Εθνική στρατηγική για την ασφάλεια τροφίμων

Με πάνω από ένα χρόνο λειτουργία, ο Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων βρίσκεται
σε στάδιο ανάπτυξης των πολύπλευρων λειτουργιών και δραστηριοτήτων του, που
αφορούν ελέγχους επιχειρήσεων τροφίμων και παρακολούθησης διατροφικών
κινδύνων, ρυθμιστικές παρεμβάσεις για την επικαιροποίηση της ελληνικής
νομοθεσίας και την προσαρμογή της στα κοινοτικά και διεθνή πρότυπα, εκπαίδευση
επιθεωρητών, ενημέρωση καταναλωτών και επαγγελματικών ομάδων…

Όπως τονίζει η πρόεδρος του ΕΦΕΤ κ. Χριστίνα Παπανικολάου, «η ασφάλεια και η
ποιότητα των τροφίμων αποτελούν ένα σύγχρονο, πολύπλευρο και διεθνοποιημένο
πρόβλημα, που αφορά την αγροτική οικονομία, τη βιομηχανία τροφίμων, το
ενδοκοινοτικό και διεθνές εμπόριο, αλλά και τη δημόσια υγεία, το περιβάλλον,
τα δικαιώματα των καταναλωτών, τη Βιοηθική… Προκύπτει, επομένως, η ανάγκη
παραγωγής και εφαρμογής μιας διατομεακής πολιτικής, στην οποία όλοι οι άμεσα
ενδιαφερόμενοι κοινωνικοί εταίροι θα πρέπει να έχουν λόγο: παραγωγοί,
επιχειρήσεις, καταναλωτές, δημόσιες αρχές. Καμία επιμέρους πλευρά του
προβλήματος δεν θα πρέπει να υποβαθμίζεται, εάν πράγματι επιθυμούμε όχι μόνο
να είμαστε ανταγωνιστικοί, αλλά να κατακτήσουμε μια ισότιμη και δυναμική
παρουσία στην Ενωμένη Ευρώπη»…

Προσδιορίζοντας τι είναι ο ΕΦΕΤ, η πρόεδρός του εξηγεί ότι «είναι ένας νέος
φορέας, όχι μόνο ηλικιακά, αλλά και θεσμικά, για τον έλεγχο της ασφάλειας και
της ποιότητας των τροφίμων, για την προστασία δηλαδή της δημόσιας Υγείας, αλλά
και για τη λειτουργία της αγοράς τροφίμων απαλλαγμένης από φαινόμενα νοθείας ή
παραπλάνησης του καταναλωτή. Ο ΕΦΕΤ, εκτός των άλλων, δημιουργήθηκε για να
αντιμετωπίσει διαχρονικές στρεβλώσεις και ελλείμματα του υφισταμένου
συστήματος ελέγχων και γι’ αυτό θέτει ως στρατηγική προτεραιότητα τη
διαμόρφωση ενός ενιαίου, εθνικού συστήματος ελέγχων, αλλά και ενός αξιόπιστου
και σύγχρονου συστήματος αξιολόγησης και διαχείρισης των διατροφικών
κινδύνων», λέει η κ. Παπανικολάου. Η Ελλάδα είναι η τέταρτη ευρωπαϊκή χώρα που
έχει συστήσει αντίστοιχο φορέα, μετά τη Μεγάλη Βρετανία, τη Γαλλία και την
Ιρλανδία.

Κέντρο αναφοράς

Στο ερώτημα γιατί επιχειρείται και σε τι συνίσταται αυτή η αλλαγή, η πρόεδρος
του ΕΦΕΤ εξηγεί: «Η αναγκαιότητα ίδρυσης ανάλογων φορέων και ιδιαίτερα της
ίδρυσης της “Ευρωπαϊκής Αρχής Τροφίμων”, που θα λειτουργήσει στις αρχές του
2002, ως κέντρο επιστημονικής αναφοράς για τα κράτη-μέλη και τις κοινοτικές
αρχές, εντάσσεται σε μια συνολικότερη προσπάθεια αναθεώρησης της ευρωπαϊκής
πολιτικής σε αυτόν τον τομέα. Μετά τις διαδοχικές διατροφικές κρίσεις, η
Ευρώπη βρέθηκε και βρίσκεται μπροστά σε πολυσύνθετα προβλήματα με
δημοσιονομικές, κοινωνικές και ηθικές συνέπειες: η εμπιστοσύνη των καταναλωτών
δεν κλονίστηκε μόνο απέναντι στην ασφάλεια της αγοράς τροφίμων, αλλά και
απέναντι στην αξιοπιστία των δημοσίων αρχών ελέγχου, των πολιτικών κέντρων
λήψης αποφάσεων για τη διαχείριση των κινδύνων, ακόμα και των επιστημονικών
διαδικασιών διαβούλευσης… Η κρίση των τρελών αγελάδων, που άρχισε περίπου
στα μέσα της δεκαετίας του ’80, έφερε στο φως όλες τις αδυναμίες και τα
προβλήματα ενός συστήματος, που βασισμένο σε ένα πολύπλοκο και
κατακερματισμένο ρυθμιστικό πλαίσιο και σε χαλαρούς και απορρυθμισμένους
μηχανισμούς ελέγχου, δεν διέθετε την ικανότητα ούτε να προλάβει ούτε να
διαχειριστεί ορθολογικά το πρόβλημα. Τραγικές παραλείψεις, αδέξιοι χειρισμοί,
μεροληψία, αδιαφάνεια, υποτίμηση των επιστημονικών προειδοποιήσεων, αδιαφορία
για τις ανησυχίες των καταναλωτών, οδήγησαν σε αυτό που σήμερα “πληρώνει”
ολόκληρη η Ευρώπη. Η κατανάλωση κρέατος έχει μειωθεί περίπου κατά 25% σε όλη
την Ευρώπη, ο κοινοτικός προϋπολογισμός έχει ξοδέψει πάνω από 10 δισ. ευρώ για
την αντιμετώπιση του προβλήματος, οι δημόσιες αρχές, οι παραγωγοί και οι
επιχειρήσεις είναι αναγκασμένοι να εφαρμόζουν ένα νέο, πολύπλοκο και αρκετά
δαπανηρό σύστημα “καταγραφής και αναγνώρισης των βοοειδών”, δηλαδή να εκδίδουν
ταυτότητες και διαβατήρια για περίπου 100 εκατομμύρια βοοειδή στην Ευρώπη…

Έγινε επομένως προφανές, ότι απαιτείται μια νέα πολιτική, που θα αποκαταστήσει
την κλονισμένη εμπιστοσύνη των καταναλωτών και κυρίως θα προλαβαίνει και θα
διαχειρίζεται αποτελεσματικά νέους ή γνωστούς διατροφικούς κινδύνους».

«Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η προσπάθεια να αναθεωρηθεί και να
επικαιροποιηθεί το εκτεταμένο και πολύπλοκο νομοθετικό κοινοτικό πλαίσιο, που
δεν είναι μόνο “προνόμιο” της χώρας μας», σημειώνει η πρόεδρος του ΕΦΕΤ. «Έχει
γίνει κατανοητή η ανάγκη για την εφαρμογή ολοκληρωμένων συστημάτων διαχείρισης
της ασφάλειας και της ποιότητας στην τροφική αλυσίδα, από την πρωτογενή
παραγωγή έως τη διάθεση των τροφίμων. Για τον λόγο αυτό, η αναθεώρηση της
νομοθεσίας αποκτά πλέον “οριζόντιο” χαρακτήρα, στον οποίο περιλαμβάνονται οι
προδιαγραφές σύστασης και οι υποχρεωτικές ενδείξεις επισήμανσης και των
ζωοτροφών, η εφαρμογή διαδικασιών εντοπισμού της προέλευσης ή ιχνηλασιμότητας
για όλα τα τρόφιμα και τα συστατικά τους κ.λπ. Προσδιορίζονται, επίσης, νέες
“γενικές αρχές” για την ασφάλεια των τροφίμων, ενώ η αξιολόγηση των κινδύνων
μέσω της νέας Ευρωπαϊκής Αρχής Τροφίμων θα βασίζεται σε διαδικασίες
διαφάνειας, επιστημονικής αρτιότητας και ανεξαρτησίας. Παράλληλα, καθιερώνεται
μια νέα, αμφίδρομη επικοινωνία με τον καταναλωτή και επιδιώκεται η
αντικειμενική πληροφόρησή του και η ευχέρεια πρόσβασης και εξοικείωσής του με
την επιστημονική γνώση γύρω από τα θέματα της ασφάλειας των τροφίμων», λέει η
κ. Παπανικολάου.

Προσαρμογή υποδομών

Στο ερώτημα σε ποιο στάδιο βρίσκεται η χώρα μας και πώς αντιμετωπίζει αυτές
τις εξελίξεις, εξηγεί: «Η χώρα μας, για να συμμετέχει ενεργητικά σε αυτές τις
εξελίξεις, θα πρέπει κατ’ αρχήν να βελτιώσει και να προσαρμόσει τις υποδομές
και όλο το σύστημα ελέγχων, αξιολόγησης και διαχείρισης των κινδύνων στις
κοινοτικές απαιτήσεις. Θα πρέπει οι κανονισμοί και όλες οι προδιαγραφές και τα
πρότυπα ασφαλείας, σε όλα τα στάδια της τροφικής αλυσίδας, να τηρούνται
αυστηρά και η εποπτεία τόσο της πρωτογενούς παραγωγής όσο και της αγοράς
τροφίμων να βασίζεται σε διαφανείς κανόνες για επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Αυτό αποτελεί μια ελάχιστη υποχρέωση της χώρας μας και ταυτόχρονα μια θετική
συμβολή στην ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς, που θα βοηθήσει τόσο στην
ανταγωνιστικότητα των ελληνικών επιχειρήσεων όσο και στην ισότιμη προστασία
των Ελλήνων καταναλωτών.

Για την εικόνα που παρουσιάζουν σήμερα οι ελληνικές επιχειρήσεις τροφίμων, η
κ. Παπανικολάου σημειώνει ότι ο κλάδος της βιομηχανίας τροφίμων έχει σημειώσει
τεράστια πρόοδο. «Οι ελληνικές επιχειρήσεις τροφίμων, και ιδιαίτερα η
βιομηχανία, έχουν κάνει σημαντικά βήματα στην εφαρμογή ολοκληρωμένων
συστημάτων ελέγχου της ασφάλειας και της υγιεινής ολόκληρης της γραμμής
παραγωγής, μεταποίησης και τυποποίησης των τροφίμων. Η πρόοδος αυτή, σε
συνδυασμό με την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών, είναι τόσο σημαντική, που
ορισμένες φορές βρίσκεται σε αναντιστοιχία με τις σημερινές τεχνικές και
επιστημονικές δυνατότητες των δημοσίων αρχών ελέγχου. Δεν θα πρέπει, όμως, να
μας διαφεύγει ότι στη χώρα μας λειτουργούν μερικές εκατοντάδες χιλιάδες ΜΜΕ,
αρκετές οικογενειακού και πολλές άλλες εποχιακού χαρακτήρα. Οι επιχειρήσεις
αυτές, για να μπορέσουν να επιβιώσουν στο σημερινό ανταγωνιστικό περιβάλλον,
θα πρέπει να βελτιώσουν την ποιότητα των προϊόντων.

είμαστε υποχρεωμένοι να διαμορφώσουμε μια νέα Εθνική Στρατηγική στο
εξελισσόμενο ευρωπαϊκό περιβάλλον, αξιοποιώντας τα συγκριτικά πλεονεκτήματα
ποιότητας των ελληνικών προϊόντων, βελτιώνοντας την ανταγωνιστικότητα των
ελληνικών επιχειρήσεων τροφίμων, εγκαθιστώντας σύγχρονα συστήματα ελέγχων,
παρακολούθησης, αξιολόγησης και διαχείρισης των διατροφικών κινδύνων. Ωστόσο,
μια πολιτική για την ασφάλεια των τροφίμων, και ιδιαίτερα τον 21ο αιώνα, δεν
μπορεί και δεν θα πρέπει να εξαντλείται μόνο στις επιλογές της αποτελεσματικής
διαχείρισης κινδύνων και κρίσεων. Θα πρέπει να αποκτήσει τα χαρακτηριστικά και
τους στόχους μιας πολιτικής ποιότητας ζωής, δηλαδή να ανταποκρίνεται όλο και
περισσότερο στις ανάγκες και στις προσδοκίες των καταναλωτών και να
επεκτείνεται και στο πεδίο των σχέσεων της ποιοτικής διατροφής με την προαγωγή
της δημόσιας Υγείας».

Ποια είναι η Χριστίνα Παπανικολάου

Η κυρία Χριστίνα Παπανικολάου είναι πρόεδρος του Ενιαίου Φορέα Ελέγχου
Τροφίμων (ΕΦΕΤ). Είναι γιατρός και η ειδικότητά της είναι Βιοπαθολόγος στην
εργαστηριακή αιματολογία. Μέχρι το 1999 είχε διατελέσει γενική γραμματέας
καταναλωτή στο ΥΠΑΝ και μέχρι το 1997 ήταν πρόεδρος στην ΕΙΝΑΠ. Επίσης ήταν
επιστημονικός συνεργάτης σε νοσοκομεία της Assistance Publique από το 1978 έως
το 1985. Ακόμη είναι γιατρός ΕΣΥ στο Κέντρο Μεσογειακής Αναιμίας στο «Λαϊκό
Νοσοκομείο Αθήνας» στην πρόληψη και στον προγεννητικό έλεγχο της Μεσογειακής αναιμίας.