ακούς αδιακρίτως ελληνική μουσική. Όμως, το
χαρακτηριστικό των γειτονιών είναι τα μπακάλικα. Μικρά, λιλιπούτεια, κάτι
ανάμεσα σε ψιλικατζήδικο και γαλακτοπωλείο κι άλλα κάπως μεγαλύτερα. Και
τσιράκια ακόμη και στο μικρότερο. Τηλεφωνείς, σου φέρνουν την παραγγελία,
βάζεις τα λεφτά στο καλάθι, το ρίχνεις…

«Εσείς πιάσατε εκείνο το διαμέρισμα;», με ρωτούσαν τις πρώτες ημέρες, «με το
καλό να μείνετε». Τίποτε περισσότερο. Ήταν αρχή ακόμη. Κι αν δεν έχεις θυρωρό,
ο πιο σίγουρος τρόπος να μάθει για σένα η γειτονιά είναι να μάθει για σένα ο
μπακάλης. Τον έβλεπα, λοιπόν, που αδημονούσε να πιάσουμε κουβέντα. Πήγαινα
κάθε πρωί, έπαιρνα ένα σωρό εφημερίδες, έκανα άλλα ψώνια, πλήρωνα, έφευγα. Πώς
να με ρωτήσει. Δεν σε ρωτούν ποτέ έτσι ευθέως, πρέπει να βρεθεί ή να
δημιουργηθεί η ευκαιρία.

Ένα πρωί δεν είχε καφέ στο ράφι. «Δεν έχετε καφέ;», ρώτησα. «Τι καφέ, άμπλα;»
(=αδελφή). «Τούρκικο». Ένα ελαφρύ χαμόγελο διαγράφηκε στο πρόσωπο του Χικμέτ,
έτσι τον λένε. «Τούρκικο δεν έχουμε, άμπλα, κούρδικος σου κάνει;». «Κατευθείαν
απ’ το Ντιάρμπακιρ;». Γέλια. «Κατευθείαν. Εσύ από πού είσαι, άμπλα;». «Απ’ την
Ελλάδα». «Απ’ την Ελλάδα; Και μένεις εδώ, ε; Μας χωράει όλους η πόλη… Αυτοί
οι Τούρκοι, όμως, άμπλα, θέλουν να μας τουρκέψουν όλους. Δεν είναι σωστό αυτό.
Έτσι δεν είναι;». Επιτέλους, η γνωριμία δόθηκε!

Προχθές, είχα πάρει εφημερίδες και τσιγάρα, πλήρωσα, πήρα τα πράγματα στο χέρι
κι έφευγα, όταν έτρεξε ο μικρός να μου δώσει σακούλα. «Άσε, παιδί μου, του
λέει, στους Ευρωπαίους δεν αρέσουν οι πλαστικές σακούλες»! Γέλασα. «Έτσι θα
γίνουμε κι εμείς άμα μπούμε στην Ευρώπη, άμπλα». «Άμα μπείτε, Χικμέτ; Πότε;
Μπορεί οι στρατηγοί να μη θέλουν». «Όχι», μου λέει, «δεν άκουσες τον μεγάλο
στη δεξίωση, τον άκουσες;» (ο Χικμέτ έχει μια τηλεόραση στο μαγαζί και
παρακολουθεί όλη μέρα).

Και είχε δίκιο. Ο υπαρχηγός του Επιτελείου Γιασάρ Μπουγιούκανιτ, στη δεξίωση
που δόθηκε στο Επιτελείο στις 30 Αυγούστου (ημέρα της κατάρρευσης του
ελληνικού μετώπου στη Μικρά Ασία) είπε στους δημοσιογράφους, που τον ρώτησαν
αν ο στρατός έχει επιφυλάξεις για την είσοδο της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή
Ένωση, ότι «ο στρατός δεν έχει καμιά επιφύλαξη. Υπάρχουν άλλοι στην Τουρκία
που έχουν επιφυλάξεις και αυτοί αν δεν το βρουν από εμάς, θα το βρουν απ’ το
Θεό» (!). Στη δήλωση αυτή, λόγω ίσως της «ωμότητάς» της, δεν δόθηκε
δημοσιότητα. Από τον Χικμέτ τα νέα. Τον γιο του τον λένε Φίρατ (σημαίνει
«Ευφράτης»), το ίδιο και το μπακάλικο.

«Θα φέρεις γύρα την Πόλη με τα πόδια και με τη σκέψη… ώσπου ν’ αρχίσεις ν’
ακούς φωνές μυστικές. Αλλά, και πάλι δεν θα ‘χεις γυρίσει την πρώτη σελίδα…».