Ελαιώνας: Το «κάλλιστον προάστιον» δεν θέλει να είναι πια χαβούζα!

Κάποτε το ονόμαζαν «κάλλιστον προάστιον», αλλά είναι πια περισσότερο γνωστό ως
η «χαβούζα της Αθήνας». Εκεί συνήθιζε να κάνει περιπάτους ο Πλάτωνας με τους
μαθητές του, αλλά τώρα, το μόνο που συναντά κανείς είναι μπάζα και σκουπίδια.
Εκεί κάποτε υπήρχαν και 115.000 ελιές ­ σήμερα έχουν απομείνει ελάχιστες ­ από
τις οποίες πήρε και το όνομά της όλη η περιοχή. Ο Ελαιώνας των 9.000
στρεμμάτων, που στις αρχές του προηγούμενου αιώνα αποτελούσε το σημείο
αναφοράς τής ­ τότε ακμάζουσας ­ βιομηχανίας και βιοτεχνίας της πρωτεύουσας,
τα τελευταία χρόνια παραμένει «ο σκουπιδοτενεκές της Αθήνας», περιμένοντας
ακόμη να υλοποιηθούν τα σχέδια και οι μελέτες που θα τον μεταμορφώσουν σε
πνεύμονα πρασίνου.

Δύσκολη ζωή

«Δεν είναι εύκολη η ζωή εδώ, αλλά πια συνηθίσαμε και κάνουμε ότι δεν βλέπουμε
το εργοστάσιο. Ο τοίχος μας σχεδόν ακουμπά στη μάντρα της διπλανής
βιομηχανίας, αλλά δεν πτοούμαστε. Βέβαια περιμένουμε ακόμη να δούμε την
ανάπλαση που μας υποσχέθηκαν για τον Ελαιώνα».

Η κ. Παναγιώτα Σιδέρη ο σύζυγός της και τα τρία της παιδιά προσπαθούν να
κρατήσουν τη ζωή τους ανάμεσα σε παλιά εργοστάσια, μπάζα, σκουπίδια και
παλιοσίδερα. Έχει ακούσει πολλά για την αξιοποίηση του Ελαιώνα, της έκτασης
των 9.000 στρεμμάτων από το Περιστέρι έως τον Ταύρο, και όμως χρόνια τώρα
βλέπει μελέτες επί μελετών και σχέδια επί σχεδίων, που διαιωνίζουν μια
κατάσταση.

«Ο Ελαιώνας από εστία βιομηχανικής νέφωσης θα γίνει μια “όαση ζωής”, ένας
πνεύμονας για την Αττική, μια ανάσα για τη Δυτική Αθήνα». Αυτά έγραφε το 1995
διαφημιστικό φυλλάδιο του ΥΠΕΧΩΔΕ, που για άλλη μια φορά εξήγγελλε την
ανάπλαση του Ελαιώνα. Σήμερα, 54 χρόνια μετά τις πρώτες εξαγγελίες και έξι
μετά την τελευταία, η ανάπλαση παραμένει στα… φυλλάδια. Η περιοχή όχι μόνο
δεν έχει μετατραπεί σε «όαση πρασίνου» ανακουφίζοντας την πρωτεύουσα ­καθώς η
έκταση του Ελαιώνα είναι 30 φορές μεγαλύτερη από τον Εθνικό Κήπο­ αλλά
συνεχίζει να αποτελεί πηγή ρύπανσης με σημαντικές ποσότητες καπνού και
διοξειδίου του θείου (το 15% του καπνού και το 24% του διοξειδίου της
πρωτεύουσας υπολογίζεται ότι προέρχεται από τον Ελαιώνα). Οι πράξεις εφαρμογής
αλλά και η σύσταση ειδικού φορέα για τη διαχείριση της περιοχής δεν έχουν
προχωρήσει, και το αποτέλεσμα είναι να μην ξεκινούν τα έργα που θα αναμόρφωναν
την περιοχή, στην οποία συνυπάρχουν 5.000 κάτοικοι, 3.500 βιομηχανίες,
βιοτεχνίες και επιχειρήσεις και 45.000 εργαζόμενοι.

Η μελέτη του ΥΠΕΧΩΔΕ, από την οποία προέκυψε και Προεδρικό Διάταγμα το 1995,
υπολόγιζε το κόστος των έργων για την ανάπλαση του Ελαιώνα έως 62,5 δισ.
δραχμές. Κυριότεροι στόχοι της ήταν η δημιουργία σημαντικού πνεύμονα πρασίνου
(το 44% της περιοχής), η ανάδειξη των ιστορικών στοιχείων του Ελαιώνα, η
συγκέντρωση των βιομηχανιών σε ειδικές ζώνες και η απομάκρυνση των οχλουσών
βιομηχανιών. Η μελέτη προβλεπόταν ευεργετική για την Αθήνα, καθώς, σύμφωνα με
τους υπολογισμούς του υπουργείου, κάθε 100 στρέμματα πρασίνου θα συγκρατούσαν
4 τόνους σκόνης τον χρόνο και θα απορροφούσαν ρύπους της πρωτεύουσας. Όμως
ακόμη αυτή η μελέτη παραμένει στάσιμη.

Πάντως, σύμφωνα με τον δρα πολεοδόμο-αρχιτέκτονα Σπύρο Τσαγκαράτο («ΤΑ ΝΕΑ»
περπάτησαν μαζί του στον Ελαιώνα), οι μελέτες για την περιοχή δεν
ανταποκρίνονται στις σημερινές ανάγκες της Αθήνας. «Είναι απαραίτητο να
επαναπροσδιοριστούν οι στόχοι και τα σχέδια, ώστε και η εργασία στον χώρο να
αναπτυχθεί ορθολογικά, αλλά και η πρωτεύουσα να αποκτήσει τους ελεύθερους
χώρους, που τόσο ανάγκη έχει».

45 χρόνια

«Είμαστε στον Ελαιώνα 45 χρόνια, τον είδαμε και από την καλή και από την
ανάποδη» λέει ο κ. Θεόδωρος Θεοδώρου, που έχει το μικρό του σπίτι δίπλα σε μια
εγκαταλελειμμένη χαρτοβιομηχανία και κοντά στις εγκαταστάσεις του Ολυμπιακού.
«Θυμόμαστε την περιοχή σαν περιβόλι, αλλά και σαν εργοστασιούπολη, με το
εργοστάσιο των πλαστικών έξω από το σπίτι μας. Φυσικά και θέλουμε να αλλάξει,
αλλά να δούμε πότε θα γίνει αυτό». «Από το ’80 και μετά, που άρχισε ο Ελαιώνας
να συζητείται, τίποτα δεν γίνεται, γιατί δεν υπάρχει πολιτική βούληση γι’ αυτό
το τόσο σημαντικό θέμα. Δόθηκαν προτεραιότητες αλλού», επισημαίνει ο δήμαρχος
Αιγάλεω κ. Ιωάννης Μυστακόπουλος.

Σύμφωνα με τον Οργανισμό Αθήνας, στη δικαιοδοσία του οποίου ανήκει ο Ελαιώνας,
οι καθυστερήσεις στις πράξεις εφαρμογής οφείλονταν κυρίως σε ενστάσεις των
πολιτών. «Πλέον οι πράξεις αυτές κλείνουν, ενώ υπάρχει συμφωνία και για τον
φορέα διαχείρισης, οπότε σε λίγον καιρό θα δημιουργηθεί», αναφέρει από τον
Οργανισμό η κ. Αικατερίνη Σκιανάκη. «Πάντως τα προγράμματα στον Ελαιώνα
προχωρούν και αυτά θα δώσουν ώθηση στην υλοποίηση του σχεδίου».

Τα προγράμματα αφορούν κυρίως τη δημιουργία πολιτιστικών και ολυμπιακών πόλων
στον Ελαιώνα, και σε αυτά εντάσσεται και η κατασκευή του αθλητικού κέντρου του
Ολυμπιακού στην περιοχή του Ρέντη. Η κίνηση του Ολυμπιακού αλλά και το
ενδιαφέρον του Παναθηναϊκού να δημιουργήσει και αυτός γήπεδο στον Ελαιώνα
δείχνουν ότι οι ιδιωτικές πρωτοβουλίες που αναπτύσσονται έχουν μια νέα
δυναμική. «Είναι ιδιαίτερα καλό που αναπτύσσονται τέτοιες πρωτοβουλίες»,
σημειώνει ο δήμαρχος Ρέντη κ. Γιώργος Ιωακειμίδης. «Με αυτές, και θέσεις
εργασίας δημιουργούνται και η αξία της γης του δήμου ανεβαίνει, ενώ αυξάνεται
η εμπορική κίνηση και γίνεται ο Ελαιώνας πιο ελκυστικός».

Επίσης στο πλαίσιο των ιδιωτικών πρωτοβουλιών, νέες δραστηριότητες κάνουν την
εμφάνισή τους, ενώ κέντρα ψυχαγωγίας, άθλησης και πολιτισμού, αλλά και
υπεραγορές, εγκαταστάσεις επιχειρήσεων και γραφείων κατασκευάζονται στον
Ελαιώνα. Στην περιοχή του Ρέντη μετά το «Village Park», προγραμματίζεται η
δημιουργία πάρκου με extreme games, καρτ, λούνα παρκ και μπόουλινγκ που θα
μετατρέψει τον δήμο σε κέντρο οικογενειακής ψυχαγωγίας της Αττικής.

Το γήπεδο

Σε βιομηχανία, που βρίσκεται κοντά στο σημείο όπου ο Ολυμπιακός θα χτίσει το
νέο του γήπεδο, εργάζεται εδώ και 25 χρόνια ο κ. Χρήστος Αρβανίτης. Θεωρεί
αναγκαίο να γίνουν τα έργα και να αλλάξει η περιοχή, αλλά αμφιβάλλει αν ο
σχεδιασμός είναι σωστός. «Το θέμα είναι τι μορφή θα πάρει ο Ελαιώνας. Θα
βελτιωθεί ή μόνο θα αλλάξει; Γιατί και πριν από 25 χρόνια, που εδώ δεν υπήρχαν
δρόμοι, ερχόμουν στη δουλειά από τα χωράφια με τα πόδια μέσα στις λάσπες. Η
εικόνα σήμερα άλλαξε αλλά με τον τρόπο που έγινε δεν βελτιώθηκε».

Η ιστορία

Η ιστορία του Ελαιώνα αρχίζει τον 6ο αιώνα π.Χ., όταν με διαταγή του
Πεισίστρατου οι Αθηναίοι ξεκινούν να φυτεύουν στην περιοχή ελιές. Ο ελαιώνας
στις αρχές του 19ου αιώνα έχει 117.000 δέντρα, μεγάλο μέρος των οποίων
καταστρέφεται σε πυρκαγιά το 1830.

Τον επόμενο αιώνα ξεκινά η βιομηχανική ιστορία της Αθήνας, που είναι άμεσα
συνυφασμένη με τον Ελαιώνα. Εκεί θα εγκατασταθούν τα πρώτα σαπωνοποιεία, οι
χαρτοποιίες και τα βυρσοδεψεία, και σε αυτά θα βρουν δουλειά πολλοί πρόσφυγες
της Μ. Ασίας, οι οποίοι δημιουργούν τα δυτικά προάστια. Ως το 1960 στον
Ελαιώνα εγκαθίστανται και κυριαρχούν βιομηχανικές μονάδες ελαστικών, μετάλλων,
κατεργασίας δερμάτων, αλλά και τροφίμων, ποτών και επίπλων.

Στις αρχές του ’70 ο Ελαιώνας σιγά σιγά μαραζώνει. Νέες βιομηχανίες κάνουν την
εμφάνισή τους και έχουν πλέον έδρα τον Ασπρόπυργο και την Ελευσίνα. Το άλλοτε
«κάλλιστον προάστιο» γίνεται η «χαβούζα της Αθήνας» και συγκεντρώνει
δραστηριότητες όπως μάντρες υλικών, αμαξοστάσια, αποθήκες κ.ά.