Για την τιμή της… λίρας

Ήθελα να αλλάξω λεφτά χθες (3/9) και βγήκα για να πάω στο ανταλλακτήριο
συναλλάγματος στο Πέρα όπου πηγαίνω συνήθως.

Στο ανταλλακτήριο. Η αλλαγή των χρημάτων τους από λίρες σε δολάρια στις αρχές κάθε μήνα είναι το πρώτο πράγμα που κάνουν οι Τούρκοι μόλις πάρουν τον μισθό τους

Φθάνω και τι να δω: δυο μακριές ουρές. «Ανέβηκε το δολάριο», είπα. Κοίταξα τον
ηλεκτρονικό πίνακα ­και το πιο μικρό έχει ηλεκτρονικό πίνακα­, τίποτα το
εξαιρετικό: 1.370.000 λίρες, την Παρασκευή (31/8) θα πρέπει να ήταν 1.350.000
λίρες.Κατάλαβα, όμως, αμέσως. Ήταν αρχές του μηνός: περίμεναν στην ουρά για να
ανταλλάξουν το μισθό τους σε δολάρια. Αυτό είναι κάτι που κάνει ο κόσμος στην
Τουρκία κατά κόρον τα τελευταία χρόνια. Ύστερα, αλλάζουν όσα χρειάζονται κάθε
φορά και μέχρι το τέλος του μήνα βγαίνουν πάντοτε κατά 10-20% κερδισμένοι.

«Έσω υπερήφανος για την Τουρκική Λίρα (Τ.Λ.)», «Χρησιμοποίησε την Τ.Λ.», «Έχε
εμπιστοσύνη στην Τ.Λ.» έγραφε η ολοσέλιδη καταχώρηση του Εμπορικού
Επιμελητηρίου της Άγκυρας σε όλες τις εφημερίδες το πρωί. Επρόκειτο για την
εκστρατεία «Να αποδώσουμε στην Τ.Λ. τη (χαμένη) τιμή της».

Έβλεπα, εδώ και ένα μήνα, μια αφίσα του Εργατικού Κόμματος, ναΐφ σαν εκείνες
τις πρωτοσοβιετικές αφίσες, που έλεγε «Να απαγορευτεί το δολάριο ­ Τιμή στην
Τ.Λ.». (Το Εργατικό Κόμμα είναι η συνέχεια του μαοϊκού Αγροτικού Κόμματος του
Ντογού Περίντσεκ. Είναι εκπληκτικό το τι «μεταλλάξεις» διήλθε το Αγροτικό
Κόμμα στα είκοσι χρόνια, από το 1980 που απαγορεύθηκε: έγινε πρώτα
φιλοκουρδικό, στράφηκε εναντίον των Κούρδων εν συνεχεία, μετά «ανοίχτηκε» στην
υπόλοιπη Αριστερά, δεν άργησε να στραφεί εναντίον της, κ.λπ. Σήμερα, μπροστά
στις θέσεις του Εργατικού Κόμματος ωχριά ­ή κατακοκκινίζει­ και ο πλέον
ακραιφνής κεμαλιστής.)

Τα πράγματα εξελίχθηκαν στη συνέχεια ως κινηματογραφική ταινία: στις 20
Αυγούστου, ο πρόεδρος του Εμπορικού Επιμελητηρίου Άγκυρας, Σινάν Αϊγκιούν,
ανακοίνωσε ότι το Επιμελητήριό του με τα πενήντα χιλιάδες μέλη ξεκινά
εκστρατεία για την «τιμή της Τ.Λ.». Ως λόγο εκκίνησης της εκστρατείας πρόβαλε
το γεγονός ότι «δύο έμποροι της Άγκυρας, μέλη του Επιμελητηρίου, είχαν
αυτοκτονήσει την προηγούμενη ημέρα επειδή δεν μπορούσαν να πληρώσουν τα χρέη
τους…».

Πρώτος πολίτης που «προσυπέγραψε» την εκστρατεία μπροστά στις κάμερες ήταν ο
τούρκος πρωθυπουργός Μπουλέντ Έτζεβιτ. Προφανώς εννοώντας ότι ο ίδιος και η
σύζυγός του θα «περιφρονούν» στο εξής το δολάριο, γιατί βέβαια το Λογιστήριο
του Κράτους της Τουρκίας αν δεν κάνει τους λογαριασμούς του σε δολάρια,
οπωσδήποτε τους κάνει με την ισοτιμία του δολαρίου. Σχεδόν τα πάντα εδώ, αγαθά
και υπηρεσίες, αν δεν ορίζονται σε δολάρια, αποτιμώνται σε δολάρια.

Ο Μεχμέτ Νουρί Γιλμάζ

Στο παιχνίδι μπήκε και ο τόσο δραστήριος τελευταία προϊστάμενος της Διεύθυνσης
Θρησκευτικών Υποθέσεων Μεχμέτ Νουρί Γιλμάζ («δραστήριος» με την έννοια ότι
εμφανίζεται συχνά στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης κάνοντας δηλώσεις). Έτσι, μετά
την προσευχή της περασμένης Παρασκευής, οι πιστοί σε όλα τα τζαμιά της
Τουρκίας δεν άκουσαν ως κήρυγμα την ανάλυση κάποιου χωρίου του Κορανιού, αλλά
ένα κείμενο της Διεύθυνσης Θρησκευτικών Υποθέσεων, που έλεγε μεταξύ άλλων:
«Αδελφοί, το εξωτερικό χρέος της χώρας μας είναι 120 δισεκατομμύρια δολάρια.
Κάθε αύξηση της τιμής του δολαρίου κατά εκατό χιλιάδες λίρες αυξάνει το ποσό
αυτό κατά 8,5 δισεκατομμύρια δολάρια… Οκτώ μήνες πριν, το εξωτερικό μας
χρέος ήταν 78 τετράκις εκατομμύρια λίρες, σήμερα είναι 178… Πάρε μέρος,
αδελφέ, στην εκστρατεία “Για την Τιμή της Τουρκικής Λίρας”, πλήρωνε το ενοίκιό
σου σε λίρες, προτίμα τα τουρκικά προϊόντα… Γιατί εσύ, αδελφέ, θα ρίξεις το
μεγαλύτερο χαστούκι στα ξένα νομίσματα! Αρκεί να έχεις εμπιστοσύνη στον εαυτό
σου!»

Πολλοί πιστοί, έγραψαν οι εφημερίδες, είπαν στον χότζα σαν τέλειωσε το
κήρυγμα: «Χότζα μου, δεν έπρεπε να πεις και τα ονόματα αυτών που έφεραν τη
χώρα σ’ αυτό το χάλι;»

Θα φανεί υπερβολικό ίσως, αλλά στη διπλανή ουρά στο ανταλλακτήριο ήταν κι ένα
παιδάκι 7-8 χρονών. Από αυτά που πουλάνε χαρτομάντιλα στο δρόμο. Κρατούσε στα
χέρια του δύο χαρτονομίσματα των πέντε εκατομμυρίων (κάτι λιγότερο από τρεις
χιλιάδες δραχμές). «Θα πάρω πέντε δολάρια», μου είπε, «παίρνω όποτε το
χαρτζιλίκι μου φτάνει τα δέκα εκατομμύρια…»